Μια Γυναίκα που Ζει σε Ξενώνα Θυμάτων Έμφυλης Βίας Μιλάει στο VICE

«Τα δύο χρόνια του κορονοϊού και των περιορισμών, όλη τη μέρα καθόμουν σε μια καρέκλα έξω απ’ το σπίτι, μέσα στο κρύο μέχρι αργά το βράδυ, ώσπου να τον πάρει ο ύπνος. Δεν μπορούσα να μπω μέσα, φοβόμουν για τη ζωή μου.

»Έπινε και ήταν εντελώς εκτός εαυτού. Έμπαινα στη 1 τα ξημερώματα από το παράθυρο, στο δωμάτιο του παιδιού. Υπήρξε περίπτωση που δεν τον είχε πάρει ακόμα ο ύπνος και δεν με άφησε να μπω στο σπίτι. Απειλούσε το παιδί να μην μου ανοίξει το παράθυρο. Όμως, δεν δεχόταν να χωρίσουμε. Ήθελε να αντέξω αυτήν τη ζωή, να με βασανίζει».

Η Χριστίνα (δεν είναι το πραγματικό της όνομα), 34 ετών, έχει ζήσει 14 χρόνια ακραίας ενδοοικογενειακής βίας από τον σύζυγό της. Σωματική, λεκτική και ψυχολογική κακοποίηση, οικονομικός πόλεμος, παθολογική ζήλια, έλεγχος, στέρηση της ελευθερίας της.

Αυτήν τη στιγμή έχει καταφύγει μαζί με τα δύο μικρά παιδιά της σε Ξενώνα Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών που λειτουργεί υπό την εποπτεία του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ), εδώ και εννέα μήνες περίπου. Τη συνάντησα σε μια παιδική χαρά, κοντά στον ξενώνα, διότι δεν υπάρχει άνθρωπος να κρατήσει τα παιδιά της.

Η Χριστίνα είναι μόνη της στην Ελλάδα και βρίσκεται σε εξαιρετικά ευάλωτη θέση. Η οικογένειά της παραμένει στη χώρα καταγωγής της. Η ίδια και ο πρώην σύζυγός της ήρθαν μαζί στην Ελλάδα από γειτονική βαλκανική χώρα, 15 χρόνια πριν.

Οι ξενώνες φιλοξενίας προσφέρουν στις γυναίκες και τα παιδιά τους ένα ασφαλές περιβάλλον, ένα προσωρινό καταφύγιο, όπου τους παρέχεται συμβουλευτική, ψυχολογική και νομική υποστήριξη, με σκοπό να ενδυναμωθούν, να σταθούν στα πόδια τους και να ενταχθούν ξανά στην αγορά εργασίας. Η τοποθεσία των ξενώνων είναι μυστική. Ωστόσο, αρκετές γυναίκες δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει αυτή η δυνατότητα και νιώθουν απελπισμένες και αβοήθητες.

Το 2020, ο συνολικός αριθμός γυναικών που κατήγγειλαν ενδοοικογενειακή βία ήταν 4.264. Ο ίδιος αριθμός για το έτος 2012 ήταν 1.630 γυναίκες. «Είναι φανερή η αύξηση ανά τα έτη», επισημαίνει η Μαρία Βλάχου, κοινωνική λειτουργός του Συμβουλευτικού Κέντρου Γυναικών του Δήμου Χαλανδρίου σύμβουλος ψυχικής υγείας και ειδικευόμενη ψυχοθεραπεύτρια.

Αυτή είναι η τρίτη φορά που η Χριστίνα κάνει το βήμα να φύγει μαζί με τα παιδιά της από την πόλη όπου ζούσε με τον σύζυγο της. Οι ενοχές και η ντροπή είναι κοινός τόπος για τις γυναίκες που έχουν υποστεί ενδοοικογενειακή βία.

«Δυστυχώς, ένιωθα -και νομίζω πολλές γυναίκες– ενοχές, ότι εγώ πήρα την απόφαση να φύγω και άρα διαλύω την οικογένειά μου. Το να έμενα όμως, θα είχε τραγική κατάληξη. Θα φοβόμουν κάθε μέρα ότι θα μεθύσει και θα έρθει να με σκοτώσει.

»Μετά το τελευταίο περιστατικό κακοποίησης το περσινό καλοκαίρι, πήγα στην αστυνομία με κλάματα, μαζί με τα παιδιά και τους είπα τι συμβαίνει. Είπα ότι με χτυπάει και με βρίζει, μπροστά στα παιδιά Όταν άρχισε να έχει βίαιη συμπεριφορά και προς τη μεγάλη μου κόρη, γιατί έπαιρνε το μέρος μου, είπα οριστικά “τέλος, ως εδώ’’. Πολλοί δεν το καταλαβαίνουν, αλλά είναι πολύ δύσκολο να φτάσεις μέχρι την αστυνομία σε αυτές τις περιπτώσεις.

»Τους ζήτησα να τον καλέσουν στο τμήμα. Οι αστυνομικοί μού είπαν ότι είναι καλύτερα να φύγω απ’ την πόλη, αλλά κανείς δεν μου είπε πώς να κινηθώ. Ευτυχώς, ήξερα την ύπαρξη των ξενώνων για τις γυναίκες που είναι σε ανάγκη. Δεν ήθελα να φύγω από τον τόπο που γεννήθηκαν τα παιδιά μου, ήθελα να μεγαλώσουν σ’ αυτήν τη μικρή κοινωνία με ηρεμία. Όμως, ήταν αδύνατο να μείνουμε, δεν θα σταματούσε ποτέ η βία από εκείνον. Με απειλούσε ότι θα με σκοτώσει κι ότι θα πει ότι το έκανε πάνω στα νεύρα του. Δεν ένιωθα ασφαλής».

Τη μέρα που «απέδρασε» από το σπίτι της, ουσιαστικά για να σώσει τη ζωή της και να διαφυλάξει την ψυχική υγεία των παιδιών της, η Χριστίνα δεν θα την ξεχάσει ποτέ.

 «Η απόφασή που πήρα να φύγω ήταν επικίνδυνη. Θα μπορούσε να το καταλάβει και να μου συμβεί κάτι κακό. Η αστυνομία το ήξερε ότι θα φύγω, αλλά δεν ένιωθα καμία προστασία. Ήταν μια μέρα πολύ δύσκολη. Ευτυχώς, όλα αυτά τα χρόνια που δεχόμουν άγρια βία, είχα μάθει πώς να προστατεύω τον εαυτό μου.

»Ετοιμάζω τα πάντα κρυφά. Αυτός είναι στη δουλειά. Πάω στο σχολείο του παιδιού και ενημερώνω ότι πρέπει να φύγω, για αυτούς τους λόγους. Παίρνω ένα ταξί για να έρθει να πάρει τις βαλίτσες με τα ρούχα των παιδιών. Εγώ και τα παιδιά φεύγουμε με τα πόδια, για να μην το καταλάβει η οικογένειά του που έμενε δίπλα μας. Αν το μάθαινε εκείνος, πιστεύω ότι η ιστορία θα είχε τραγικό τέλος.

»Έτσι όπως έγιναν τα πράγματα, ο σύζυγός μου θα είχε τι να πει στον κόσμο. “Αυτή έχει γκόμενο, για αυτό έφυγε. Μου πήρε τα παιδιά”. Ερχόμαστε στην Αθήνα και τις πρώτες ημέρες μένουμε στο σπίτι μιας γνωστής μου. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια μιας κοινωνικής λειτουργού, έκανα όλες τις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις, για να μπούμε στον ξενώνα.

»Εδώ ό,τι χρειαζόμαστε, το έχουμε. Έκανα ένα σεμινάριο και με βοήθησαν να βρω δουλειά. Επίσης, θα με βάλουν σε ένα πρόγραμμα για να μεταφερθούμε με τα παιδιά σε ένα σπίτι δωρεάν, για ένα διάστημα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό».

Για τη Χριστίνα, είναι ζωτικής σημασία το ότι οι τοποθεσίες των ξενώνων είναι μυστικές. «Ο πρώην σύζυγός μου με απειλεί ότι θα με σκοτώσει, ότι θα με χτυπήσει αμάξι. Κινδυνεύει η ζωή μου. Δεν έχει καταλάβει ακόμα ότι έχουμε χωρίσει. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί ένας άνδρας να σκοτώσει τη πρώην γυναίκα του, επειδή υποτίθεται ότι ζηλεύει. Ρισκάρεις να πεθάνεις.

»Παρά τα όσα έχω περάσει, προσπαθώ να είμαι χαρούμενη που ζω και που είμαι μαζί με τα παιδιά μου. Όμως, έχω την ανησυχία του τι θα κάνει αύριο. Δεν ξέρω πού μπορεί να φτάσει και λέει συνεχώς ψέματα».

«Υπομονή, θα αλλάξει»/« Δεν πειράζει, αντέχεις εσύ»/«Άνδρας είναι»/«Βάλε λίγο νερό στο κρασί σου»/«Εσύ φταις»/«Μη χαλάσεις την οικογένειά σου»/«Κι εσύ κάτι θα έκανες, δεν μπορεί».

Αρκετοί άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν στη φούσκα τους και πιστεύουν ότι τέτοιες παραινέσεις ακούγονται μόνο στις παλιές ελληνικές ταινίες. Αυτές όμως είναι πραγματικές «συμβουλές» και κατηγορίες που άκουσαν όχι μόνο η Χριστίνα, αλλά και η Σοφία (δεν είναι το πραγματικό της όνομα), επιζώσα ενδοοικογενειακής βίας από τον πρώην σύζυγό της.

Η υποτίμηση των περιστατικών βίας, η αντιμετώπισή των γυναικών ως υπερβολικές, η επίρριψη ευθυνών σε εκείνες για τη συμπεριφορά των ανδρών δεν γινόταν μόνο από το περιβάλλον τους, αλλά και από την αστυνομία, σε ορισμένες περιπτώσεις.   

 «Όσες φορές πήγαινα στο αστυνομικό τμήμα για βοήθεια, δεν υπήρχε η σωστή αντιμετώπιση με αποτέλεσμα να ξεσπάει ο πρώην σύζυγος πάνω μου τον θυμό του, μόλις τον ειδοποιούσαν πως είχα κάνει καταγγελία. Πολλές φορές με αντιμετώπιζαν σαν να είμαι υπερβολική, άλλες σαν να μην ήμουν εγώ το θύμα. Άλλες φορές, πάλι, μου έλεγαν “δεν μπορούμε να σας βοηθήσουμε, εκτός αν κάνετε μήνυση’’. Μα πώς να κάνω μήνυση, όταν δεν διαθέτω τα χρήματα;

»Τελικά σε επόμενο χρόνο, υπέβαλα μήνυση για ενδοοικογενειακή βία. Όμως, η διαδικασία είναι τόσο χρονοβόρα που από το 2018 ακόμα περιμένω να οριστεί δικάσιμος», λέει στο VICE η Σοφία, 43 ετών σήμερα.

«Είναι τόσο δυσάρεστο να φτάνουμε στο αστυνομικό τμήμα, πολλές φορές κουβαλώντας τα παιδιά μας μαζί, που δεν μας χρειάζεται να ακούμε και φαλλοκρατικά σχόλια του τύπου ‘“και εσείς κάτι θα κάνατε, δεν μπορεί’’».

Επιπλέον, το πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα που συνήθως θα πρέπει να περιμένει το θύμα μέχρι να δικαιωθεί αλλά και το ύψος των δικαστικών εξόδων λειτουργούν πολύ αποτρεπτικά. «Το πρόβλημα είναι πως οι επιζώσες έμφυλης βίας είναι οικονομικά αδύναμες, συνήθως μητέρες, και μία από τις τακτικές του κακοποιητή είναι να αποδυναμώνει οικονομικά το θύμα του. Προσωπικά, ξεκίνησα δικαστικό αγώνα, αφού πρώτα ορθοπόδησα ψυχικά και οικονομικά.

»Τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας είμαστε σε σοκ, νιώθουμε φόβο και ντροπή. Ντροπή γιατί δεν καταλάβαμε τίποτα και καταντήσαμε υποχείριο ενός κακού ανθρώπου. Ντροπή που δεν βρήκαμε το θάρρος και τη δύναμη να το σταματήσουμε. Ντροπή που βλέπουμε φυσιολογικές οικογένειες και εμείς ζούμε έναν αργό θάνατο. Ντροπή που οι γύρω μας, μας λυπούνται».

Η Χριστίνα συμφωνεί ότι όλα ξεκινούν από την ντροπή. «Μεγάλωσα σε μια οικογένεια, χωρίς ούτε ένα διαζύγιο. Ακόμα δεν το έχει μάθει όλη μου η οικογένεια ότι έχω χωρίσει, διότι το θεωρούν ντροπή. Δεν θέλω να στενοχωρήσω τους γονείς μου, που με στηρίζουν, αλλά δεν λένε σε κανένα ότι έχω χωρίσει».

Η Μαρία Βλάχου διακρίνει στις αφηγήσεις των γυναικών ορισμένα κοινά μοτίβα.

«Μερικές φορές βλέπουμε ότι μπορεί να έχουν κάνει προσπάθειες να φύγουν από τη βίαιη σχέση, μιλώντας και ζητώντας βοήθεια από τα οικεία τους άτομα (π.χ. γονείς) και εκείνα όχι μόνο να μην την στηρίζουν για να φύγει αλλά να την παροτρύνουν να μείνει στην σχέση αυτή για “να μη χαλάσει το σπίτι της’’, ή “επειδή θα λέει ο κόσμος ότι είναι μια χωρισμένη’’».

Η Σοφία είναι το ζωντανό παράδειγμα όσων μας είπε η κοινωνική λειτουργός. «Παλαιότερα, όταν προσπάθησα να ανοιχτώ στον πατέρα μου και τον αδερφό μου, για να ζητήσω βοήθεια, όχι μόνο δεν δέχτηκαν να με ακούσουν αλλά με αντιμετώπισαν σαν “εγκληματία’’ και “γυναίκα ελαφρών ηθών’’ που θέλει να χωρίσει. Με κατηγόρησαν ότι εγώ τα προκάλεσα όλα και με απέτρεψαν απ’ το να κινηθώ νομικά εναντίον του πρώην συζύγου μου. Με κυρίευσε ένα αίσθημα ντροπής και ενοχής».

Το μοτίβο είναι παρόμοιο στην ιστορία της Σοφίας και της Χριστίνας, που έχει καταφύγει στον ξενώνα φιλοξενίας μαζί με τα παιδιά της. Ο σύζυγός της δεν δέχεται ότι έχουν χωρίσει και την απειλεί μέχρι και σήμερα, όταν εκείνος επικοινωνεί αναγκαστικά με τα παιδιά.  

Η Χριστίνα έχει καταλάβει με τον πιο βασανιστικό τρόπο ότι η βία δεν σταματάει ποτέ, αν δεν φύγεις. «Οι γυναίκες δεν πρέπει να ξέρουμε να αντέχουμε, πρέπει να ξέρουμε να φεύγουμε. Αν δεν το ζήσεις, δεν μπορείς να καταλάβεις». Τις δύο προηγούμενες φορές που είχε επιχειρήσει να σπάσει τον κύκλο της βίας, επέστρεψε, διότι φεύγοντας ένιωθε αβοήθητη κι έτσι συντηρούσε την ελπίδα ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν.

«Την πρώτη φορά που έφυγα, ξαναγύρισα επειδή ο άνδρας μου και η αδερφή μου με διαβεβαίωναν ότι δεν θα ξανασυμβεί το παραμικρό. Τρεις μέρες μετά, με ξαναχτύπησε. “Υπομονή, θα αλλάξει’’, μόνο αυτό άκουγα από την οικογένειά του. Έβλεπαν ότι με έβριζε, με χτυπούσε και δεν σεβόταν τα παιδιά. Η κατάσταση πολύ γρήγορα έφτασε πάλι στο απροχώρητο. Κάναμε και δεύτερο παιδί. Όταν ήταν ενός έτους, παίρνω ξανά την απόφαση να φύγω. Καταφεύγω σε ξενώνα, εκτός Αθηνών αυτήν τη φορά, επειδή με απειλούσε ότι θα πεθάνω.

»Έμεινα στον ξενώνα τρεις μήνες, μαζί με τα παιδιά μου. Είχα πάρα πολλά γραφειοκρατικά προβλήματα. Δεν μπορούσα να κάνω τίποτα χωρίς την έγκρισή του. Η μεγάλη κόρη δικαιούνταν να πάρει ελληνική ταυτότητα και δεν γινόταν χωρίς την υπογραφή του. Ένιωθα ότι κανείς δεν θα με βοηθούσε. Για αυτό ήθελα να πιστέψω για άλλη μια φορά ότι θα σταματήσει να είναι βίαιος».

Η Μαρία Βλάχου, στην πολύχρονη εμπειρία της έχει δει ότι αυτή είναι μια πολύ συνηθισμένη σκέψη των γυναικών που βιώνουν κακοποίηση από σύντροφο/σύζυγο. «Η γυναίκα ελπίζει ότι εκείνος θα αλλάξει, αφενός γιατί της το έχει υποσχεθεί αρκετές φορές και αφετέρου γιατί υπάρχουν και ωραίες στιγμές μαζί του.

»Στον κύκλο της βίας μετά την κακοποιητική συμπεριφορά ακολουθεί η περίοδος του “honeymoon”, όπου ο σύντροφος ζητάει συγγνώμη για την συμπεριφορά του και υπόσχεται ότι δεν θα ξανασυμβεί. Συνήθως, για ένα μικρό διάστημα συμπεριφέρεται ως ο πιο στοργικός και φροντιστικός σύντροφος, μέχρι το επόμενο βίαιο επεισόδιο».

Η Χριστίνα όλα αυτά τα χρόνια ζούσε σε ένα μόνιμο καθεστώς φόβου, όπου ο σύζυγός της μεθοδικά προσπαθούσε να της στερήσει κάθε ελευθερία και να την αποκόψει απ’ όλους, με απώτερο σκοπό να την ελέγχει απόλυτα.

«Έπρεπε να του ζητάω άδεια για το οτιδήποτε, ακόμη και για το πιο μικρό πράγμα. Είχε βάλει κωδικό στο τηλέφωνό μου, για να μην μπορώ να το χρησιμοποιήσω. Ώσπου κάποια στιγμή, επειδή ήταν στο όνομά του, μου έκλεισε τον αριθμό για να μην μπορεί να με βρει κανένας, ούτε για δουλειά, ούτε οι δικοί μου άνθρωποι. Έχασα την επικοινωνία μου με όλους».

Και η Χριστίνα, όπως και η Σοφία, υπέστη οικονομικό πόλεμο. Η 34χρονη περιγράφει:

«Δούλευα πολλά χρόνια στον τουρισμό και είχα πολύ καλές απολαβές. Εκείνος όλα αυτά τα χρόνια μού έπαιρνε μέχρι και το τελευταίο ευρώ. Το τελευταίο διάστημα, άρχισα να μην του δίνω τα χρήματά μου. Σκεφτόταν ότι θέλω να γίνω αυτόνομη κι αυτό τον εξόργιζε. Μου το έλεγε ότι δεν υπήρχε περίπτωση να μ’ αφήσει. Όπου και να έκρυβα τα χρήματα απ’ τον μισθό μου, τα έβρισκε.

»Εκείνη την περίοδο, ζήλευε ακόμη περισσότερο. Εγώ προσπαθούσα να είμαι οικονομικά ανεξάρτητη, για να μπορέσω να φύγω. Όμως, τελικά βρήκε όλα τα χρήματα από τη δουλειά μου το τελευταίο διάστημα και μου τα πήρε. Με άφησε χωρίς τίποτα. Ήθελε να έχει αυτός τον έλεγχο στα πάντα και να με κάνει ό,τι θέλει. Με έβγαζε τρελή, γυναίκα του δρόμου».

Η Χριστίνα εύχεται να είχε απευθυνθεί νωρίτερα στους ειδικούς, για να είχε μάθει πώς να αντιμετωπίζει αυτή την κατάσταση. «Η βία ξεκινάει με ένα σπρώξιμο. Εσύ το επιτρέπεις, γιατί υποβιβάζεις τη σημασία του. Μετά, ο άλλος δεν θα σταματήσει εκεί. Τα πράγματα θα γίνονται μόνο χειρότερα».

Μόνο που δεν φανταζόμαστε πόσο χειρότερα. Η 34χρονη πέρα από τη λεκτική και ψυχολογική βία που δεχόταν σε καθημερινή βάση, έχει βιώσει περιστατικά ακραίας σωματικής κακοποίησης, που πολλοί από εμάς έχουμε δει μόνο σε ταινίες.

Μου δείχνει το σημάδι που έχει ακόμα και μου μιλάει για τότε που της άνοιξε το κεφάλι με κουτουλιά. Της έχει πετάξει ψαλίδι που την τραυμάτισε κι έχει ζήσει τον πραγματικό εφιάλτη του να την κυνηγάει μέσα στο σπίτι με μαχαίρι. Την είχε χτυπήσει και όταν ήταν έγκυος. Η Χριστίνα είναι ένας άνθρωπος που δεν της επιτρεπόταν να νιώσει ποτέ ασφαλής και έχει φοβηθεί για τη ζωή της πολλές φορές, μέσα στο ίδιο της το σπίτι. 

Ρωτάω τη Μαρία Βλάχου τι κινήσεις πρέπει να κάνει μια γυναίκα αν υφίσταται σωματική κακοποίηση και βρεθεί τραυματισμένη, μετά από ένα επεισόδιο. Τα βήματα είναι τρία και εξίσου σημαντικά:

• Πρέπει να πάει στο νοσοκομείο για να φροντίσουν τα τραύματά της και να εξετάσουν αν υπάρχει κάποια κάκωση ή εσωτερικό τραύμα.
• Χρειάζεται οπωσδήποτε να απευθυνθεί σε ιατροδικαστή για να την εξετάσει
• Πρέπει να πάει στην αστυνομία για να καταγγείλει τη βία που βιώνει ώστε να ενεργοποιηθούν οι ποινικές διώξεις για τον δράστη, εφόσον εκείνη το επιθυμεί και ίσως να κινήσει διαδικασίες ασφαλιστικών μέτρων για την προστασία της σωματικής της ακεραιότητας.

Πολλοί δεν γνωρίζουν την τεράστια σημασία της εξέτασης από ιατροδικαστή. Η Μαρία Βλάχου τονίζει ότι «καμία άλλη ιατρική ειδικότητα δεν μπορεί να αποτυπώσει πλήρως, με ακρίβεια και σαφήνεια τα τραύματα που προέρχονται από σωματική κακοποίηση.

»Επομένως, ένα απλό ιατρικό πιστοποιητικό από κάποιο νοσοκομείο δεν θα βοηθήσει τη γυναίκα στο βαθμό που θα το κάνει μια ιατροδικαστική έκθεση, στην οποία θα αποτυπωθούν εγγράφως και επίσημα οι σωματικές βλάβες που έχει υποστεί. Με αυτό τον τρόπο, θα μπορέσει να το χρησιμοποιήσει στο δικαστήριο, εφόσον θελήσει να κινηθεί νομικά εναντίον του δράστη».

Ο φόβος για το επόμενο βήμα, για το τι θα συναντήσει μια γυναίκα αν αποφασίσει να φύγει μπορεί να την ακινητοποιήσει. Η Μαρία Βλάχου έχει συναντήσει αρκετές γυναίκες που ενώ κάνουν το βήμα να ζητήσουν βοήθεια, τηλεφωνώντας στο Συμβουλευτικό Κέντρο, στη συνέχεια παλινδρομούν και είτε δεν έρχονται στο πρώτο ραντεβού, είτε στα επόμενα. Δεν ολοκληρώνουν, δηλαδή, τη διαδικασία και επιστρέφουν στο οικείο κακό.

«Όσο και αν ακούγεται παράδοξο, ένα άτομο προτιμάει να παραμείνει σε μια οικεία, γνώριμη κατάσταση που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο έχει μάθει να την διαχειρίζεται, ακόμη κι αν αυτή η κατάσταση είναι επώδυνη και κακοποιητική για το ίδιο, παρά να προχωρήσει σε κάτι καινούργιο. Ο φόβος για το τι θα συναντήσει είναι καθηλωτικός».

Επίσης, ορισμένες γυναίκες μπορεί να μην συνειδητοποιούν ότι βρίσκονται σε κακοποιητικές σχέσεις, κυρίως όταν μιλάμε για ψυχολογική και λεκτική βία. «Μπορεί η γυναίκα να μην αναγνωρίζει ότι αυτό που βιώνει είναι βία και να πιστεύει ότι έχει μια σχέση με αρκετά “προβλήματα’’, παρατηρεί η κοινωνική λειτουργός.

Πράγματι, η Χριστίνα για πολλά χρόνια δεν είχα καταλάβει τι συνέβαινε. Πίστευε ότι η δική της συμπεριφορά πυροδοτούσε τα βίαια ξεσπάσματα κι ότι αντίστοιχα αν ήταν όλα στην εντέλεια, εκείνος θα έχει καλή συμπεριφορά.

 «Όταν ήμουν νεότερη, σκεφτόμουν ότι έπρεπε να είμαι πολύ καλή και να τα κάνω όλα τέλεια, για να του αρέσω και να είναι ευτυχισμένος. Νόμιζα ότι έτσι δεν θα με χτυπάει. Ερχόταν στο σπίτι και πάντα έβρισκε κάτι στραβό. Για παράδειγμα ότι γύρισα το κεφάλι από την άλλη. Με έβριζε ότι δήθεν κοίταξα κάποιον άλλο. Δεν του άρεσαν τα ρούχα που φορούσα και μου έλεγε να τα βγάλω.

»Επίσης, όσο παράλογο κι αν ακούγεται, για πολύ μεγάλο διάστημα δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι είναι αλκοολικός. Δεν έπινε στο σπίτι. Δεν  είχα ανθρώπους που έπιναν στην οικογένειά μου και δεν μπορούσα να το αντιληφθώ. Όταν ερχόταν στο σπίτι, μπορεί για παράδειγμα να μην του άρεσε το φαγητό και να το πέταγε στο πάτωμα. Κι εγώ, δυστυχώς για μένα, σκεφτόμουν ότι δεν έφτιαξα ωραίο φαγητό. Η ντροπή που ένιωθα δεν με άφηνε να σκεφτώ τίποτα άλλο».

Μπροστά στους άλλος ο σύζυγός της ήταν ένας άλλος άνθρωπος, ένας κύριος όπως λέει η 34χρονη. Η Μαρία Βλάχου επιβεβαιώνει ότι «δεν είναι λίγες οι φορές όπου το κοινωνικό προφίλ του δράστη είναι ενός καλοσυνάτου, ευγενικού και κοινωνικού ατόμου που καμία σχέση δεν έχει με το πραγματικό προφίλ που εκφράζει στην γυναίκα».

Η ιστορία της 43χρονης σήμερα Σοφίας είναι μια οδυνηρά κλασική περίπτωση κακοποίησης που κλιμακώθηκε όταν ζήτησε από τον πρώην σύζυγό της να χωρίσουν.

«Εκείνος αρνούμενος την απόρριψη, αμέσως άρχισε έναν ανελέητο πόλεμο εις βάρος μου, που είχε φοβερό αντίκτυπο στην κόρη μας. Ξεκίνησε με λεκτική και ψυχολογική βία σε καθημερινή βάση, με αποτελέσμα να μου δημιουργεί άγχος, φόβο, ενοχές. Σιγά-σιγά μειωνόταν η αυτοπεποίθησή μου, ενώ παράλληλα με είχε απομονώσει από το οικογενειακό και φιλικό μου περιβάλλον.

»Ένιωθα τελείως αβοήθητη και μόνη. Διαστρέβλωνε τα πάντα και συνέχεια υποτιμούσε την νοημοσύνη μου. Πλέον, αμφισβητούσα τον εαυτό μου και ένιωθα πως μου άξιζε η συμπεριφορά του, ότι εγώ φταίω για όλα. Όποτε προσπαθούσα να αντιδράσω, γινόταν βίαιος και έτσι κλείστηκα στον εαυτό μου και λειτουργούσα στον αυτόματο πιλότο. Φρόντιζα μόνο το παιδί μας και είχα γίνει ένα άβουλο ον. Με τον καιρό, με αποδυνάμωσε και οικονομικά. Πλέον, δεν μπορούσα να φύγω από το σπίτι.

»Παρόλα αυτά, δεν το έβαλα κάτω. Ξεκίνησα να πηγαίνω στα κρυφά στην Κοινωνική Υπηρεσία του Δήμου μου, όπου με βοήθησαν να ορθοποδήσω ψυχολογικά και με ενημέρωσαν για κάποια οικονομικά βοηθήματα που παρέχει το κράτος.

»Τότε, ήμουν ακόμα πολύ αδύναμη οικονομικά και ψυχολογικά για να διεκδικήσω τα δικαιώματα της κόρης μου στα δικαστήρια αλλά μου αρκούσε να πιάσω ένα σπίτι και να ξεκινήσω από την αρχή. Ευτυχώς, είχα ακόμα φίλους στο πλευρό μου που με βοηθούσαν κατά καιρούς με τρόφιμα, έπιπλα, δανεικά, ρουχισμό για την κόρη μου».

Ακόμα και όταν η Σοφία κατάφερε να φύγει από το σπίτι μαζί με το παιδί της, η κακοποίηση δεν τελείωσε εκεί. «Είχα να αντιμετωπίσω την παρακολούθηση, το stalking, την  επιβολή της παρουσίας του πρώην συζύγου μου, έξω απο το σπίτι ή την εργασία μου, την παρακολούθηση του κινητού μου.

»Όσες φορές και να τα αναφέρεις αυτά τα συμβάντα στην αστυνομία, δυστυχώς, δεν μπορούν να κάνουν κάτι, επειδή δεν σε χτύπησε ή δεν σε εξύβρισε, παρουσία μαρτύρων. Άρα τι κάνεις; Ζεις μ’ αυτό κι εύχεσαι να βαρεθεί σύντομα ο κακοποιητής σου, για να συνεχίσεις την ζωή σου».

Η αναγκαιότητα των δομών προστασίας για τις κακοποιημένες γυναίκες και η πιεστική ανάγκη για δημιουργία περισσότερων καθρεφτίζεται στα λεγόμενα της Χριστίνας.

«Νιώθω ότι αν δεν υπήρχαν οι ξενώνες, μπορεί να είχα πεθάνει. Δεν θα είχα χρήματα, δεν θα μπορούσα να φύγω από τη χώρα να πάω στους δικούς μου. Εκείνος μου έκανε καταγγελία επειδή πήρα τα παιδιά κι έφυγα, κι εγώ δεν θα μπορούσα να πληρώσω ούτε δικηγόρο, όχι να νοικιάσω σπίτι».

Όταν η συζήτηση έρχεται στον νόμο της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας που ψηφίστηκε το 2021 και προβλέπει μεταξύ άλλων ότι η μητέρα οφείλει να διευκολύνει και να προωθεί την επικοινωνία του παιδιού με τον πατέρα σε τακτική χρονική βάση, η Χριστίνα μού λέει ότι ιδίως σε περιπτώσεις ενδοικογενειακής βίας, ο νόμος αυτός είναι βασανιστικός για τις γυναίκες.

«Ο τρόπος του όταν μιλάει στο τηλέφωνο με τα παιδιά είναι πάρα πολύ άσχημος και το μόνο που κάνει είναι να με βρίζει σε εκείνα. Δεν ξέρω πόσο θα αντέξω ακόμα. Μάλιστα, όταν του λέω ότι θα διακόψουμε την επικοινωνία μαζί του, αν συνεχίσει έτσι, με απειλεί ευθέως, λέγοντάς μου “εσύ θα πεθάνεις’’».

Σε περιπτώσεις κακοποιητικών σχέσεων, ο νόμος περί συνεπιμέλειας μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκβιαστικά, για να επιστρέψει το θύμα και να μείνει εξαρτημένο από τον θύτη. Αυτό που άλλαξε με την ψήφιση του συγκεκριμένου νόμου είναι ότι μόνο με οριστική απόφαση μπορεί πια το δικαστήριο να αφαιρέσει τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια από τον κακοποιητή.

Με τους ρυθμούς που κινείται η ελληνική δικαιοσύνη, αυτό σημαίνει τουλάχιστον τρία ή και αρκετά περισσότερα χρόνια, όπου η γυναίκα θα πρέπει να είναι σε διαρκή επικοινωνία με τον θύτη, γνωρίζοντας ότι το παιδί της περνάει χρόνο με έναν άνθρωπο εντελώς ακατάλληλο και σε περιπτώσεις επικίνδυνο.

Η Χριστίνα ξέρει καλύτερα από τον καθένα πόσο δύσκολο είναι να σπάσεις τον κύκλο της βίας. Τι θα έλεγε σε μια γυναίκα που υφίσταται κακοποίηση και δεν έχει βρει ακόμα το κουράγιο να φύγει;

«Να αναζητήσει τη βοήθεια των ειδικών και να μην ακούει κανέναν εκτός απ’ αυτούς. Υπάρχουν άνθρωποι που θα προσπαθήσουν να την εκμεταλλευτούν. Ο ήλιος βγαίνει κάθε μέρα και κάθε μέρα είναι μια ευκαιρία να φύγει. Τώρα που ξέφυγα, είναι πάντα καλοκαίρι. Δεν υπάρχει πια κάποιος να με βασανίζει και να με ελέγχει. Όταν έχεις ζήσει τόσο πόνο από έναν άνθρωπο, όταν πια τον αφήσεις πίσω σου, νιώθεις απίστευτη χαρά, γιατί ξέρεις καλά πώς είναι η δυστυχία.

»Κάθε μέρα, ξυπνάω χαρούμενη. Τώρα το καλοκαίρι, είμαι σχεδόν όλη τη μέρα έξω με τα παιδιά. Δεν έχω κάποιον να μου λέει γιατί άργησες, γιατί βγήκες, με ποιον ήσουνα. Δεν υπάρχουν πλέον αυτά (γελάει). Κολυμπάμε στη θάλασσα χωρίς άγχος. Όταν ήμουν μαζί του, δεν μπορούσα ούτε αυτό να κάνω, γιατί πίστευε ότι κάποιον θα συναντούσα στην παραλία. Βίωνα μια πάρα πολύ σκληρή και παράλογη κατάσταση. Είμαι ένας άνθρωπος που τώρα ξεκίνησα να ζω ξανά, στα 34 μου.

»Πρέπει όλες οι γυναίκες να μπορούν να αναγνωρίσουν τη βία, πώς ξεκινάει, πώς σταματάει και να σκεφτούν τι ωραίο τέλος μπορούν να γράψουν για τον εαυτό τους, αν κάνουν το βήμα και φύγουν. Έτσι όπως είμαι εγώ σήμερα, μαζί με τα παιδιά μου, με ελάχιστα χρήματα, αλλά ελεύθερη.

 Η Σοφία θυμάται πάντα κάτι που της είχε πει η κοινωνική λειτουργός: Δύναμη έχεις μέσα σου, από σένα εξαρτάται, αν θα την χρησιμοποιήσεις’. «Είναι πάρα πολύ μακρύς και δύσκολος ο δρόμος για να φτάσεις στην έξοδο του τούνελ. Κανείς δεν βγαίνει αλώβητος. Ούτε τα παιδιά σου.

»Είναι μια πολύ σκληρή δοκιμασία και οφείλεις σε σένα και τα παιδιά σου να αγωνιστείς για να βγεις νικήτρια. Μικρά βήματα και κανένας χώρος για τοξικές συμπεριφορές. Μετά απ’ αυτό δεν θα είσαι ποτέ ξανά η ίδια. Θα είσαι το φως σου, η δύναμη σου».

 «Όλοι περιμένουν να είμαι μια δυστυχισμένη», λέει η Χριστίνα χαμογελώντας. «Όμως, εγώ είμαι πολύ χαρούμενη, όπως και τα παιδιά. Είμαι αποφασισμένη να μην ξαναγυρίσω πίσω. Τώρα, δεν κλαίω – έχω κλάψει πάρα πολύ. Δεν ήξερα τι άλλο να κάνω. Έπαψα να κλαίω και άρχισα να πιστεύω ότι υπάρχει ήλιος. Λέω “μπράβο’’ στον εαυτό μου που έφυγα και θα το φώναζα σε όλες τις γυναίκες που υφίστανται βία. “Φύγε!”. Νιώθω ότι ξαναγεννήθηκα.

Στη Γραμμή SOS 15900, οι γυναίκες μπορούν να καλούν δωρεάν. Τα 41 Συμβουλευτικά Κέντρα για τα θύματα έμφυλης βίας είναι οι δομές που αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στη γυναικεία κακοποίηση.

Στη συνέχεια, αν μια γυναίκα, μόνη ή μαζί με το παιδί της, χρειάζεται φιλοξενία, εφόσον το θέλει και η ίδια, μπορεί να καταφύγει σε έναν από τους 20 ξενώνες που λειτουργούν σε όλη την Ελλάδα.

Περισσότερα από το VICE

Η Μαρία Διηγείται τη Φρικτή Εμπειρία της Παράνομης Άμβλωσης στην Πολωνία

Φωτογραφίες Δείχνουν Ναρκωτικά Αξίας Μισού Δισεκατομμυρίου να Γίνονται Καπνός

Ο Λεξ το Έκανε να Φαίνεται Εύκολο Μάλλον

Ακολουθήστε το VICE σε Facebook, Instagram και Twitter.