FYI.

This story is over 5 years old.

Γιατί Μένουν Ατιμώρητοι οι Βασανιστές στην Ελλάδα;

Η χώρα έχει καταδικαστεί 14 φορές τα τελευταία χρόνια για βασανιστήρια κρατουμένων.
30.3.14

Φωτογραφία: Flickr: Γιώργος Σιγά μην πω

UPDATE (22/10/2014): Στο Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο θα δικαστούν 13 σωφρονιστικοί υπάλληλοι, οι οποίοι κατηγορούνται για την υπόθεση του θανάτου του Αλβανού βαρυποινίτη Ιλία Καρέλι στις φυλακές Νιγρίτας Σερρών. Μαζί τους στο εδώλιο θα καθίσει και ο πρώην διευθυντής των φυλακών Νιγρίτας, που αντιμετωπίζει το πλημμέλημα της υπόθαλψης εγκληματία κατά συρροή.

Ακολουθεί το άρθρο του VICE για τα για βασανιστήρια σε βάρος κρατούμενων

Μόλις στα μέσα του περασμένου Φεβρουαρίου, το Μικτό Ορκωτό Εφετείο της Αθήνας καταδίκασε τον απόστρατο πλέον αστυνομικό Χρήστο Ευθυμίου για το κακούργημα των βασανιστηρίων με ηλεκτροσόκ κατά συρροή. Η υπόθεση αφορούσε τη μεταχείριση δύο νεαρών, του Γιάννη Παπακώστα και του Γιώργου Σιδηρόπουλου, οι οποίοι είχαν προσαχθεί το 2002 στο αστυνομικό τμήμα Ασπρόπυργου για παραβάσεις του ΚΟΚ. Το δικαστήριο επέβαλε στον απόστρατο αστυνομικό εξαγοράσιμη ποινή φυλάκισης 5 ετών.

Είκοσι χρόνια μετά την εισαγωγή στον Ποινικό Κώδικα των διατάξεων περί βασανιστηρίων, υποθέσεις σαν και αυτή συνεχίζουν να "πληγώνουν" τις ελληνικές αρχές ασφαλείας. Και επανέρχονται στο προσκήνιο με αφορμή τον θάνατο του Αλβανού βαρυποινίτη Ιλία Καρέλι την περασμένη εβδομάδα στις φυλακές Νιγρίτας Σερρών.

Ο 42χρονος Καρέλι σκότωσε με αυτοσχέδιο μαχαίρι τον σωφρονιστικό υπάλληλο των φυλακών Μαλανδρίνου Γιώργο Τσιρώνη, διαμαρτυρόμενος γιατί δεν του δόθηκε άδεια. Ο ίδιος μεταφέρθηκε «για λόγους ασφαλείας» αρχικά στο αστυνομικό τμήμα Ιτέας και δύο 24ωρα αργότερα στις φυλακές Νιγρίτας. Το ίδιο βράδυ βρέθηκε νεκρός στο κελί του.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανέφερε σε ανακοίνωση ότι ο Καρέλι έφερε μώλωπες όταν παραλήφθηκε από τη φυλακή των Σερρών και ότι «δεν υπέβαλε αίτημα ιατρικής εξέτασης». Στο πόρισμα του ιατροδικαστή Μηνά Γεωργιάδη περιγράφεται ότι ο κρατούμενος έφερε πολλαπλές κακώσεις τριών ημερών σε ολόκληρο το σώμα, το κεφάλι, ακόμη και τα πέλματα των ποδιών του με σπειρωτή ράβδο (κλομπ ή αλυσίδα). Από τα χτυπήματα υπέστη κάταγμα στο στέρνο, το οποίο φέρεται να προκάλεσε καρδιακές αρρυθμίες και τελικά τον θάνατο. Ο ιατροδικαστής εντόπισε και ίχνη εγκαυματικής αλλοίωσης στην παλάμη του δεξιού χεριού, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπέστη ηλεκτροσόκ.

Φωτογραφία: Flickr: the_kid_cl

Η υπόθεση Καρέλι επαναφέρει δραματικά τις μαύρες καταδίκες της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) για βασανιστήρια σε βάρος κρατούμενων. Σύμφωνα με τον Παναγιώτη Δημητρά, εκπρόσωπο του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι, από το 2004 ως σήμερα υπάρχουν 14 υποθέσεις βίας αστυνομικών και λιμενικών για τις οποίες η Ελλάδα καταδικάστηκε από το ΕΔΔΑ και την Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ: Μακαρατζής, Καραγιαννόπουλος, Celniku, Λεωνίδης, Μπέκος-Κοτρόπουλος, Alsayed Allaham, Ζελίδης, Πετροπούλου-Τσακίρη, Γκαλότσκιν, Στεφάνου, Zontul, Κουϊδης, Καλαμιώτης, Κατσαρής.

«Οι αποφάσεις υποχρεώνουν την Ελλάδα σε αποζημίωση των θυμάτων και κυρίως στην αποτροπή νέων παραβιάσεων των διεθνών συμβάσεων, τόσο σε ότι αφορά τη συμπεριφορά των οργάνων τάξης όσο και στους μηχανισμούς έρευνας ώστε να μην υπάρχει ατιμωρησία» λέει ο κ. Δημητράς. «Η Ελλάδα έχει σεβαστεί μόνο την πληρωμή αποζημιώσεων που αποφάσισε το ΕΔΔΑ. Αρνείται να αποζημιώσει αυτούς που δικαιώθηκαν από τον ΟΗΕ. Κυρίως, όμως, δεν έκανε τίποτε για να αποφευχθεί η ατιμωρησία. Αντίθετα, ακόμα και όταν το ζητήσαμε, οι αστυνομικοί και οι δικαστικοί που συνέβαλαν με τις αποφάσεις τους στην ατιμωρησία που προκάλεσε τις καταδίκες, δεν τιμωρήθηκαν ποτέ. Η Ελλάδα επιθυμεί την ατιμωρησία και μόνο αν γίνει αναπόφευκτο από τις συνθήκες που διαμορφώνονται σε κάποιες περιπτώσεις, υποχρεώνεται να κάνει κάτι, αλλά όσο μπορεί λιγότερο» προσθέτει ο ίδιος.

Η τελευταία απόφαση του ΕΔΔΑ κατά της Ελλάδας για υπόθεση βασανιστηρίων κατά κρατούμενου εκδόθηκε το 2012 και αφορούσε την υπόθεση Zontul. Ο μετανάστης είχε υποστεί άγριο ξυλοδαρμό και βιασμό με κλομπ από λιμενικό, το 2004 στα Χανιά.

Φωτογραφία: Flickr: Joseph Kranak

«Στη συγκεκριμένη υπόθεση, η χώρα μας καταδικάστηκε, όχι επειδή άφησε ατιμώρητη την πράξη βασανιστηρίων σε βάρος κρατούμενου, αλλά γιατί μία βαρύτατη πράξη βασανισμού από στέλεχος του Λιμενικού Σώματος αντιμετωπίστηκε σαν ένα ελαφρύ πλημμέλημα, για το οποίο επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 4 μηνών, που μετατράπηκε σε χρηματική ποινή ύψους 790 ευρώ» σημειώνει ο καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου.

Η ίδια επισημαίνει μια κρίσιμη παράμετρο, με αφορμή την ανοιχτή υπόθεση Καρέλι. Τα βασανιστήρια, ως έγκλημα αποτελέσματος, σημειώνει, μπορούν να τελεστούν και με παράλειψη, εφόσον ο δράστης έχει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να αποτρέψει το αποτέλεσμα της πράξης, έχει δηλαδή ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να διατάξει να σταματήσουν οι πράξεις των βασανιστηρίων.

«Στην περίπτωση που ο διοικητής μιας αστυνομικής υπηρεσίας δεν δίνει μεν εντολή να τελεστούν βασανιστήρια, ανέχεται όμως την τέλεσή τους, τότε ο διοικητής θα τιμωρηθεί ως συναυτουργός της πράξης με παράλειψη. Ακόμα, λοιπόν, κι αν δεν καταστεί κάποτε δυνατό να εντοπιστούν οι υπάλληλοι που έχουν τελέσει τις πράξεις των βασανιστηρίων, προϋπόθεση αναγκαία για την επιβολή οποιασδήποτε ποινικής κύρωσης, η ποινική ευθύνη θα πρέπει να αναζητηθεί και σε πιθανές παραλείψεις ιεραρχικά ανωτέρων» σημειώνει η κ. Συμεωνίδου.

Τον περασμένο Νοέμβριο το Πενταμελές Ναυτοδικείο Πειραιά έκρινε ενόχους δύο λιμενικούς, οι οποίοι είχαν υποβάλει Μαροκινό μετανάστη σε «εικονικό πνιγμό» το 2007 στη Χίο. Το θύμα περιέγραψε ότι οι λιμενικοί βύθιζαν το κεφάλι του σε κουβά με νερό μέχρι πνιγμού, ενώ τον υπέβαλαν και στο βασανιστήριο της εικονικής εκτέλεσης. Το δικαστήριο επέβαλε στους λιμενικούς ποινές φυλάκισης 3 και 6 ετών αντίστοιχα, με ανασταλτικό χαρακτήρα. Ακόμη και τότε, πάντως, λιμενικοί υποστήριξαν ότι οι μετανάστες, καθοδηγούμενοι από τους διακινητές, καταγγέλλουν δήθεν βασανιστήρια, ώστε να πετύχουν ευνοϊκή μεταχείριση όταν ζητήσουν πολιτικό άσυλο.

Φωτογραφία: Flickr: Dave Nakayama

Η ντροπιαστική υπόθεση των εικονικών πνιγμών στη Χίο καταγράφεται και στην έκθεση της γερμανικής μη κυβερνητικής οργάνωσης ProAsyl, που στηρίχτηκε σε συνεντεύξεις δεκάδων μεταναστών και αφορά σε επαναπροωθήσεις στο Αιγαίο και στον Έβρο. Ο επικεφαλής της ομάδας Γκούντερ Μπούρκχαρντ δήλωσε στο γερμανικό NTV ότι σε πολλές περιπτώσεις οι πρακτικές Ελλήνων αστυνομικών και λιμενικών κατά τις παράνομες επαναπροωθήσεις «ισοδυναμούν με βασανιστήρια».

Η δικηγόρος Ιωάννα Κούρτοβικ έχει εκπροσωπήσει θύματα βασανιστηρίων και έχει χειριστεί υποθέσεις στις οποίες καταγγέλλεται ότι οι αρχές απέκρυψαν στοιχεία για τον θάνατο κρατουμένων, όπως στη δίκη της υπόθεσης Σακελλίων που βρίσκεται αυτές τις μέρες σε εξέλιξη και αφορά στον θάνατο του 24χρονου φοιτητή, το 2008 στο κέντρο της Αθήνας. Της ζητάμε να περιγράψει τη δικαστηριακή πρακτική, τι συμβαίνει δηλαδή όταν οι υποθέσεις φτάσουν στο ακροατήριο.

«Η εξασφάλιση των αποδείξεων βρίσκεται πάντα στα χέρια της αρμόδιας υπηρεσίας, της Αστυνομίας για τους αστυνομικούς, του Λιμενικού για τους λιμενικούς, της διεύθυνσης καταστήματος για τις φυλακές. Δεν έχει συσταθεί ένα ανεξάρτητο σώμα για την διερεύνηση τέτοιων υποθέσεων. Έτσι, βρισκόμαστε συνεχώς μπροστά σε διαδικασίες συγκάλυψης, απόκρυψης στοιχείων, εξαφάνισης πειστηρίων και καθυστερήσεων, που ευνοούν την απώλεια κρίσιμων αποδείξεων ή και μαρτύρων» λέει η κ. Κούρτοβικ.

«Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει νομολογήσει ότι στις περιπτώσεις που ένας άνθρωπος παρουσιάζει σωματικές κακώσεις ή πεθάνει στην διάρκεια της κράτησης του, υπάρχει κατά κάποιο τρόπο ένα ζήτημα αντιστροφής του βάρους της απόδειξης. Είναι η Πολιτεία που πρέπει να αποδείξει ότι δεν είναι υπεύθυνη για τον τραυματισμό ή τον θάνατο. Η Δικαιοσύνη, όμως, είναι εξαιρετικά απρόθυμη να σκαλίσει τέτοια ζητήματα, πολύ περισσότερο να προχωρήσει σε παραπομπές και καταδίκες».