Μια νύχτα του 1987, ένας Καναδός ονόματι Kennet Parks οδήγησε 22 χιλιόμετρα από το σπίτι του ως το σπίτι των πεθερικών του. Μπήκε μέσα, ανέβηκε επάνω και χτύπησε την πεθερά του με έναν λοστό που είχε φέρει από το πορτμπαγκάζ, προτού τη σκοτώσει με επανειλημμένες μαχαιριές. Ύστερα μαχαίρωσε και προσπάθησε να πνίξει τον πεθερό του. που από θαύμα επέζησε. Ο Parks, έπειτα, πήγε στο Αστυνομικό Τμήμα και παραδόθηκε.
Ακούγεται σχετικά συνηθισμένη υπόθεση δολοφονίας, αλλά μετά τη δίκη του ο Kenneth Parks αφέθηκε ελεύθερος. Χάρη σε έναν συνδυασμό έλλειψης κινήτρου, τη συνεπή εκδοχή γεγονότων που έδωσε και στοιχεία από εγκεφαλογράφημα, δεν τιμωρήθηκε με κάποια ποινή φυλάκισης, επειδή όλα τα στοιχεία έδειχναν προς ένα απίθανο και παράξενο γεγονός: ότι ο Parks υπνοβατούσε. Η υπόθεση παραμένει μια από τις πιο ιδιαίτερες περιπτώσεις φονικής υπνοβασίας στην ιστορία
Η υπνοβασία συμβαίνει κατά τη διάρκεια της NREM, που είναι η πιο βαθιά μορφή του ύπνου δίχως όνειρα. Το 2012, σε μια ρηξικέλευθη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο αμερικανικό ιατρικό περιοδικό Neurology, υποστηρίχθηκε ότι περίπου το 30% των ανθρώπων που εξετάστηκαν είχαν ιστορικό υπνοβασίας κάποια στιγμή στη ζωή τους (αριθμός υψηλότερος απ’ ό,τι πιστευόταν ως τότε), που σημαίνει ότι σχεδόν το ένα τρίτο των ανθρώπων είχαμε ή μπορεί να έχουμε μια τέτοια εμπειρία. Παρόλο που θεωρείται ότι η υπνοβασία πυροδοτείται από το στρες και το αλκοόλ, είναι τελείως άγνωστο γιατί συμβαίνει. Είμαστε απλώς στον αυτόματο πιλότο; Προσπαθούμε να εκπληρώσουμε τις φαντασιώσεις μας; Ή ίσως κάτι πιο παράξενο.
Η επιστήμη δεν έχει δώσει πάντα ικανοποιητικές απαντήσεις στα πολλά ερωτήματα γύρω από την υπνοβασία. Ιστορικά, μυστήρια υπνοβασίας έχουν κάνει πολλούς να αναπτύξουν δικές τους θεωρίες –εμπνευσμένες από τη μεταφυσική, την ψευδοεπιστήμη και το φολκλόρ– όπου οι υπνοβάτες μοιάζουν να στέκονται κάπου ανάμεσα σ’ αυτόν τον κόσμο και κάποιον άλλον.
Η σκηνή υπνοβασίας στον Μάκβεθ (Πράξη V, Σκηνή I) είναι εμβληματική και προκαλεί αναστάτωση. Καθώς η Λαίδη Μάκβεθ υπνοβατεί, ανακαλεί τους θανάτους των Μακντάφ, Μπάνκο και Ντάνκαν, ενοχοποιώντας τον εαυτό της κατά τη διάρκεια αυτού. Απ’ ό,τι φαίνεται, την έχει κυριεύσει μια άγνωστη ενέργεια, λέει για το μεταφορικό αίμα στα χέρια της: «Αυτά τα χέρια θα είναι ποτέ καθαρά;… Να η μυρωδιά του αίματος, ακόμη… Όλα τα αρώματα της Αραβίας δεν θα γλυκάνουν αυτό το χεράκι! Αχ, αχ, αχ!».
Στο βιβλίο Wild Nights: How Taming Sleep Created Our Restless World, (Άγριες Νύχτες: Πώς η Τιθάσευση του Ύπνου Δημιούργησε τον Άοκνο Κόσμο μας), ο Benjamin Reiss αφηγείται την ιστορία της Rachel Baker, μιας πρεσβυτεριανής χριστιανής που έζησε στη Νέα Υόρκη στις αρχές του 19ου αιώνα, η οποία κήρυττε, προσευχόταν και καταριόταν στον ύπνο της. Η Baker, που ήταν γνωστή ως «Η κοιμωμένη ιεροκήρυκας», ξεκίνησε να μαζεύει περίεργους και ακολούθους γύρω από το κρεβάτι της που ήθελαν να ακούσουν τις «βραδινές της ασκήσεις» - μερικές φορές μέχρι και 300 άτομα.
Σε αυτά τα κηρύγματα σε κατάσταση ύπνου, η Baker προειδοποιούσε για την «ανατριχιαστική φρίκη της αιώνιας καταδίκης», ενώ έτριζε τα δόντια της, βογκούσε και ανάσαινε ακανόνιστα. Κοίταζε τους επισκέπτες με «ασταθές και άγριο βλέμμα» και «ασυνήθιστη, αρρωστημένη διαστολή της κόρης». Επιπλέον, όταν τελείωναν τα νυχτερινά της επεισόδια, έτρεμε και κατέρρεε, προσθέτοντας και άλλο δράμα στο όλο σκηνικό.
Ιστορικά, οι υπνοβάτες αντιμετωπίζονται ως κάτι μυστηριώδες. Ο Γερμανός φιλόσοφος και επιστήμονας Δρ Carl Reichenbach έκανε εκτεταμένη έρευνα για την υπνοβασία, τον 18ο αιώνα. Αφού μελέτησε εκατοντάδες υπνοβάτες, συνέδεσε το φαινόμενο με τη θεωρία του «Odic Force», στην οποία αφιέρωσε πέντε χρόνια μελέτης. Η «Odic Force», που πήρε το όνομα της από τον Σκανδιναβό θεό Όντιν, είναι ένα θεωρητικό πεδίο «ζωτικής ενέργειας», που σύμφωνα με τον Δρ Reichenbach συνδύαζε ηλεκτρισμό, μαγνητισμό, θερμότητα και εκπομπές από πολλά πράγματα και όντα στον πλανήτη μας, ανάμεσά τους και ανθρώπους, φυτά και μαγνήτες. Ο επιστήμονας, επίσης, συνέδεσε τη διαταραχή με τις φάσεις της Σελήνης, λέγοντας ότι οι «παράφρονες» υπνοβάτες που μελετούσε επηρεάζονταν περισσότερο κατά τη διάρκεια της πανσελήνου. Στην έρευνά του, κάποια από τα υποκείμενα παρατηρήθηκαν να υπνοβατούν παρακινδυνευμένα σε ψηλά σημεία, προσπαθώντας να φτάσουν το φεγγάρι. Παρόλο που στους αποκρυφιστικούς κύκλους έτυχε καλής αποδοχής, η θεωρία του επικρίθηκε από τον κύριο επιστημονικό κόσμο και από τότε θεωρείται ψευδοεπιστήμη. Πάμε στο 1915 και στον Sigmund Freud, πατέρα της ψυχανάλυσης, που επίσης είχε δείξει ενδιαφέρον για τους υπνοβάτες. Ίσως δεν είναι καθόλου παράξενο που συνέδεσε την υπνοβασία με την εκπλήρωση καταπιεσμένων σεξουαλικών επιθυμιών. Επίσης, ανέπτυξε τη θεωρία ότι οι υπνοβάτες προσπαθούσαν να επιστρέψουν στο σημείο όπου κοιμούνταν ως παιδιά. Πέντε χρόνια αργότερα, η υπνοβασία έκανε μια από τις πρώτες μεγάλες εμφανίσεις της στη μεγάλη οθόνη μέσω της ταινίας Το Εργαστήριο του Δρ Καλγκάρι (The Cabinet of Dr Caligari). Αυτή η προφητική βωβή ταινία τρόμου από τη Γερμανία ήταν η ιστορία ενός σατανικού γιατρού που χρησιμοποιεί έναν υπνοβάτη, για να διαπράττει φόνους. Ταινία με ύφος και κλιμάκωση, καταφέρνει να αξιοποιήσει το ενδιαφέρον που έχουν τα μυστήρια της υπνοβασίας, ενώ θέτει υπό αμφισβήτηση τι αντιλαμβανόμαστε ως λογική και συνείδηση.
VICE VIDEO: Εναλλακτικές Θεραπείες στην Ελλάδα - Ύπνωση
Παρακολουθήστε όλα τα βίντεo του VICE, μέσω της νέας σελίδας VICE Video Greece στο Facebook.
Παρά τα πολλά μυστήρια σχετικά με τους υπνοβάτες, υπάρχουν επιστήμονες που προσπαθούν να αναλύσουν τις περίπλοκες λειτουργίες του ημικοιμισμένου μυαλού. Ο Guy Leschziner είναι νευρολόγος στο Νοσοκομείο Guy’s & St Thomas στο Λονδίνο και διευθύνει μια από τις μεγαλύτερες κλινικές ύπνου στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία προσφέρει θεραπεία σε υπνοβάτες, ανθρώπου με αϋπνίες και άλλους που πάσχουν από διαταραχές ύπνου. Ανάμεσα στους ασθενείς του είναι άνθρωποι που έχουν οδηγήσει μηχανές, αυτοκίνητα και έχουν διαπράξει εγκλήματα, ενώ κοιμούνταν. Ο Δρ Leschziner γράφει: «Θεωρούσαμε τον ύπνο και τον ξύπνιο δυαδική κατάσταση – οι άνθρωποι είναι είτε ξύπνιοι είτε κοιμούνται. Η αξιοσημείωτη συνθήκη της υπνοβασίας μας λέει ότι δεν ισχύει αυτό. Μάλιστα, ο ύπνος και ο ξύπνιος είναι στα αντίθετα άκρα ενός συνεχούς, ενός φάσματος εγκεφαλικής δραστηριότητας. Ανάλογα με το πού βρίσκεται το μυαλό μας σε αυτό το φάσμα, ορίζεται και η συμπεριφορά μας, η μνήμη μας και οι ικανότητές μας».
Το συμπέρασμα εδώ είναι ότι ποτέ δεν είμαστε πλήρως ξύπνιοι ή κοιμόμαστε, αλλά ένα ποσοστό και των δύο υπάρχει διαρκώς. Έτσι εξηγείται πώς η Jackie, ασθενής του Δρ Leschziner, σηκώνεται και οδηγεί τη μηχανή της μέσα στη νύχτα, ενώ υπνοβατεί: Τα γνωστικά μέρη του εγκεφάλου που ελέγχουν τις οδηγικές της ικανότητες για την αλλαγή ταχυτήτων και την ισορροπία είναι ξύπνια, ενώ εν πολλοίς το υπόλοιπο μυαλό της κοιμάται. Όμως, πού πάει το βράδυ και γιατί, είναι μυστήριο.
Η εκτίμηση ότι 30% των ανθρώπων θα υπνοβατήσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους μπορεί να φαίνεται υψηλή, αλλά ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι ακόμη υψηλότερος. Είναι δύσκολο να βρεθεί μια οριστική στατιστική, επειδή είναι κάτι που δεν μπορεί να μετρηθεί και να υπολογιστεί με ακρίβεια. Όσοι μένουμε μόνοι μπορεί να υπνοβατούμε και να μην το μάθουμε ποτέ – να μαγειρέψουμε ή να κάνουμε άλλα πράγματα, προτού επιστρέψουμε αθώα στο κρεβάτι. Η Jackie ανακάλυψε τις βραδινές της βόλτες, όταν της το είπαν οι γείτονές της. Όπως ο Μπάνκο προειδοποιεί τον Μάκβεθ ότι «τα όργανα του σκότους μας λένε αλήθειες», μπορεί και οι νυχτερινές μας περιπέτειες να μας λένε κρυμμένες αλήθειες για τον εαυτό μας. Ποιες είναι, όμως, αυτές οι αλήθειες, δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη πλήρως.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο VICE UK.
Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.
Περισσότερα από το VICE
Αντλία Βενζίνης, Κρεμάστρα, Βέσπα - Κάποιοι στην Ελλάδα «Χτυπάνε» Tattoo Αγαπημένα τους Αντικείμενα
Σεξ στις Ελληνικές Φυλακές: Εκεί που το Φύλο Είναι Απλώς μια Κοινωνική Κατασκευή