Την ίδια στιγμή που τα ρωσικά στρατεύματα έχουν καταλάβει το Chernobyl και έχουν εισβάλει στην βιομηχανική και ελεγχόμενη από τους αυτονομιστές περιοχή του Donbas, οι ειδικοί ανησυχούν πως, εκτός από τον θάνατο και την καταστροφή που φέρνει μαζί του ο πόλεμος, η εισβολή αυτή μπορεί να δημιουργήσει μία μόνιμη περιβαλλοντική καταστροφή σχετιζόμενη με πυρηνική ύλη και άλλα τοξικά χημικά που βρίσκονται αποθηκευμένα στις γύρω περιοχές.
Σύμβουλος του ουκρανικού Υπουργείου Εσωτερικών δήλωσε την Πέμπτη το πρωί ότι Ρώσοι στρατιώτες ορμώμενοι από τη Λευκορωσία είχαν ήδη εισέλθει στην κατεστραμμένη από το ατύχημα απαγορευμένη ζώνη που βρίσκεται γύρω από το εργοστάσιο του Chernobyl.
«Ο ρωσικός στρατός πιέζει πέρα από το όριο που υπήρχε με βαρύ στρατιωτικό οπλισμό αυξάνοντας το ρίσκο», τονίζει η Kristina Hook, βοηθός καθηγήτρια στη Διαχείριση Συρράξεων στο Πανεπιστήμιο του Kennesaw. Ερευνώντας τις επιπτώσεις που θα υπάρξουν στο περιβάλλον από τη σύγκρουση στην Ουκρανία έστειλε ένα email στο Motherboard του VICE: «Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, υπάρχουν αναφορές ότι ο ρωσικός στρατός έχει καταλάβει την απαγορευμένη ζώνη του Chernobyl, κάτι που οι Ουκρανοί βλέπουν ως τρόπο να κρατήσει την Ευρώπη όμηρο».
Εκτός του Chernobyl, οι ειδικοί φοβούνται ότι οι βομβαρδισμοί των Ρώσων στο Donbas, στην ανατολική πλευρά της Ουκρανίας, μπορεί να οδηγήσουν σε μία διαρκή περιβαλλοντική ζημιά.
«Η ανατολική Ουκρανία είναι βιομηχανική περιοχή γεμάτη με χημικά εργοστάσια, ερειπωμένα ορυχεία και εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Υπάρχει λοιπόν η πιθανότητα για μία περιβαλλοντική καταστροφή τεράστιων διαστάσεων που θα συμβεί παράλληλα με την τρομακτική ανθρωπιστική κρίση», υποστηρίζει ο Richard Pearshouse, επικεφαλής στον τομέα των κρίσεων και του περιβάλλοντος της Διεθνούς Αμνηστίας στη Γενεύη.
Η Ουκρανία είναι μια χώρα που έχει 15 πυρηνικούς αντιδραστήρες σε 4 εργοστάσια, οι οποίοι καλύπτουν το μισό των ενεργειακών της αναγκών. Αν πληγούν, μπορεί να απελευθερωθούν ραδιενεργά απόβλητα που πιθανόν να μολύνουν την περιοχή για χιλιάδες χρόνια. Ανάμεσα σε αυτές τις εγκαταστάσεις βρίσκεται και το μεγαλύτερο πυρηνικό εργοστάσιο της Ευρώπης, το Zaporizhzhia, που είναι 125 μίλια δυτικά του πεδίου μάχης του Donbas και δεν είναι καθόλου απίθανο να βρεθεί στην πρώτη γραμμή της σύγκρουσης. Αυτό με τη σειρά του θα μπορούσε να προκαλέσει περιβαλλοντική ζημιά καθώς και να απειλήσει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας (μόνο το συγκεκριμένο εργοστάσιο καλύπτει το 1/4 της ηλεκτρικής ενέργειας που χρειάζεται συνολικά η χώρα).
«Το να μετατραπεί η Ουκρανία σε ένα δυστοπικό τοπίο, σημαδεμένο από απαγορευμένες ραδιενεργές ζώνες, πιθανόν να αποτελέσει μια ακραία μέθοδο για να πετύχει ο πρόεδρος Πούτιν αυτό που επιθυμεί: Να αποκτήσει μία ζώνη άμυνας. Ούτως ή άλλως η διαχείριση της προσφυγική κρίσης και της περιβαλλοντικής καταστροφής θα ταλαιπωρούσε την Ευρώπη για πολλά χρόνια», προειδοποιούσε ήδη από τον Δεκέμβριο στο Forbes, ο Craig Hooper, ιδρυτής της Themistocles AG, εταιρείας που παρέχει συμβουλές για την εθνική ασφάλεια.
Μόνο το Donbas έχει 900 ενεργά ή ανενεργά ορυχεία άνθρακα και μετάλλων που έχουν ούτως ή άλλως υποβαθμίσει την ποιότητα του αέρα οδηγώντας στην έκλυση τοξινών στο νερό της περιοχής. Δορυφορικές εικόνες που τραβήχτηκαν από τη βρετανική εταιρεία Terra Motion μεταξύ του 2015 και του 2020 δείχνουν εγκαταλελειμμένα ορυχεία στην περιοχή τα οποία αναμειγνύονται με νερό, ως αποτέλεσμα της αδιαφορίας από το αυτονομιστικό καθεστώς, σύμφωνα με τον David Gee, στέλεχος στην εταιρεία. Οι τοξίνες από τα εγκαταλελειμμένα ορυχεία υποτίθεται ότι πρέπει να καθαρίζονται συστηματικά και να αντιμετωπίζονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να προλαβαίνουν το ορυχείο από το να πλημμυρίζει ανεξέλεγκτα, τονίζει ο Gee, και με δεδομένο ότι αυτό δεν γίνεται, ένα μεγάλο μέρος τους γεμίζει με νερό κάτι που με τη σειρά του μπορεί να δημιουργήσει διαρροή σε γειτονικούς ποταμούς ανά πάσα στιγμή.
VICE Video: Τι Έκαναν οι Έλληνες της Ανατολικής Ουκρανίας στην Κρίση του 2014
Το Donbas είναι «μία τοξική βόμβα που μετράει αντίστροφα», γράφει στο Bellingcat ήδη από το 2017 ο Wim Zwijnenburg, επικεφαλής στο PAX, μία ολλανδική οργάνωση για την ειρήνη. Στη συνέντευξή του με το Motherboard, επισήμανε ότι η Ουκρανία έχει, τα τελευταία χρόνια, ρίξει πολλά χρήματα προκειμένου να αντεπεξέλθει στις περιβαλλοντικές ανησυχίες για την ευρύτερη περιοχή και αυτές οι επενδύσεις τώρα είναι σαν να μηδενίστηκαν.
«Οι επενδύσεις αλλά και η γνώση και η εξειδίκευση που χτίστηκε τα τελευταία χρόνια, τώρα είναι σαν να μην υπάρχουν», υποστηρίζει. «Αυτή τη στιγμή είμαστε στο σκοτάδι όσον αφορά το ρίσκο των πλημμυρών στα ορυχεία, όσον αφορά τα τοξικά και ραδιενεργά απόβλητα, όσον αφορά το ποιος ελέγχει πια αυτά τα εργοστάσια, καθώς θα υπάρχουν ειδικοί που δουλεύουν σε αυτά τα εργοστάσια και τώρα εγκαταλείπουν την περιοχή ή πρόκειται να σκοτωθούν».
Οι πλημμύρες γύρω από ορυχεία στο Donbas -περιοχή που είναι επίκεντρο συγκρούσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας- έχουν από καιρό γεννήσει ανησυχίες για την πιθανότητα ενός «δεύτερου Chernobyl», επισημαίνει η Telegraph. Το ορυχείο άνθρακα του Yunkom συγκεκριμένα, πλημμύρισε από τον ρωσικό στρατό το 2018, μία κίνηση που σύμφωνα με το State Department θα μπορούσε να «απειλήσει το πόσιμο νερό για χιλιάδες Ουκρανούς σε περιοχές της ελεγχόμενης από τη Ρωσία Ανατολικής Ουκρανίας.
Το 2015, μία έρευνα της Παγκόσμιας Τράπεζας για το περιβαλλοντικό ρίσκο στη συγκεκριμένη βιομηχανική περιοχή εκτίμησε ότι 10-20 ορυχεία έχουν βρεθεί στο επίκεντρο ένοπλων συγκρούσεων «με την πιθανότητα να αποτελέσουν την αιτία για μία τεράστιων διαστάσεων περιβαλλοντική καταστροφή». Επιθέσεις σε συγκεκριμένα εργοστάσια έχουν επίσης προκαλέσει τη διαρροή πετρελαίου και την έκλυση τοξινών στον αέρα και το νερό της γύρω περιοχής. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή, το Donbas είναι μία από τις πιο μολυσμένες περιοχές της Ουκρανίας.
«Η τωρινή κρίση θα κάνει τα πάντα χειρότερα», λέει η Hook. «Η έρευνά μας δείχνει ότι περίπου 3,4 εκατομμύρια άνθρωποι ήδη δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό ως αποτέλεσμα της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που προκλήθηκε από τη σύρραξη και σίγουρα τα πράγματα θα χειροτερέψουν σημαντικά», προσθέτει.
Τον Οκτώβριο του 2020, η Hook, συμμετείχε στην ανάπτυξη ενός εργαλείου για την ανάλυση των ρίσκων για το περιβάλλον σε πολεμικές ζώνες, χρησιμοποιώντας ως case study την Ουκρανία. Ένοπλες συγκρούσεις στο Donbas θα οδηγούσαν σε περισσότερους από 11.000 θανάτους και σε 2 εκατομμύρια ανθρώπων που θα φύγουν από τις εστίες τους, αφήνοντας 4,4 εκατομμύρια σε ανάγκη για ανθρωπιστική βοήθεια. Η απειλή για το περιβάλλον θα προστεθεί σε αυτό με τρόπο που δεν είναι εύκολο να ποσοτικοποιηθεί αλλά που το πιθανότερο είναι να δημιουργήσει προβλήματα μόνιμα και μη αναστρέψιμα.
«Εξαιτίας της ανθεκτικότητας τους στα οικοσυστήματα, οι ρύποι θα παραμείνουν ενεργοί και ζημιογόνοι στο Donbas αλλά και στο παγκόσμιο οικοσύστημα ακόμη και αν/όταν επιτευχθεί η ειρήνη», γράφει η Hook στο paper που συνυπογράφει με τον Richard Marcantonio, ερευνητή για τη διεθνή ειρήνη στο Πανεπιστήμιο του Notre Dame. «Οι πολίτες που κατοικούν στο Donbas θα συνεχίσουν να υποφέρουν και θα βάλουν στο σώμα τους τη ζημία τις επόμενες δεκαετίες».
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο VICE EN.
Περισσότερα από το VICE
In Photos: Αντιπολεμικές Πορείες Υπέρ της Ουκρανίας από Όλο τον Κόσμο