Γιατί Μπαζώνουμε τις Ομορφιές της Αθήνας;

FYI.

This story is over 5 years old.

Stuff

Γιατί Μπαζώνουμε τις Ομορφιές της Αθήνας;

Ανακαλύψαμε τα "κρυφά" ποτάμια της Αθήνας και φαντασιωθήκαμε μία πόλη μέσα στο πράσινο και το νερό.
24.3.14

Το l970 μετατράπηκε σε δρόμο. Έτσι κι αλλιώς δεν ήταν ποτάμι, αλλά αποχετευτικός οχετός. Έξι λωρίδες κυκλοφορίας δημιουργήθηκαν πάνω από την κοίτη του. Πώς αλλιώς;  Η Σεούλ είναι η έβδομη μεγαλύτερη πόλη στον κόσμο. Το 2003, όμως, ένας δήμαρχος, ο Lee Myung-bak, όχι ο πιο καθαρός πολιτικός του κόσμου, συγκρούστηκε με συγκοινωνιολόγους, εργολάβους, επιχειρηματίες, οδηγούς και κατοίκους και γκρέμισε τον αυτοκινητόδρομο για να φτιάξει ένα πάρκο πέντε μιλίων κατά μήκος της όχθης του ποταμού. Έπρεπε απλά να βολέψει τα 160.000 αυτοκίνητα την ημέρα που περνούσαν από την οδική αρτηρία. Όταν δημιουργήθηκε το πάρκο Cheonggyecheon, η λύση βρέθηκε. Τα αυτοκίνητα «εξαφανίστηκαν».

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Τα αποτελέσματα του πάρκου Cheonggyecheon έγιναν πρότυπο για άλλες μεγάλες πόλεις που επιδιώκουν να συνδέσουν το μέλλον τους με την ανάπλαση και την περιβαλλοντική πρόοδο, όπως το Βανκούβερ, η Μαδρίτη, το Στρασβούργο, το Μπορντό, η Νίκαια. Όχι η Αθήνα.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, διέσχιζαν το Λεκανοπέδιο, 700 χείμαρροι, ποτάμια και ρυάκια. Το 1999, ο αριθμός τους ήταν μικρότερος των 70 (κάτω, δηλαδή και από το 10%) και σήμερα, δεν υπερβαίνουν τα 50. Μπαζώθηκαν και καταπατήθηκαν. Μόνο στο λεκανοπέδιο της Αττικής έχουν εγκιβωτιστεί περίπου 550 χιλιόμετρα ρέματα και χείμαρροι.

«Τσιμεντώνουμε τα πάντα και το τσιμέντο είναι ένας πανίσχυρος θερμοσυσσωρευτής που εκπέμπει ζέστη και ανεβάζει τον μέσο όρο της θερμοκρασίας. Πρέπει να βοηθήσουμε τα ρέματα που έχουμε, ώστε αυτά με τη σειρά τους να βοηθήσουν τα αέρια ρέματα να μεταφέρουν τη δροσιά στα Πατήσια και το κέντρο, για να κατεβάσουμε τη θερμοκρασία δυο με τρεις βαθμούς. Και μην πείτε τι είναι δύο βαθμοί. Μην πείτε “έλα μωρέ τι 28C τι 27C;» Είναι τελείως διαφορετικά όταν περπατάς στο πεζοδρόμιο του Εθνικού Κήπου στην Αμαλίας και τελείως διαφορετικά από την άλλη πλευρά που δεν έχει πράσινο», εξηγεί ο Γιάννης Πολύζος, αρχιτέκτων πολεοδόμος, καθηγητής ΕΜΠ.

Ο Ιλισός ήταν το μεγαλύτερο ποτάμι που διέσχιζε την Αθήνα. Ξεκινούσε από τον Υμηττό, για να καταλήξει στην θάλασσα. Παλιά ήταν ανοικτό. Σήμερα, κυλάει εξ ολοκλήρου υπογείως, κάτω από τη Μιχαλακοπούλου, περνάει από την Βασ. Σοφίας (μπροστά από το Παναθηναϊκό Στάδιο), συνεχίζει στην Καλλιρρόης, για να καταλήξει μετά στην Καλλιθέα και τη θάλασσα. Οι αρχαίοι Αθηναίοι θεωρούσαν τον Ιλισό, ιερό και στις όχθες τελούνταν τα Μικρά Μυστήρια, τα Ελευσίνια και οι Διονυσιακές τελετουργίες.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

 «Γιατί να μη χρησιμοποιήσουμε τον Ιλισό για να “φτάσουμε” σε πιο κεντρικές περιοχές; Να δημιουργήσουμε πράσινες ροές;», αναρωτιέται ο κ. Πολύζος.

Ο κυριότερος ποταμός της Αττικής σήμερα, βέβαια, είναι ο Κηφισός. Στην αρχαιότητα ήταν φυσικά τοπική θεότητα. «Δέκα χρόνια είναι που κλείσαμε τον Κηφισό, όχι πολύ, για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Μήπως να το ξανα-ανοίξουμε; Οι Κορεάτες τι διάολο πιο έξυπνοι είναι από εμάς;», μας θυμίζει ο κ. Πολύζος.

Την ίδια στιγμή ο Σταμάτης Ζόγκαρης, Γεωγράφος -Βιολόγος, υπεύθυνος για την καταγραφή υγροτόπων Αττικής στο  Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, μας εξηγεί πως ο Κηφισός εξακολουθεί να αντιστέκεται. «Στον άνω ρου του Κηφισού ακόμη και σήμερα διατηρείται πληθυσμός του σπάνιου ενδημικού Αττικόψαρου (Pelasgus marathonicus)- είδος που έχει μια πολύ περιορισμένη παγκόσμια φυσική εξάπλωση στην Αττική και Ανατολική Στερεά Ελλάδα. Χέλια απαντούν στον Κηφισό αλλά και στον κάτω ρου του ρέματος Πικροδάφνης - και το χέλι είναι παγκόσμιο απειλούμενο είδος πλέων.

Ως προς τα εκβολικά νερά και τα τεχνητά νερά ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι εκβολές του Ιλισού και του Κηφισού - παρότι υποφέρουν από σοβαρή ρύπανση και αλλοίωση της φυσικότητας και της παράκτιας ζώνης». Μια βόλτα θα σας πείσει, από την Πεντέλη ως τη Μεταμόρφωση, εκεί που ο Κηφισός είναι ακόμη ποτάμι. Η κοίτη του αριστερά και δεξιά, είναι γεμάτη τεράστια πλατάνια θάμνους με βατομουριές, κουμαριές, καλαμιές και σχίνα που σχηματίζουν πυκνή ζούγκλα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το ρέμα της Πικροδάφνης αποτελεί μια ιστορία σπάνιας περιβαλλοντολογικής αντίληψης …των κατοίκων της περιοχής. Το σχέδιο ήταν να δημιουργηθεί ένας ακόμα ωραιότατος αυτοκινητόδρομος που θα ένωνε την Αργυρούπολη με τη Βουλιαγμένη. Τελευταία σχεδόν στιγμή, οι κάτοικοι «συνδικαλίστηκαν», διαμαρτυρήθηκαν και απέτρεψαν το έργο χωρίς να χρειαστούν να συγκρουστούν με ΜΑΤ και λοιπές δυνάμεις, όπως στις Σκουριές. Η Πικροδάφνη σήμερα δεν μπορεί να επαίρεται πως είναι ένα πρότυπος ποταμός. Η λύση όμως δεν είναι ο εγκιβωτισμός αλλά η αξιοποίησή της. «Οι λιβελούλες και νεροχελώνες στο ρέμα της Πικροδάφνης απαιτούν ειδικά ενδιαιτήματα διαβίωσης και αναπαραγωγής. Κάθε υγρότοπος είναι ένας πολύτιμος βιότοπος με ειδικές ανάγκες. Είναι ώρα να μελετήσουμε τις ανάγκες αυτές και να κάνουμε προσεκτικές παρεμβάσεις διατήρησης για να προστατευτούν και τα είδη πανίδας και ολόκληρα αυτά τα πλούσια μικρο-οικοσυστήματα», προειδοποιεί ο κ. Ζόγκαρης. Ακόμα πιο παλιά, είκοσι χρόνια πριν, ένα κίνημα πολιτών διέσωσε τη Ρεματιά Χαλανδρίου.  Κι εδώ το όραμα ήταν να γίνει οδικός άξονας. Σήμερα οι κάτοικοι του θεωρούν το ρέμα προσωπική τους περιουσία. Το Ρέμα Εσχατιάς, είναι ακριβώς η αντίθετη περίπτωση. Ένα ρέμα-οχετός, με πολύ κακή διευθέτηση που θα μπορούσε να είναι και επικίνδυνο.

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά εθνική υπόθεση των κρατών μελών, αλλά δεσμεύεται από υπερκείμενη κοινοτική νομοθεσία και διακρατικές συμφωνίες που χαράσσουν μία κοινή στρατηγική για το σύνολο του ευρωπαϊκού χώρου.

Αυτό αντικατοπτρίζεται στην αναγνώριση της σημασίας του ρόλου των πόλεων, τόσο στη Στρατηγική της Λισσαβώνας (Μάρτιος, 2000), όσο και στην ανανεωμένη Στρατηγική της ΕΕ για την Αειφόρο Ανάπτυξη (Ιούνιος, 2006), αλλά και στην πρόσφατη στρατηγική Ευρώπη 2020 (Ιούνιος, 2010).

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Μας δίνουν δηλ. οι Ευρωπαίοι χρήματα να φτιάξουμε πράσινες λεωφόρους; Πράγματι μας δίνουν μέσω ΕΣΠΑ, μέσω της Περιφέρειας. Αλλά είναι στο χέρι του εκάστοτε υπουργού ΠΕΚΑ πως αυτά θα αξιοποιηθούν. Οι Δημοτικές Αρχές μικρό λόγο έχουν. Άλλωστε τέτοιες αναπλάσεις είναι διαδημοτικά έργα, που σημαίνει ότι πιο εύκολα μπορούν να δουν η Θύρα 7 και η Θύρα 13 μπάλα μαζί, παρά να συνεννοηθούν τρεις Δήμαρχοι του Λεκανοπεδίου. Μεταξύ των δύο υπάρχει η Περιφέρεια, που έχοντας το 1/3 των ευρωπαϊκών χρημάτων μπορεί να αποφασίσει και για έργα ανάπλασης. «Πέρα από χρήματα, χρειάζεται όραμα. Κάποιον που να παραδεχτεί το εξής απλό: πως ένα από τα μεγάλα προβλήματα στην Αθήνα είναι οι θερμικές νησίδες», λέει ο κ. Πολύζος και συνεχίζει, «Γιατί δεν έχουμε λεφτά; Απλά επιλέξαμε να βάλουμε όλα μας τα λεφτά στους αστικούς λεωφορειόδρομους. Από Σουφλιά μέχρι Χρυσοχοϊδη αυτές ήταν οι επιλογές μας. Να φτιάξουμε τον Αθηνών –Πατρών, τον Αθηνών- Καλαμάτας, την Εγνατία. Ήταν επιλογή της Ελλάδας. Και όλοι χειροκροτούσαμε. Γιατί; Για να επεκτείνουμε την Αττική Οδό και να βοηθήσουμε τον Άκτορα; Όμως γιατί να επενδύσουμε σε κυκλοφοριακούς κόμβους και όχι την αναβάθμιση ενός ποταμιού;».

Η παράδοση της Βασιλίσσης Όλγας και της Πανεπιστημίου στα οχήματα σταθερής τροχιάς και τους πεζούς είναι σχέδια που συζητούνται από το 1985. Πλέον, είναι στην τελική τους ευθεία. Ίσως είναι το πλέον ελπιδοφόρο μήνυμα. Πως σε τριάντα χρόνια από τώρα ίσως πετύχουμε την εκ νέου τη διάνοιξη του Ιλισού και του Κηφισού.

«Στα θέματα της πόλης είμαστε μια χώρα με μικρή ιστορία. Από το 1830 μέχρι σήμερα Αθήνα μεγάλωσε γρήγορα, απότομα. HΑθήνα είναι από τις πιο πρόσφατες πρωτεύουσες. Φτάσαμε στα 3,5 εκατ. κατοίκους πολύ γρήγορα. Όταν ήρθαν οι περίπου 400.000 πρόσφυγες  από Μικρασία η Αθήνα ήταν 500.000, χτίσαμε όπως όπως κι ήρθε και η ανοικοδόμηση Καραμανλή. Δεν είναι, όμως, όλα καταστροφικά. Απλά ο δημόσιος χώρος της πόλης είναι εγκαταλειμμένος», λέει ο κ.Πολύζος.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Η ευθύνη των πολιτών είναι υπαρκτή. Αδιαφορούμε για τους δημόσιους χώρους και τους επιβαρύνουμε. Δεν είμαστε οι μόνοι.

Όταν ο δήμαρχος Παρισίων Μπερτράν Ντελανοέ, απαγόρευσε την οδική κυκλοφορία τους καλοκαιρινούς μήνες στις όχθες του Σηκουάνα, οι Παριζιάνοι έπεσαν να τον φάνε. Και οι εφημερίδες το ίδιο. Εκείνος δεν έδωσε σημασία και δημιούργησε την «Παρίσι θερινή γειτονιά» (Paris quartier d’été). Παρέδωσε τις όχθες στους πεζούς, με έργα εξωραϊσμού, διαμόρφωσε την αριστερή όχθη σε χώρο αναψυχής, με υπαίθρια ρεστοράν, καφενεία, χώρους χαλάρωσης, παιχνιδιών για τα παιδιά, με πλωτούς κήπους, χώρους για καλλιτεχνικές περφόρμανς. Μέσα σε ένα μήνα, τον «πλωτό κήπο» επισκέφθηκαν 150.000 άτομα, τα Σαββατοκύριακα περίπου 15.000, ενώ οι χώροι παιχνιδιών συγκεντρώνουν πάνω από 1.700 παιδιά την εβδομάδα. Στη δεξιά όχθη λειτουργεί για ένα μήνα ο θεσμός της «πλαζ του Παρισιού», μιας τεχνητής πλαζ με ξαπλώστρες, ομπρέλες, καφενεία, παιχνίδια, πίστες για χορό.

Όταν θα μάθουμε να χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο μας τέσσερις φορές την εβδομάδα κι όχι επειδή το λίτρο της βενζίνης έχει 2Ε, όταν μάθουμε να το αφήνουμε στις εισόδους της πόλης, όταν συνειδητοποιήσουμε πως ο Δημόσιος Χώρος είναι η  aprioriπεριουσία μας και πιέζουμε τις κυβερνήσεις για έργα ανάπλασης ίσως μπορέσουμε να γίνουμε… Τίρανα. Εκεί που ο αρχιτεκτονολάτρης Έντι Ράμα, το 2005, αναζωογόνησε τη συλλογική αστική συνείδηση και πρασίνισε τον ποταμό Ερζέν, δίνοντάς του πρωταγωνιστικό ρόλο στην πόλη.