Νέα

Το Περιβάλλον Μάλλον θα Βγει Χειρότερο Από την Πανδημία

Το χειρότερο σενάριο είναι να βγούμε από τη σημερινή πανδημία χωρίς να έχουμε μάθει από τα λάθη του παρελθόντος και μην αδράζοντας την ευκαιρία να χτίσουμε ένα διαφορετικό και ασφαλέστερο μέλλον.
GP1SU5WH_Web_size
Μάσκα σε παραλία της Ιταλίας.  © Tommaso Galli / Greenpeace  

Στο πρώτο lockdown φαίνεται να συνειδητοποιήσαμε την καταστροφική παρέμβαση του ανθρώπου στο περιβάλλον. Μετά από έναν χρόνο και έχοντας χάσει το μέτρημα στα lockdown, πόσο μας απασχολεί το θέμα; Έχουμε κάνει βήματα μπρος για την προστασία του περιβάλλοντος σε θεσμικό επίπεδο; Ή έχουμε πάει πίσω; Και τι γίνεται με το περιβαλλοντικό κίνημα που είχε αρχίσει να μεγαλώνει στη χώρα μας; Η Άντζελα Λάζου Dean, συντονίστρια εκστρατειών από το ελληνικό γραφείο της Greenpeace, απαντά σε αυτά και άλλα ερωτήματα σχετικά με την πανδημία κα το περιβάλλον, την ίδια ώρα που ο πλανήτης συνεχίζει να εκπέμπει SOS.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

VICE: Θυμάμαι,μ στην πρώτη καραντίνα, ότι φάνηκε να συνειδητοποιούμε την επέμβαση του ανθρώπου στην καταστροφή του περιβάλλοντος. Πιστεύετε ότι έναν χρόνο μετά μας απασχολεί το ίδιο; 
Άντζελα Λάζου Dean: Είναι γεγονός ότι η πανδημία ανέδειξε με τον πιο σαφή και σκληρό τρόπο την ισχυρή σχέση μεταξύ της υγείας του πλανήτη και της υγείας του ανθρώπου, και μας έφερε ενώπιων των ευθυνών μας για την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος. Η συζήτηση γύρω από τα αίτια πρόκλησης της Covid 19 και οι ειδήσεις για μείωση των ατμοσφαιρικών ρύπων στις πόλεις, κατά τη διάρκεια του πρώτου lockdown, ανάγκασαν ολόκληρο τον πλανήτη να προβληματιστεί για τον τρόπο με τον οποίο παρεμβαίνουμε στο περιβάλλον και πώς αυτό επηρεάζει όχι μόνο την κατάσταση του πλανήτη, αλλά τελικά κι εμάς. 

Αυτό επιβεβαιώνει σχετική διαδικτυακή έρευνα που διεξήγαγε η Greenpeace το περασμένο καλοκαίρι, στην οποία το 96,7% των 4.477 πολιτών που απάντησαν, αναγνώρισαν τη σύνδεση της προστασίας του περιβάλλοντος με τη δημόσια υγεία. Έναν χρόνο μετά και ακόμη βαθιά μέσα σε αυτή την υγειονομική κρίση, προφανώς η προσοχή είναι περισσότερο στραμμένη στην άμεση αντιμετώπισή της για την αποτροπή περισσότερων απωλειών. Ωστόσο, αν θέλουμε να θωρακιστούμε από άλλες τέτοιες κρίσεις στο μέλλον, οφείλουμε όλοι να σκύψουμε περισσότερο πάνω στα περιβαλλοντικά ζητήματα. Η συζήτηση θα πρέπει να μετατοπιστεί σοβαρά προς την επίλυση των σημαντικότερων περιβαλλοντικών κρίσεων που διανύουμε με κυριότερες την κλιματική κρίση και την κατάρρευση της βιοποικιλότητας.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
GP0STPHGZ_Web_size.jpg

ΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΑΤΜΟΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ© Will Rose / Greenpeace

Tελικά, είχαμε μείωση των ρύπων στην Ελλάδα τον τελευταίο χρόνο; 
Σύμφωνα με σχετική έρευνα της Ομάδας Ατμοσφαιρικής Φυσικής και Χημείας του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Κρήτης (Τμήμα Χημείας) και Paris-Saclay του Παρισιού, η ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα μειώθηκε αρκετά κατά τη διάρκεια του πρώτου lockdown, ωστόσο η μείωση αυτή ήταν παροδική αφού τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης της Αθήνας επανήλθαν αμέσως μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων.

Τι μαθήματα παίρνουμε από αυτό; Πρώτον ότι, αν αλλάζαμε τις πόλεις μας, κάνοντάς τις πιο βιώσιμες και φιλικές για τους πολίτες, θα συνεισφέραμε ουσιαστικά στον μετριασμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και άρα στην κλιματική κρίση. Δεύτερον, ότι χρειαζόμαστε ουσιαστικά και σταθερά μέτρα μείωσης των ρύπων για την επίτευξη μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων. Τέλος πως, όταν υπάρχει ανάγκη, παίρνουμε μέτρα κι ας αλλάζουν τις ζωές μας. Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης είναι μια έκτακτη ανάγκη και απαιτεί εξίσου ριζικές αλλαγές, οι οποίες θα έχουν θετικό πρόσημο στη ζωή μας. 

GP0STR3C6_Web_size.jpg

ΔΡΑΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΣΑΛΑΜΙΝΑΣ © Constantinos Stathias / Greenpeace

Το περιβάλλον θα βγει καλύτερο ή χειρότερο από την καραντίνα, όταν τελειώσει η υγειονομική κρίση; 
Όπως ανέφερα και πριν, η καραντίνα δεν βοήθησε ουσιαστικά το περιβάλλον. Αν λάβουμε υπόψη μας και το νέο κύμα πλαστικής ρύπανσης που έφερε η πανδημία του κορονοϊού, λόγω της αυξημένης ζήτησης πλαστικών μιας χρήσης (μάσκες, γάντια κλπ) μάλλον θα βγει χειρότερο. Δεν θα είναι σίγουρα καλύτερο αν δεν υιοθετηθούν φιλόδοξες πολιτικές, οι οποίες θα αντιμετωπίζουν επαρκώς δύο σημαντικότατες περιβαλλοντικές κρίσεις που διανύουμε εδώ και καιρό, την κατάρρευση της βιοποικιλότητας και την κλιματική κρίση. Δύο κρίσεις, οι οποίες αν δεν αντιμετωπιστούν μας οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια σε επόμενες μεγάλες υγειονομικές και όχι μόνο κρίσεις. ¨Όταν τελειώσει η πανδημία θα συνεχίσουμε να έχουμε τα ίδια αυτοκίνητα, τις ίδιες πόλεις, τις ίδιες βιομηχανίες, τα ίδια σπίτια, το ίδιο σύστημα υγείας. Αν δεν αλλάξουμε αυτά τα βασικά στοιχεία της ζωής μας και της οικονομίας μας, τότε το περιβάλλον θα συνεχίσει να υποβαθμίζεται.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο δηλαδή;
Το χειρότερο σενάριο είναι να βγούμε από τη σημερινή πανδημία, χωρίς να έχουμε μάθει από τα λάθη του παρελθόντος και μην αδράζοντας την ευκαιρία να χτίσουμε ένα διαφορετικό και ασφαλέστερο μέλλον.

Σε εθνικό επίπεδο τον τελευταίο χρόνο, έχουμε κάνει πρόοδο στη νομοθεσία σχετικά με το περιβάλλον ή υπάρχει οπισθοδρόμηση;
Δυστυχώς υπάρχει οπισθοδρόμηση σε ό,τι αφορά τη νομοθεσία για το περιβάλλον. Θα περίμενε κανείς ότι η κυβέρνηση έχει αφυπνιστεί από την πανδημία και έχει συνειδητοποιήσει ότι τώρα περισσότερο από ποτέ πρέπει να προχωρήσει σε μέτρα και πολιτικές που προστατεύουν τη βιοποικιλότητα και συμβάλλουν καθοριστικά στην αναχαίτιση της κλιματικής κρίσης. Δυστυχώς μάλλον το αντίθετο έχει συμβεί. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, ο νόμος Χατζηδάκη «Εκσυγχρονισμός Της Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας», ο οποίος επιτρέπει τις εξορύξεις πετρελαίου και αερίου μέσα σε ζώνες διαχείρισης οικοτόπων και ειδών (Άρθρο 44), καθώς επίσης πιο πρόσφατα το απαράδεκτο άρθρο 218 του νόμου Γεωργιάδη το οποίο προβλέπει τη θεσμοθέτηση με προεδρικό διάταγμα «υπο-περιοχών προστασίας στις περιπτώσεις ήπιων αναπτυξιακών έργων εντός προστατευόμενων περιοχών». Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ελλοχεύει ο κίνδυνος να εγκρίνονται «αναπτυξιακά έργα» μέσα σε ευαίσθητες περιοχές, ακόμα και αν αυτά τα έργα έρχονται σε αντίθεση με τους στόχους προστασίας αυτών των περιοχών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι νομοθεσίες αυτές υιοθετήθηκαν χωρίς πραγματικά ουσιαστική διαβούλευση και παρά τις έντονες αντιδράσεις των πολιτών. 

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
GP0STTX80_Web_size.jpg

ΠΟΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ © Evgenia Choros / Greenpeace

Υπάρχει οπισθοδρόμηση και στο περιβαλλοντικό κίνημα στην Ελλάδα; Λόγω των μέτρων, οι καθιερωμένες διαδηλώσεις των μαθητών τις Παρασκευές έχουν σταματήσει. Πιστεύετε αυτή η γενιά θα επιστρέψει στο δρόμο για το περιβάλλον; 
Όλοι έχουμε επηρεαστεί από την πανδημία και το περιβαλλοντικό κίνημα δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτό. Τα μέτρα και οι περιορισμοί σε μετακινήσεις και συγκεντρώσεις έχουν δυσκολέψει τις οργανώσεις και τα κινήματα, η δράση των οποίων βασίζεται πολύ στο «πεδίο». Ομάδες όπως οι “Fridays for Future” εδώ και έναν χρόνο δεν μπορούν να συναντιούνται και να οργανώνουν κοινές δράσεις για το κλίμα. Από την άλλη, οι οργανώσεις και τα διάφορα κινήματα όπως οι νέοι απεργοί για το κλίμα, προσαρμόστηκαν πολύ γρήγορα οργανώνοντας σχεδόν αμέσως διαδικτυακές συζητήσεις ακόμη και διαμαρτυρίες. Κι ενώ αυτές οι εικονικές δράσεις μπορεί να μην είναι εξίσου εντυπωσιακές με την εικόνα χιλιάδων νέων στους δρόμους, κατάφεραν ωστόσο να κινητοποιήσουν πολύ κόσμο και να φέρουν ανθρώπους από τις διαφορετικές γωνιές του πλανήτη πιο κοντά. Έχω την πεποίθηση ότι με την άρση των μέτρων οι «διαδικτυακές ζυμώσεις» θα φανούν και στους δρόμους, ακόμη και στην Ελλάδα. 

Το καλύτερο μέλλον θα έρθει μόνο όταν η κοινωνική δικαιοσύνη και η προστασία του περιβάλλοντος θα υπηρετούνται εξίσου.

Οι προτάσεις κινούνται σε δύο βασικούς άξονες: την κοινωνική δικαιοσύνη και την περιβαλλοντική προστασία. Πώς συνδέονται μεταξύ τους; 
Η κοινωνική δικαιοσύνη διαπερνά κάθε τομέα στον οποίο πρέπει να δουλέψουμε για ένα καλύτερο μέλλον. Δεν νοείται να παλεύουμε για ένα καλύτερο περιβάλλον αδιαφορώντας για τις κοινωνικές αδικίες και κλείνοντας τα μάτια σε διακρίσεις λόγω φύλου, προέλευσης, χρώματος, σεξουαλικού προσανατολισμού κλπ. Το καλύτερο μέλλον θα έρθει μόνο όταν η κοινωνική δικαιοσύνη και η προστασία του περιβάλλοντος θα υπηρετούνται εξίσου.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Σκεφτείτε επίσης ότι κάθε περιβαλλοντική αδικία είναι και κοινωνική αδικία. Ιστορικά, οι οικονομικά φτωχότεροι, οι περιθωριοποιημένες κοινότητες, οι γυναίκες, οι άνθρωποι που ανήκουν σε μειονότητες και γενικότερα οι κοινωνικά ασθενέστεροι, ενώ είναι οι λιγότερο υπεύθυνοι για την κλιματική κρίση, αντιμετωπίζουν συχνά τις χειρότερες επιπτώσεις της. Οι περιβαλλοντικές κρίσεις που αντιμετωπίζουμε τις περισσότερες φορές συνεπάγονται καταπάτηση βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων: ρύπανση του νερού που πίνουμε, αρπαγή της γης τοπικών κοινοτήτων, δηλητηρίαση του αέρα που αναπνέουμε κ.ά. στον βωμό του κέρδους, με αυτές τις ομάδες ανήμπορες να κάνουν τη φωνή τους να ακουστεί. 

Φεύγοντας από τις αιτίες και κοιτάζοντας προς τις λύσεις που θα μας βγάλουν από την κλιματική κρίση και πιο συγκεκριμένα την ενεργειακή μετάβαση που έχει ήδη ξεκινήσει, αυτή δεν μπορεί να αφορά τους λίγους και «εκλεκτούς». Θα πρέπει να γίνει με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και να δοθεί η δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να συμμετέχουν στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, όπως προτάσσουν οι αρχές της ενεργειακής δημοκρατίας.

GP0STUOZ7_Web_size.jpg

ΠΑΝΟ ΣΤΟ ΝΟΡΛΙΣΚ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ © Greenpeace / Dmitry Sharomov

Πώς θα υπάρξει μία δίκαιη και πράσινη απάντηση στην κρίση της πανδημίας; 
Η επόμενη μέρα της πανδημίας πρέπει να χτιστεί πάνω σε νέες, στέρεες και βιώσιμες βάσεις και αξίες: την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας, τη διαφάνεια, τη συμμετοχή, την κοινωνική δικαιοσύνη, τη δημοκρατία. Απαιτείται επειγόντως μία συστημική αλλαγή και ριζικές τομές σε μία σειρά από πεδία, για να βγούμε πραγματικοί νικητές από την παρούσα και να θωρακιστούμε από μελλοντικές κρίσεις. 

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Οι κατευθύνσεις και οι πολιτικές για την ανάκαμψη από την πανδημία πρέπει να πληρούν τα παρακάτω κριτήρια: Να διασφαλίζουν ένα βιώσιμο μέλλον, να συμβάλλουν στην κοινωνική δικαιοσύνη, περιλαμβάνοντας το σύνολο της κοινωνίας στις προβλέψεις τους και να διαφυλάσσουν τα θεμελιώδη μας δικαιώματα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Greenpeace έχει ήδη καταθέσει τις προτάσεις της για την πράσινη και δίκαιη ανάκαμψη στον πρωθυπουργό, οι οποίες βασίζονται στους άξονες της κοινωνικής δικαιοσύνης και της περιβαλλοντικής προστασίας με εξειδικευμένες προτάσεις στις εξής θεματικές: κλιματική κρίση, αγροδιατροφικό μοντέλο, προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας, καταναλωτικό μοντέλο και κυκλική οικονομία, πλανητική υγεία, κοινωνική δικαιοσύνη, καθώς και συγκεκριμένα μέτρα για το πακέτο ανάκαμψης.

Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι που θέτετε για το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής στο άμεσο επόμενο διάστημα; 

  • Η  ακύρωση των σχεδιαζόμενων εξορύξεων πετρελαίου και αερίου καθώς και των σχετικών υποδομών για τη μεταφορά του αερίου. Πρόκειται για αχρείαστους και παρωχημένους ενεργειακούς πόρους τους οποίους η Ευρώπη έχει αποφασίσει να σταματήσει να χρησιμοποιεί τα επόμενα 30 χρόνια.
  • Η απολιγνιτοποίηση της χώρας με κοινωνικά δίκαιο τρόπο και η μετάβαση των λιγνιτικών περιοχών σε πρότυπες πράσινες οικονομίες μέσα από την αξιοποίηση του ιστορικού και πολιτιστικού τους κεφαλαίου.
  • Αναθεώρηση των εθνικών στόχων για το 2030 και ευθυγράμμισή τους με τους στόχους της κλιματικής επιστήμης. 
  • Η ενεργειακή δημοκρατία, δηλαδή η ενεργειακή μετάβαση σε μια οικονομία χωρίς ορυκτά καύσιμα με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και την ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας. Αυτό προυποθέτει από την κυβέρνηση, την έμπρακτη στήριξη και την προώθηση των ενεργειακών κοινοτήτων και των εργαλείων αυτοπαραγωγής καθαρής ενέργειας από νοικοκυριά, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, δήμους και αγρότες. Ειδικά για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, η αυτοπαραγωγή θα πρέπει να συνδυαστεί με την παροχή δωρεάν πρόσβασης στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας (ηλιακή κοινωνική πολιτική). 
  • Η γρήγορη ενεργειακή αναβάθμιση των εκατομμυρίων κτιρίων της χώρας, τα οποία πρέπει να μετατραπούν σε κτίρια σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης τα επόμενα 30 χρόνια (ευρωπαϊκός και εθνικός στόχος). Για τον ίδιο λόγο η κυβέρνηση οφείλει να τερματίσει τον παραλογισμό της περαιτέρω ανάπτυξης των δικτύων αερίου για θέρμανση στα κτίρια, αλλα και την επιδοματική πολιτική στο πετρέλαιο θέρμανσης αντί της εξοικονόμησης. Αντίθετα, η ενίσχυση θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά σε καθαρές εναλλακτικές (μόνωση κελύφους, ΑΠΕ για θερμότητα, μηχανικός εξαερισμός με ανάκτηση θερμότητας κα) και να δίνει προτεραιότητα σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.  
  • Προώθηση της αποθήκευσης ενέργειας τόσο σε επίπεδο δικτύων όσο και σε τελικούς καταναλωτές.
  • Σχέδιο μετατροπής των πόλεών μας σε περιοχές βιώσιμης κινητικότητας, με μείωση της χρήσης του αυτοκινήτου και εξηλεκτρισμό του τομέα μεταφορών.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ξεχνάμε ότι η κανονικότητα είναι που μας οδήγησε στην σημερινή κρίση. Τώρα είναι η μεγάλη μας ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μεταξύ μας, αλλά και με τη φύση.

Τελικά, πιστεύετε ότι η πανδημία θα μας κάνει να αλλάξουμε συνήθειες απέναντι στο περιβάλλον ή πιστεύετε ότι θα επιστρέψουμε στον παλιό «κακό» μας εαυτό;
Αυτή την περίοδο που κάθε πλευρά της ζωής μας έχει επηρεαστεί από την πανδημία, αναπολούμε το πριν και ανυπομονούμε να επιστρέψουμε σε αυτό που ονομάζουμε κανονικότητα. Ξεχνάμε όμως ότι αυτή η κανονικότητα είναι που μας οδήγησε στην σημερινή κρίση. Τώρα είναι η μεγάλη μας ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μεταξύ μας αλλά και με τη φύση. Είναι στο χέρι όλων μας λοιπόν να πάρουμε μία γενναία απόφαση και να αλλάξουμε πορεία, να στραφούμε σε νέες αξίες, με επίκεντρο την αλληλεγγύη, την δικαιοσύνη, την προστασία του περιβάλλοντος. Εάν αφεθούμε και παρασυρθούμε από την τάση μας να επιστρέψουμε στο παλιό και το γνώριμο, θα στρώνουμε τον δρόμο προς την επόμενη κρίση που δεν θα αργήσει να έρθει.

Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.

Περισσότερα από το VICE

Ο Δημήτρης Σταμίρης Έκανε Νυχτερινές Βάρδιες σε Ξενοδοχείο και Έγραψε Μυθιστόρημα σε 24 Μέρες

Ένας Χρόνος Χωρίς Σεξ, Έρωτα ή Γνωριμίες

Καταζητούμενος της Μαφίας Συνελήφθη Όταν η Αστυνομία Ανακάλυψε το Κανάλι του στο YouTube

Ακολουθήστε το VICE σε FacebookInstagram και Twitter.