FYI.

This story is over 5 years old.

Stuff

Η Ιστορία των Καταστροφών του 20ου Αιώνα Μέσω των Τρέιλερ του Godzilla

Από πυρηνικές βόμβες μέχρι την υπερθέρμανση του πλανήτη, ο Godzilla έχει ενσωματώσει την τεχνολογική ύβρη του ανθρώπου προς την φύση.
Brian Merchant
Κείμενο Brian Merchant
02 Μάιος 2014, 12:03am

«Αυτό είναι το Τόκιο, κάποτε η πόλη έξι εκατομμυρίων ανθρώπων. Αυτό που συνέβη εδώ προκλήθηκε από μια δύναμη που μέχρι και πριν από λίγες μέρες ήταν εντελώς έξω από τη σφαίρα της ανθρώπινης φαντασίας».

Την εποχή που το τρέιλερ για το πρώτο αμερικανικό Godzilla φιλμ άρχισε να προβάλλεται, το 1956, θα ήταν αδύνατο για τους κινηματογραφόφιλους να συσχετίσουν μια τέτοια περιγραφή και πολύ λιγότερο να το συνοδεύσουν με κάποια απεικόνιση, με τίποτα άλλο εκτός από το πυρηνικό ολοκαύτωμα.

Κι αυτό ήταν το νόημα- το Godzilla γεννήθηκε αποκλειστικά για να επικοινωνήσει την υπέρτατη καταστροφή. Το αμφίβιο τέρας που θύμιζε δεινόσαυρο αναδύθηκε πρώτη φορά από τα βάθη του Ειρηνικού ως σκάφος που μεταφέρει τον πυρηνικό τρόμο μας. Ωστόσο με την πάροδο των χρόνων, έχει γίνει προάγγελος πολλών άλλων καταστροφών: παρακολουθήστε το τρέιλερ για το τελευταίο Godzilla με πρωταγωνιστή τον Brian Cranston, για παράδειγμα, και θα παρατηρήσετε ότι το πρώτο πράγμα που βλέπουμε είναι η άνοδος των θαλάσσιων υδάτων και οι φονικές πλημμύρες. Δεν είναι δύσκολο να δει κανείς ποιο κομμάτι του πνεύματος των ημερών (zeitgeist) όσο αφορά τις καταστροφές προσπαθούν να απαθανατίσουν οι τελευταίοι παραγωγοί της ταινίας.

Στην πραγματικότητα, αποδεικνύεται ότι η ανίχνευση των τρέιλερ για το Godzilla μέσω της ιστορίας-μέσω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, του Ψυχρού Πολέμου, της 11ης Σεπτεμβρίου και της εποχής υπερθέρμανσης του πλανήτη-είναι ένας ευχάριστος αν και άκρως ατελής τρόπος να εξετάσουμε την εξέλιξη των θέσεων της ποπ κουλτούρας μας έναντι της τεχνολογίας και της μαζικής καταστροφής.

Αρχικά ο Godzilla ήταν βόμβα. Ο Ishiro Honda, ο σκηνοθέτης του πρωτότυπου Gojira, το 1954, ανέφερε ρητά σε μια συνέντευξη ότι ο Godzilla «σχεδιάστηκε για να ενσωματώσει τα χαρακτηριστικά μιας ζωντανής ατομικής βόμβας». Ο Godzilla ήταν ένας δράκος που έβγαζε φωτιές και φτιάχτηκε για να μας προφυλάσσει από την αλαζονεία μας.

Ο ερευνητής της ιαπωνικής οπτικής κουλτούρας, Claude Estebe εξηγεί ότι «το Gojira ήταν μια από τις πρώτες ταινίες που έδειχνε και μνημόνευε τη δραματική εμπειρία των Ιαπώνων στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν δυο βομβαρδισμοί με ατομικές βόμβες και στρατηγικά χτυπήματα με ναπάλμ σε όλες τις μεγάλες βιομηχανικές πόλεις της Ιαπωνίας σκότωσαν εκατομμύρια πολίτες». Για την Ιαπωνία ήταν τρομακτική και πιθανώς καθαρτική εμπειρία. Για τα εκατομμύρια κινηματογραφόφιλων παγκοσμίως, ιδιαιτέρως για τους Αμερικανούς, ήταν από τα πρώτα πολιτιστικά προϊοντα που επικοινωνούσαν τη βάναυση τραγωδία που είχε συμβεί στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.

Ο χείμαρρος των συνεχειών που ακολούθησε, συμπεριλαμβανομένων και των διαβόητων ταινιών τύπου Godzilla vs. Monster X, κινήθηκε σε μεγάλο βαθμό σε αυτό το μονοπάτι. Έδειχναν μεταλλαγμένα γιγαντιαία τέρατα, άλλα kaiju όπως τα Mothra ή Rodan, που επίσης συμβολίζουν την παρέμβαση του ανθρώπου στο φυσικό κόσμο.

Με το πέρασμα του χρόνου, το Godzilla- και το φάντασμα της ραδιενεργής καταστροφής- έγινε λιγότερο τρομακτικό. Το Godzilla άρχισε ολοένα και περισσότερο να έχει ρόλο ήρωα αφού υπερασπιζόταν τον κόσμο από άλλες πιο επικίνδυνες απειλές. Όπως τα ρομποτικά όπλα στην περίπτωση της σειράς των ταινιών Mechagodzilla, που άρχισαν το 1974:

Μέχρι τη δεκαετία του ’70, το Godzilla είχε αποδυναμωθεί τόσο που παρέα με ένα αξιαγάπητο μίνι Godzilla έγινε ήρωας σε παιδικό καρτούν. Η πάλαι ποτέ ενσάρκωση της απόλυτης πυρηνικής καταστροφής είχε μεταμορφωθεί σε μια αδύναμη πολιτιστική οντότητα. Εξάλλου πολλοί είχαν ηρεμήσει από την επί Αϊζενχάουερ προώθηση μιας ατομικής εποχής που θα τροφοδοτείται από ασφαλή, καθαρή πυρηνική ενέργεια.

Και οι δυο φάσεις έληξαν στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και τις αρχές του ’80, αφού το ατύχημα στο Νησί των Τριών Μιλίων θύμισε στον κόσμο τους κινδύνους της πυρηνικής ενέργειας. Το 1985, έγινε ένα αμερικανικό ριμέικ του Godzilla, που έφερε την τερατώδη υπόσταση του ξανά στο προσκήνιο. Αυτή τη φορά με λέιζερ και χροιά Ψυχρού Πολέμου (η ταινία περιέχει επίσης μια επιμέρους ιστορία με ένα ρωσικό πυρηνικό υποβρύχιο): Το πυρηνικό δυστύχημα στο Τσερνόμπιλ σημειώθηκε ένα χρόνο αργότερα.

Μετά από ακόμα μια σειρά οικείων επιτυχιών με τέρατα, κατά την υπόλοιπη δεκαετία του ’80 και του ’90, το Godzilla υποβλήθηκε στο πρώτο μεγάλο αμερικανικό ριμέικ του το 1998. Το γεμάτο κλισέ όχημα δράσης του Μάθιου Μπρόντερικ ήταν κάτι σαν φιάσκο αλλά μπήκε στη κατηγορία των ταινιών δράσης.  Αντίθεση οι κονσερβοποιημένες εναρκτήριες γραμμές του τρέιλερ του 1998 που είχαν την αίσθηση του τρόμου του πρωτότυπου:

«Ο στόχος κατευθύνεται πάνω μας!» λέει κάποιος στρατιωτικός παράγοντας, εκτός πλάνου και έπειτα «πλησιάζει πάρα πολύ γρήγορα!». Αυτές οι γραμμές θα μπορούσαν να ανήκουν κάλλιστα σε οποιαδήποτε μιλιταριστική ταινία δράσης της δεκαετίας του ’90 ή στην Ημέρα της Ανεξαρτησίας, το εξίσου ακίνδυνο blockbuster που έφτιαξαν οι παραγωγοί του Godzilla ακριβώς πριν από αυτό.

Αν μη τι άλλο, το τρέιλερ του 1998 είναι, όπως πολλά ταινιών καταστροφής τη δεκαετία του ’90, αξιοσημείωτο για το πώς φαίνεται να υπενθυμίζει πριν καν εκτυλιχθούν τις οδυνηρές σκηνές της πραγματικότητας της 11ης Σεπτεμβρίου. Η περιοχή του Μανχάταν δέχεται χτύπημα, τα κτίρια καίγονται, οι πολίτες προσπαθούν να διαφύγουν τρομαγμένοι. Αυτή τη φορά η καταστροφή του Godzilla προανήγγειλε την ταινία, αν και με ελάχιστα ουσιαστικό τρόπο μας όπλισε με θάρρος ενόψει της πτώσης. Ίσως θα έπρεπε να έχει: αυτή τη μηχανή της ανθρώπινης αλαζονείας που έχει καταστρέψει κτίρια σε  όλο τον κόσμο επί δεκαετίες-γιατί οι ΗΠΑ θα έπρεπε να είναι άτρωτες στον τρόμο;

Υπάρχει ακόμα και μια ιδέα θεωρίας συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου γύρω από την ταινία, που πυροδοτείται από τη σκηνή όπου ο Μπρόντερικ κοιτάει το ρολόι του και οι δείκτες δείχνουν 9-11.

Αλλά σήμερα, το 2014, φαίνεται ότι το  Godzilla έχει επιστρέψει στην αρχική του μορφή. Η ταινία που αναμένεται να προβληθεί αυτό τον μήνα αποκαλύπτει ένα τέρας που μπορεί να έχει πυρηνική προέλευση, σίγουρα, αλλά ενσωματώνει πολλά περισσότερα από τη βόμβα.

Άνοδος της στάθμης των θαλάσσιων υδάτων, πλημμυρισμένοι δρόμοι-το σαφές ανάλογο εδώ είναι ο Τυφώνας Σάντι και όχι η Χιροσίμα. Το Godzilla είναι η κλιματική αλλαγή τώρα;

Οι πρώτες γραμμές του τρέιλερ του, με μια γενναιόδωρη ανάγνωση πίσω από τις λέξεις, μπορεί ακόμα και να καταγγέλλει ή να απορρίπτει κυβερνήσεις:

«Δεν ξεγελάς κανέναν όταν λες ότι αυτό που συνέβη ήταν μια φυσική καταστροφή» λέει σμίγοντας τα φρύδια του ο Brian Cranston. «Κάτι κρύβεις εκεί έξω. Και θα μας στείλει πίσω στη λίθινη εποχή».

Ο σεναριογράφος της φετινής ταινίας, ο Frank Darabount που έχει κάνει και το The Walking Dead, είπε ότι ήθελε να τιμήσει το όραμα που είχε ο Honda για το Godzilla, δηλαδή ως μια «τρομακτική δύναμη της φύσης» της οποίας τη δημιουργία πυροδότησε ο άνθρωπος. Είτε είναι, είτε όχι το πιο διάσημο kaiju του πλανήτη, αποσκοπεί αποκλειστικά στο να διοχετεύσει την οργή για την αλλαγή του κλίματος, είναι σαφές ότι η αισθητική της καταστροφής –άνοδος θαλασσών, αναποδογυρισμένα οχήματα, χάος από τη βροχή- έχει απορροφηθεί από την νέα παλέτα του Godzilla.

Το τρέιλερ τελειώνει με ένα απόσπασμα που ενστερνίζεται ένα ήθος πολύ γκοτζιλιακό: «Η αλαζονεία του ανθρώπου είναι ότι πιστεύει πως η φύση είναι υπό τον έλεγχο μας. Και όχι το αντίστροφο».

Το 1954, αυτή η φράση θα σήμαινε ότι ο πειραματισμός με την πυρηνική τεχνολογία είναι γεμάτος με δυνητικό κίνδυνο τερατωδών διαστάσεων. Σήμερα, θα μπορούσε να σημαίνει ότι η σκέψη πως μπορούμε να εξάγουμε ζωτικής σημασίας πόρους και να μολύνουμε συνεχώς τον ουρανό ενώ διατηρούμε τον έλεγχο του περιβάλλοντος μας, ίσως θα μπορούσε να καλέσει το Godzilla, επίσης.

Ακολουθήστε το VICE στο TwitterFacebook και Instagram.