Advertentie
muziek

VIDEO: Maak kennis met de queer scene van Johannesburg

Rapper Mykki Blanco ontmoet Zuid-Afrikaanse dansers, modellen, artiesten en designers uit de 'Born Free'-generatie.

door Sophie Wilkinson
01 augustus 2019, 9:49am

Out of This World is meer dan een duik in de queerscene van Zuid-Afrika: het is een meeslepende lofzang voor jonge queer artiesten in Johannesburg, de grootste stad van het land. Host en muzikant Mykki Blanco maakt kennis met een diverse groep performers en kunstenaars, en onderzoekt de esthetische en seksueel vrije plekken die zij voor zichzelf hebben gecreëerd. Zo ontmoet hij ook het duo FAKA, dat op 10 augustus speelt op het Different Class festival in Gent.

Mykki ontdekt hoe de queerness van deze artiesten voortvloeit in hun creativiteit en vice versa. Met de serieuze ongelijkheden op het gebied van gender, ras en rijkdom op de achtergrond, focust het door Matt Lambert geregisseerde Out of This World zich op de Born Free-generatie, die opgroeide zonder het geweld dat de Apartheid met zich meebracht. Om meer te weten te komen over de energieke en dynamische queerscene van creatievelingen in Johannesburg, sprak VICE met Mykki Blanco. Hij vertelde ons wat hij geleerd heeft van dit "levensveranderende" project.

VICE: Afrikaanse heteromannen houden elkaars hand vaak vast op straat, als een symbool van vriendschap. Hoe beïnvloedt deze traditionele weergave van mannelijkheid de homofobie hier?
Mykki Blanco: Nkulsey en FAKA [een groep van performanceartiesten] vertelden me dat in Zuid-Afrika, en in het bijzonder in de Zulu-cultuur, vrouwelijk zijn helemaal niet gelijkstaat aan homoseksueel zijn. Heteromannen houden van stijl, mode, en zijn vaak tot in de puntjes verzorgd, maar dat wordt verder niet geassocieerd met homoseksualiteit. En van wat ik tot nu toe gehoord heb, lijkt homoseksualiteit heel ver van mensen af te staan. Als ze Bradley en Nklusey samen zien, vragen ze hen bijvoorbeeld of ze een tweeling zijn, of broers. Homoseksualiteit wordt niet eens als reële optie gezien.

In de documentaire praat je over visuele digitale media, waardoor mensen ideeën met elkaar kunnen uitwisselen. Denk je dat je eigen queerness jou een platform gaf om met andere queer mensen te praten?
Ik denk dat er sprake is van een bepaalde energie wanneer je iemands onderdrukking helemaal begrijpt, of wanneer je eenzelfde soort situatie hebt meegemaakt. De gebruiken, kleur, ras of religie maken me niks uit; er zijn gelijkenissen tussen queer mensen over de hele fucking wereld. Ik weet ook hoe het is om een "flikker" genoemd te worden, in Zulu vertaalt het zich naar "stabana." Ik weet niet of dat me een bepaald voorrecht geeft, maar het geeft me hoe dan ook de kans om een situatie voorzichtig te benaderen. Op een bepaald moment werd ik ook als transgender geïdentificeerd, en dat kan invloed hebben op hoe ik een vraag over seks en daten zou stellen, terwijl iemand die niet queer is het misschien moeilijk zou vinden om daarover te praten.

Mensen hebben over het algemeen liever niet dat mensen met hiv of transgenders zich over seks uitspreken. Dan wordt er afkeurend gereageerd. Maar als je dat aspect van iemands menselijkheid wegneemt en ze probeert te 'steriliseren', is dat gewoon niet authentiek.

Ik kan me wel voorstellen dat de transgemeenschap ervoor waakt door seks gedefinieerd te worden, maar als de gemeenschap dat narratief in eigen hand heeft...
Ja, zoveel mensen denken dat het gelinkt is aan sekswerk, maar om dit gesprek op een gezonde manier te kunnen voeren moeten we de schaamte eromheen weghalen.

Toen je aan het filmen was in Zuid-Afrika, was het daar best koud terwijl men nog vaak denkt dat het er altijd bloedheet is. Werd je geconfronteerd met stereotypes waar jij misschien ook wel te veel van was uitgegaan? Dat je dacht: 'Oh shit, ik had het helemaal fout!'
Twee dingen vielen op. Ten eerste hoe onderdrukt vrouwen zich voelen in dat land, en hoe hun meningen constant genegeerd worden. Ze moeten vechten om gehoord te worden. Ik wist niet hoe gevaarlijk de situatie was voor lesbische vrouwen, al helemaal voor lesbische vrouwen die zich niet op een vrouwelijke manier presenteren. FAKA zei al dat het gevaarlijk kan zijn om een queer vrouw te zijn, zeker als je vrij mannelijk overkomt. "Corrigerende" verkrachtingen houden in dat een lesbienne verkracht wordt, en als ze een dochter heeft in dezelfde gemeenschap, wordt die dochter vaak ook verkracht – om er maar zeker van te zijn dat zij niet ook lesbisch is. De kunstenares Lady Skollie praat in haar radioshow vaak over seks en seksualiteit, iets wat taboe is in de Zuid-Afrikaanse gemeenschap, en zij heeft het ook over die overtuiging dat vrouwen zich niet verantwoordelijk zouden moeten voelen voor andere vrouwen. Het opvallende aan haar is dat ze niet bang is om over haar trauma te praten.

En dan was er natuurlijk ook nog het klimaat waarin constant op kleur gediscrimineerd wordt. In Amerika stamt het onderscheid maken tussen lichte en donkere huidskleuren direct af van de slavernij, en daar vechten zwarte Amerikanen al honderden jaren tegen. Dus ik zag dat terug in Zuid-Afrika, waar er eigenlijk gewoon twee klassen ontstaan zijn, en vond dat heel shockerend. Sommige mensen zeiden tegen mij "Oh, jij zou als Zuid-Afrikaans gezien worden als je hier woonde," terwijl anderen zeiden "Je zou hier als gekleurd [lichtgetint] worden gezien." Dat vond ik heel ongemakkelijk.

Je ging tijdens je reis langs bij verschillende townships: hoe zijn die gemeenschappen, in het bijzonder in relatie tot je queer fotoshoots?
Ik ging naar Katlehong waar Fela Gucci van FAKA opgroeide, en naar Soweto voor een shoot met designer Rich Mnisi. Dat was heel cool. Ik wist niet zoveel van de cultuur in de townships, en ik wilde niet zo'n bourgeoise perspectief hebben, maar ik dacht wel: 'Worden de voorzieningen hier wel op de juiste manier verdeeld?' Er is een enorme ongelijkheid op het gebied van rijkdom, wat betekent dat de mensen in de townships de meest basale dingen niet hebben. Per huis verschilt het ook nog wel eens; sommige mensen hebben weinig te klagen, anderen hadden maar heel weinig. Het gebied waar de crew en ik in verbleven was omringd door huizen met hoge hekken en elektrische bedrading. Om een zwarte Amerikaan te zijn en naar een land af te reizen waar de meerderheid Afrikaans is en de rijkdom alleen bij een witte minderheid te zien, is verbijsterend. Maar dat is de onderdrukking, weet je, het internationale fascisme dat we nu weer zien. Dit is in het verleden al eens gebeurd, en het gebeurt weer als mensen niet bewust of waakzaam zijn, of als de maatschappij ervoor kiest om niet naar gemarginaliseerde groepen om te kijken.

Mensen zeggen dat townships hun eigen regels hebben, en je er mensen moet kennen. Maar toen we in Soweto waren met Rich, kregen we het gevoel dat iedereen in de gemeenschap Rich kende, wist dat hij queer was, en ze hem op elke mogelijke manier wilden helpen bij de shoot. Al die ooms en tantes wilden dat hij succesvol zou zijn.

1507038720724-i-D_MYKKI_BLANCO_OUT_OF_THIS_WORLD_GRADE_28091700_00_39_20Still192

Heeft hij nou puur geluk gehad, dat zijn eigen gemeenschap zo accepterend is?
Ik denk dat het te maken heeft met dat je familie je werk begrijpt. Alle successen van Rich werden vastgelegd in tijdschriften en kranten, en hij heeft prijzen gewonnen. Dat zorgt ervoor dat een moeder, oma of oom denkt: 'Hij is goed bezig, hij is succesvol.' En dan waren er nog de mensen die performancekunst doen of schilderen, kunstvormen die vaker grensoverschrijdend of vaag zijn. Er is een heel groot verschil tussen Rich, die een bedrijf aan het opbouwen is, iets wat zijn familie en gemeenschap kunnen zien, en Umlilo, een muzikant, wiens muziek je smaak maar moet zijn. En ik denk niet dat de gemiddelde familie, wiens familie dan ook, een idee heeft van wat iemand een succesvolle performancekunstenaar maakt – behalve misschien als je familie ook in de kunst zit. En Umlilo probeert hen ook niet af te schermen van het perspectief dat zij op de wereld hebben, maar wanneer je je als vrouw presenteert in een heel patriarchale gemeenschap is dat gewoon heel moeilijk. Daar was de femme walk voor, om te zeggen: "Wij zijn hier, en je kunt ons niet wegvagen."

Heb je je ooit geïntimideerd gevoeld tijdens die loop?
Toen we op de Simon Nkoli-hoek stonden [vernoemd naar een queer activist die tegen de Apartheid streed], hebben we een moment van stilte ingelast. De buurt is heel ruig en ongepolijst en ik voelde me niet per se onveilig, maar wist tegelijkertijd dat andere mensen nerveus waren over wat er zou kunnen gebeuren.

Cunty Power is een clubavond die opgezet werd door Fela en Desire van FAKA. Hoe was dat? Wie had de leiding, en wie profiteerden er van zo'n avond?
Voordat ik erheen ging, hadden we het gehad over het uitwissen van het vrouwelijke in heteronormatieve cis- en homoplekken, en dus verwachtte ik dat Cunty Power een kleine aangelegenheid zou worden, maar het werd een fucking gekkenhuis! De steun die FAKA om zich heen verzameld heeft is heel intens, en het voelde zo goed om al die mensen te zien die zich helemaal konden laten gaan. Vrouwen konden zich vermaken, zonder last te hebben van de mannelijke blik die normaal gesproken op hen gericht is. Er was echt sprake van een gedeelde ruimte.

En een plek voor transmensen van kleur, waar ze niet continu verwacht worden een kunstje op te voeren voor de rest.
Om als mascotte te fungeren, ja. En dat is echt niet oké! Ik merkte die raciale verdeeldheid wel op, hoor. De sfeer was ook een beetje gespannen. Ik weet nog dat ik tegen Stephen [Isaac-Wilson, de Story Producer van de film] zei: "God, dit is zo hardcore hier, op elke mogelijke manier. De gemeenschap wil hier zijn, ze zijn blij dat ze hier zijn, iedereen is oké met het feit dat ze hier zijn, maar tegelijkertijd mis ik die jovialiteit." Er is echt sprake van een indoctrinatie van gescheidenheid.

In welke mate denk je dat het internet een rol speelt in de mogelijkheid voor queer jongeren om hun ware zelf online te laten zien, om daarna zelfverzekerd genoeg te zijn om dit ook uit te dragen in het echte leven?
Ik denk dat deze internationale, digitale diaspora van queers mensen kracht geeft. Dan denk ik aan Luke van den Burg, ze is 18 jaar en transgender en woont als een van de enige zichtbare transmensen in Johannesburg. Ik denk aan hoeveel eenzamer ze zich zou voelen als ze geen online referentiekader zou hebben. Die internationale, digitale diaspora van queers moedigt mensen aan hun gedrag binnen de gemeenschap op een dynamische en sociale manier te veranderen. Dus als ik Luke was, zou ik denken: 'Waarom zou ik niet met mode kunnen spelen? Of een bepaald gender aannemen, zonder dat ik veroordelende blikken toegeworpen krijg? Er zijn mensen op het internet die begrijpen waar ik doorheen ga, mensen tegen wie ik op kan kijken.' Er zijn ook zulke belangrijke mensen die opkomen voor de queergemeenschap: Laverne Cox, Janet Mock… Zelfs als we het over mensen hebben met kleinere platforms, die het over gezondheidszorg, seks, mode hebben… dat kan al een wereld van verschil maken.

Laverne Cox sprak zich er laatst over uit dat de genderverdeling mensen door het koloniale tijdperk opgelegd is.
Ja! En elke zwarte Afrikaan die ik sprak verwees naar de kerk, of was gedwongen om naar de kerk te gaan, of vertelde hoezeer de christelijke kolonisatie een rol speelde in het uitwissen van de hedendaagse opvatting van queerness.

Gaan zij nu niet meer naar de kerk?
Ik kreeg niet het gevoel dat ze niet naar de kerk gaan, niemand benoemde expliciet dat ze niet meer gingen. Afgezien van Nkulsey denk ik niet dat iemand zijn of haar familie op afstand hield. Ik kreeg het idee dat iedereen dat nog steeds als basis had.

Andere documentaires zouden zich waarschijnlijk op de familie hebben gericht, maar ik vond het leuk dat deze docu zich juist op de jeugdcultuur focuste.
Ik moest me realiseren dat dit niet een typische of oppervlakkige manier is om het te doen. Ik denk dat ik me door het proces realiseerde dat ik een superspecifieke, ideologische manier van denken had als het ging over het oplossen van queer problematiek. Maar ik denk dat het nog veel interessanter is om je door die i-D-lens te focussen op jonge creatievelingen. Ik heb nog nooit eerder zoiets gezien als wat wij nu gemaakt hebben, niet in Johannesburg, Zuid-Afrika of 2017, waarbij die Born Free-generatie gevolgd wordt. En we praten over wat er nu aan de hand is, niet over iets wat in 1980 in New York is gebeurd en zich nu zich afspeelt in een ander land. Dit is juist iets heel authentieks aan Johannesburg.

En we zien niet eens steeldrums of tribale prints voorbij komen!
Het is 2017! Rich Mnisi praat over dat idee dat er maar één Afrikaans narratief is, dat altijd heel tribaal moet zijn. Maar dat speelt zo in op die fucking koloniale stereotypes, en daar hebben die creatievelingen hun buik vol van, allemaal.

Dat maakt culturele toe-eigening nog erger; mensen die iets toe-eigenen wat niet eens echt is!
Ja, maar mensen wilden juist heel graag meedoen en leren begrijpen, in plaats van met een vinger wijzen zonder het hele verhaal te kennen, om vervolgens op een agressieve manier mensen te beschuldigen en je de situatie daarmee toe te eigenen. Dat je als winnaar uit de bus komt, of als degene wiens mening het meest 'correct' is.

Ik vraag me af of, als Zuid-Afrikanen elkaar eenmaal beginnen te beschuldigen, ze daar nog wel mee kunnen stoppen. Er is daar zoveel ongelijkheid…
Ik ben een groot voorstander van mensen corrigeren wanneer ze zich iets toe-eigenen, maar tegelijkertijd moet je ook nog wel kunnen genieten van oprechte waardering. Als je iets leuk vindt, is dat gewoon oké. Je hoeft dan geen checklist af te gaan met alle redenen waarom je een bepaalde print mooi vindt.

Schrijf je in voor onze newsletter, en krijg elke zaterdag onze beste verhalen, video’s en fotoreeksen.

Volg VICE België razendsnel op Instagram.

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen op VICE UK.