Wat gebeurt er als je wakker wordt en opeens niets meer weet? Een interview met Daan Heerma van Voss

By Wester van Gaal

Hij komt aanfietsen met een gezicht vol haar en een aviator op. Het eerste dat in me opkomt is dat hij een beetje op Vincent Gallo lijkt in Essential Killing, maar dan wat breder, en minder gekweld. Hij stapt af, schudt me de hand en zegt dat het meisje dat hij tegenwoordig ziet hem voortdurend vergelijkt met ‘die gast uit Into the Wild’ - In de laatste dagen voordat hij doodgaat, welteverstaan’ Hij praat wat zacht, maar dat kan liggen aan de voedselvergiftiging en de bronchitis waar hij nog herstellende van is.

 
Daan Heerma van Voss (26) is schrijver van twee romans: Zondagsman en Zonder tijd te verliezen. Ook won hij dit jaar de journalistieke prijs De Tegel voor de interviewserie Het Decennium. Maar daar komt hij vandaag niet over praten.
 
Op 16 januari dit jaar kreeg hij namelijk een soort black-out. In medische terminologie: hij kreeg een Transient Global Amnesia (TGA)-episode. Toen hij ontwaakte wist hij niet meer wie of waar hij was. “Het was als een geboorte, maar zonder het goedmoedige en met het gevoel dat er iets vreselijk mis was.” Die gebeurtenis vormde de aanleiding voor zijn derde roman: De Vergeting, dat volgend jaar februari uitkomt.
 
 
VICE: Wat is er nou precies gebeurd?
Daan Heerma van Voss: 
Ik werd wakker en ik wist niet meer wie of waar ik was. Ik kon geen verbanden meer leggen. Ik lag in een vreemd bed in een vreemde ruimte. En ik voelde een intense angst zonder te weten waarvoor. Het enige dat ik nog wist waren twee namen: Daniël en Sophie, maar die zeiden me verder niets. Toen ik na een uur eindelijk mijn bed uitkwam zette ik muziek op. De muziek herkende ik, en na een tijdje herinnerde ik ook mijn naam weer, al had ik nog steeds geen idee waar ik was. Het huis waar ik me bevond, mijn eigen huis, was me nog altijd totaal vreemd.
 
Maar het was niet voor altijd toch?
TGA duurt maar één dag. Na een etmaal had ik al mijn herinneringen weer terug. Mensen die lijden aan Korsakov of Alzheimer hebben het natuurlijk vele malen erger getroffen. TGA is een syndroom. Dat is de chique benaming voor:“man, wij hebben ook geen idee, we zijn maar doktoren” Bij mij is het waarschijnlijk een soort paniekreactie van de hersenen geweest, ingezet in mijn slaap, waardoor het brein blokkeerdeen het kortstondig geen zuurstof kreeg.
 
(De trillende verwarring in mijn kop, de eerste uren na mijn ontwaken.) Kunstwerk gemaakt door David Wasch naar aanleiding van de gebeurtenis.
 
Hoe ging het verder?
Ik vroeg deze Daniël of het normaal was dat ik hem benaderde, als er iets mis was. Het kon ook de loodgieter zijn, immers..Cognitieve dingen als lezen kon ik gewoon, dus ik kon hem opzoeken in mijn telefoonlijst. Het bleek mijn beste vriend, hij vroeg me wat er in godsnaam aan de hand was. Ik klonk traag en verward dus hij kwam naar mij toe. Ik begreep inmiddels ook dat het huis waar ik was mijn huis was.
 
Hoe haalde je de herinneringen weer terug?
Het had tijd nodig. Langzaam kwam het besef van wie en waar ik was terug.  Ik herkende muziek, het geluid van bekende stemmen over de telefoon,: mijn herinneringen kwamen terug, zij het ongecontroleerd en willekeurig. Daniël hielp me met het ordenen. We hebben urenlang keer op keer hetzelfde gesprek gevoerd omdat ik de herinneringen niet vast kon houden.
 
Moest je niet gewoon naar het ziekenhuis?
Ik zou die dag geïnterviewd worden over mijn tweede roman. Nadat Daniël het boek aan me had uitgelegd kon ik de verhaallijn vrij makkelijk oprakelen. Blijkbaar was ik daar intensief genoeg mee bezig geweest dat ik dat beter kon herinneren. En het ging toen al een uur of wat beter met me. Dus ik durfde het aan. Hij bracht me ernaar toe. Maar na het interview onderweg naar huis verdwaalde ik weer, en was het geheugen weer weg..
 
Verdwaald in eigen stad?
Ja, behoorlijk triest.. Uiteindelijk wist ik het huis van mijn ouders te vinden. Zij brachten me naar een kliniek, waar een neuroloog me onderzocht en naar het ziekenhuis stuurde. Daar ben ik de rest van de dag gebleven, van machine naar machine. ’s Avonds dook ik, bang om te gaan slapen, het café in. 
 
Een hersenscan van Daan. 
 
De vergetelheid wegdrinken?
Waarom niet? Ik kwam er een meisje tegen, mijn ex-vriendin, waar ik stuk van was. Het was toeval dat ze daar was, en toen ik haar zag bedacht ik me dat ik eerder op de dag niet eens meer wist wie ze was. Daardoor verloor ze ook al haar macht over mij. In plaats van weerloos te zijn had ik ineens de controle.
 
Je was haar vergeten, dus ze was blijkbaar ook niet zo belangrijk?
Ik kon op dat moment de herinnering aan haar opnieuw van waarde voorzien. Ze was belangrijk geweest. Maar ze was ook tijdelijk, want ik kon haar blijkbaar zomaar vergeten. Het belang dat je aan herinneringen hecht is niet altijd reëel. Een herinnering is dynamisch, wat je nu meemaakt verandert je kijk op het verleden: je maakt het mooier dan het is, of belangrijker, trivialer. Ik dacht altijd dat herinneringen feiten waren, maar ik denk nu dat ze dichter bij de verbeelding liggen.
 
Je zegt dat je herinneringen kunt sturen?
Wat ik me realiseerde is dat je zonder een fantast te worden een zekere controle hebt over hoe je dingen herinnert. Je kunt je herinneringen kiezen. Je kunt ze mooier maken, of minder mooi, inpassen in het verhaal dat je van je eigen leven maakt. Sommige feiten passen daarin, andere niet. Je bent niet volledig afhankelijk van je herinneringen.
 
Kun je nu beter relativeren?
Ik denk het niet. Het heeft me meer woorden gegeven voor de kracht van herinneringen, en die van vergetelheid. Zo besefte ik nu pas hoezeer liefde voor mijaltijd nauw verbonden geweest met vergeten. Verliefd zijn is iets dat heel erg aan het moment gebonden is, maar ik verbind het altijd sterk met vergeten. Ergens heb ik altijd het besef dat iets mooi is omdat het er later niet meer is.
 
Je bent bezig over dit alles een roman te schrijvenDe Vergeting. Je probeert de dag onder woorden te brengen, maar in feite dus ook het niets, de vergetelheid te beschrijven?
Ik wil alles begrijpen. Waarom ik sommige dingen wel nog wist, en andere niet. De volgorde waarop herinneringen terugkwamen. Ik probeer de oorzaak te achterhalen. Maar het is meer dan een medisch en autobiografisch verslag. Het is een roman. De ontmoeting met mijn ex in het café is een even zo centrale gebeurtenis als de black-out. Het is een roman over liefdesverdriet en het verwerken daarvan, over de mistige plekken in het geheugen, het opdoen van absurde nieuwe herinneringen, het voornemen nooit meer iets te vergeten, over vergeten en wat onvergetelijk is.
 
 

Comments