FYI.

This story is over 5 years old.

Διασκέδαση

Η Τραγωδία του Ίντερνετ στην Αιθιοπία

Μια χώρα 90 εκατομμυρίων κατοίκων έχει μετατραπεί σε ένα ψηφιακά αποκλεισμένο έθνος.
JL
Κείμενο Justin Lynch
9.2.16

To θέμα δημοσιεύτηκε αρχικά στο Motherboard.

Ο Nafkot Nega πιστεύει ότι οι δημοσιογράφοι είναι τρομοκράτες. Όταν επισκέφτηκα εκείνον και τη μητέρα του, τη Serkalem Fassil, στο μικροσκοπικό τους διαμέρισμα στα περίχωρα της Ουάσιγκτον στις αρχές του Ιανουαρίου, ο 9χρονος Nafkot μουρμούριζε και έριχνε μπουνιές στον αέρα παριστάνοντας τον σούπερ ήρωα που παλεύει με εγκληματίες.

Ίσως κάποιοι από αυτούς τους εγκληματίες να ήταν δημοσιογράφοι σαν τον πατέρα του, τον Eskinder Nega, ο οποίος καταδικάστηκε για παραβίαση του αντιτρομοκρατικού νόμου της Αιθιοπίας τον Ιούλιο του 2012. Ο Eskinder εκτίει σήμερα ποινή φυλάκισης δεκαοκτώ ετών.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

«Στο μυαλό του η δημοσιογραφία συνιστά έγκλημα και τρομοκρατική ενέργεια, γιατί μ' αυτό τον τρόπο του έχουν παρουσιάσει τον πατέρα του», μου εξήγησε η Serkalem μέσω διερμηνέα. «Αν του αναφέρεις όχι μόνο τον πατέρα του αλλά οποιονδήποτε δημοσιογράφο, θα αρχίσει να ουρλιάζει "Δεν μ' αρέσουν οι δημοσιογράφοι"».

H πολυσύνθετη ιστορία τους αντικατοπτρίζει το πώς η Αιθιοπία των 90 εκατομμυρίων κατοίκων μετατράπηκε σε ψηφιακά αποκλεισμένο έθνος. Τα γεγονότα που οδήγησαν τον Nafkot να πιστέψει ότι η δημοσιογραφία συνιστά έγκλημα αντίστοιχο της τρομοκρατίας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μελέτες που εξετάζουν το πώς οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν το internet ως εργαλείο καταστολής.

Ο μόνος τρόπος να έχεις πρόσβαση στο διαδίκτυο στην Αιθιοπία είναι μέσω της παρόχου Ethio Telecom, η οποία ανήκει στο κράτος και έχει τον αποκλειστικό έλεγχο των τηλεπικοινωνιών. H τεχνολογική έκρηξη που λαμβάνει χώρα στη γειτονική Κένυα, με τα ποσοστά διείσδυσης του διαδικτύου να αγγίζουν το 69,6%, της έχει αποδώσει τον τίτλο «Silicon Savannah». Το μονοπώλιο της πρόσβασης στο διαδίκτυο στην Αιθιοπία, όμως, έχει καταστήσει τη χώρα μια από τις πιο απομονωμένες στον κόσμο.

Αποτελεί μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Αφρικής και ο πολιτισμός της είναι από τους πιο θρυλικούς στον κόσμο, γι' αυτό και η έλλειψη πρόσβασης στο διαδίκτυο στην Αιθιοπία είναι άξια απορίας. Είναι, επίσης, ανησυχητική.

Ο αριθμός των κατοίκων της Αιθιοπίας με πρόσβαση στο διαδίκτυο δεν είναι ξεκάθαρος. Aυτοί που έχουν πρόσβαση, όμως, υφίστανται την κρατική εποπτεία. Η κυβέρνηση της Αιθιοπίας είναι ύποπτη για χρήση λογισμικού κατασκοπίας και λοιπών εργαλείων παρακολούθησης και ηλεκτρονικής παρείσφρησης, με στόχο την παρακολούθηση ατόμων -συμπεριλαμβανομένου τουλάχιστον ενός Αμερικανού πολίτη- τα οποία συνδέονται στο διαδίκτυο. Αυτή η προσπάθεια online εντοπισμού ανθρώπων, στην οποία φέρεται να έχει προχωρήσει η αιθιοπική κυβέρνηση, έχει μετατρέψει μια μηχανή πληροφοριών και εμπορίου σε εργαλείο εντοπισμού και επιτήρησης.

Πρώην Αμερικανοί διπλωμάτες, μέλη της υπηρεσίας πληροφοριών της Αιθιοπίας καθώς και ειδήμονες σε θέματα εξωτερικής πολιτικής μου ανέφεραν ότι η αιθιοπική κυβέρνηση φοβάται ενδεχόμενη εξάπλωση αντικαθεστωτικών ιδεών στο διαδίκτυο, κι έτσι οι μυστικές υπηρεσίες, ο τομέας τηλεπικοινωνιών και το ποινικό δίκαιο στοχεύουν στην εξάλειψη των αντιφρονούντων στον ψηφιακό κόσμο.

Ίσως το βασικότερο θύμα αυτής της διαδικτυακής σταυροφορίας να είναι ο νεαρός Nafkot, ο οποίος πιστεύει ότι ο πατέρας του είναι τρομοκράτης επειδή είναι δημοσιογράφος. Οι γονείς του Nafkot ήταν από τους διασημότερους δημοσιογράφους της Αιθιοπίας· ο Eskinder και η Serkalem ήταν μιντιακές προσωπικότητες με διεθνείς διακρίσεις και ξεκίνησαν την καριέρα τους μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος των Derg το 1987 και τον μετέπειτα σχηματισμό νέας κυβέρνησης το 1991. Στον απόηχο των αμφιλεγόμενων εκλογών του 2005, με τις επακόλουθες βίαιες διαδηλώσεις, ο Eskinder και η Serkalem συνελήφθησαν.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Χωρίς να το γνωρίζει κανείς από τους δύο, η Serkalem ήταν έγκυος.

Οι ανασταλτικοί παράγοντες που ευθύνονται για το ψηφιακό χάσμα στην Αιθιοπία είναι ξεκάθαροι. Η διαδικτυακή πρόσβαση αποτελεί μονοπώλιο και υπερβαίνει τις οικονομικές δυνατότητες των περισσότερων πολιτών. Ταυτόχρονα, συχνές διακοπές στη λειτουργία καθιστούν τις συνδέσεις αναξιόπιστες. Όσο για τους Αιθίοπες που καταφέρνουν να συνδεθούν στο διαδίκτυο, το διαθέσιμο περιεχόμενο που είναι στην τοπική γλώσσα, την αμχαρική, είναι πολύ περιορισμένο.

Το κατά πόσο αυτά τα εμπόδια στη διαδικτυακή πρόσβαση είναι επιδιωκόμενο αποτέλεσμα ενός συστήματος που έχει σχεδιαστεί με στόχο τον περιορισμό της διάδοσης πληροφοριών ή αν αποτελούν υποπροϊόν της μονοπώλησης ενός «χρυσωρυχείου» είναι τόσο συγκεχυμένο όσο και οι κυβερνοκατασκοπικές πρακτικές της ίδιας της χώρας.

«Η Αιθιοπία θέλει να διατηρήσει όσο το δυνατόν περισσότερο διαδικτυακό έλεγχο, έτσι ώστε να μπορεί να αποτρέψει τη δημοσίευση εσωτερικών σχολίων που ασκούν κριτική στις κυβερνητικές πρακτικές και να περιορίσει την πρόσβαση σε αντίστοιχα σχόλια που προέρχονται εκτός της Αιθιοπίας», μου είπε ο David Shinn, πρώην Αμερικανός πρέσβης της Αιθιοπίας.

Ένα μέλος της Υπηρεσίας Δικτύου Πληροφοριών Ασφαλείας, μιας από τις μυστικές υπηρεσίες της Αιθιοπίας, επίσης μου είπε ότι το μονοπώλιο προχωρούσε στον περιορισμό της διαδικτυακής πρόσβασης με σκοπό τη διατήρηση της ασφάλειας στη χώρα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

«Όλα γίνονται για λόγους ασφαλείας και τίποτα παραπάνω», δήλωσε αξιωματούχος ο οποίος εργάζεται στον τομέα των τεχνικών δεξιοτήτων και μας μίλησε υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρήσει την ανωνυμία του, μιας και δεν ήθελε να μιλήσει για τον εργοδότη του. «Οποιαδήποτε διαδικασία σχετίζεται με το διαδίκτυο παρακωλύεται. Οι επιχειρηματίες δεν μπορούν να δημιουργήσουν επιχειρήσεις».

Η Αιθιοπία ανήκει στον αστερισμό των αφρικανικών κρατών που περιλαμβάνουν ένα συνονθύλευμα εθνικών ταυτοτήτων, ενώ ο Bruton Bronwyn, αναπληρωτής διευθυντής του Αφρικανικού Κέντρου του Ατλαντικού Συμβουλίου, μου είπε ότι η κυβέρνηση έχει καταφέρει να ηγηθεί στη χώρα μέσω του περιορισμού της ελευθερίας της έκφρασης.

«Το κράτος της Αιθιοπίας είναι πολύ εύθραυστο», είπε ο Bruton. «Έχει χτιστεί πάνω σε ένα σύστημα διακρίσεων που προϋποθέτει την ταυτόχρονη συνύπαρξη διαχωρισμού και ισότητας ανάμεσα στους πολίτες. Στην πράξη, όμως, η κυριαρχία είναι στα χέρια μιας εθνοτικής ομάδας, αυτής των Tigray. Οι Tigray αποτελούν μόλις το έξι τοις εκατό του πληθυσμού, ωστόσο έχουν την απόλυτη πολιτική και οικονομική εξουσία».

Όταν ρώτησα τον Belete Teressa, διευθύνοντα σύμβουλο της Ethio Telecom, κατά πόσο η έλλειψη πρόσβασης στο διαδίκτυο ήταν σκόπιμη ενέργεια της κυβέρνησης με στόχο τον περιορισμό της ελευθερίας του λόγου και της αντικαθεστωτικής ρητορικής, εκείνος έδειξε πραγματικά να μπερδεύεται και μου απάντησε αρνητικά. Το πλεονέκτημα του μονοπωλίου που έχει η κυβέρνηση, είπε ο Belete, είναι ότι ο αγροτικός πληθυσμός της Αιθιοπίας, που αποτελεί την πλειονότητα στη χώρα, δεν εξυπηρετείται από ιδιωτικές εταιρείες που έχουν ως κίνητρο το κέρδος.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Παρ' όλα αυτά, το κέρδος της Ethio Telecom, η οποία ιδρύθηκε το 1952, υπολογίζεται στα 300 εκατομμύρια δολάρια ανά έτος, σύμφωνα με αναφορά του Economist του 2012. Και η εταιρεία χρησιμοποίησε τα πλεονασματικά κεφάλαια για να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη του σιδηροδρομικού δικτύου της χώρας.

«Η χώρα έχει μείνει πολύ πίσω όσον αφορά τη φιλελευθεροποίηση του τομέα [τηλεπικοινωνιών]», είπε ο Adam Lishan, ένας σύμβουλος ο οποίος έχει συνεργαστεί με την Παγκόσμια Τράπεζα πάνω στον τομέα πληροφοριών και τεχνολογικών επικοινωνιών. «Είχαν περιορισμένη δράση κατά την περίοδο της φιλελευθεροποίησης τη δεκαετία του '90 και υπήρξε καθυστέρηση στην απόκτηση πρόσβασης στο διαδίκτυο».

Ο Adam μου είπε ότι η Αιθιοπία συνδέθηκε στο διαδίκτυο το 1997 και ότι παρόλο που ο περιορισμός της ελευθερίας του λόγου αποτελεί έναν παράγοντα πίσω από την έλλειψη πρόσβασης στο διαδίκτυο, δεν είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο η πλειοψηφία των κατοίκων της Αιθιοπίας δεν έχει internet.

Το ποσοστό διείσδυσης του διαδικτύου στην Αιθιοπία υπολογίστηκε στο 3,7% τον Νοέμβριο του 2015. Αιθίοπες αξιωματούχοι διαφωνούν με αυτό το ποσοστό, το οποίο παρουσιάζει η Παγκόσμια Τράπεζα. Υποστηρίζουν ότι είναι ανακριβές γιατί δεν συμπεριλαμβάνει τους συνδρομητές κινητής τηλεφωνίας. Παρόλο που η Παγκόσμια Τράπεζα στην πραγματικότητα συμπεριλαμβάνει στα ποσοστά της τους συνδρομητές κινητής τηλεφωνίας, οι αριθμοί παραμένουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα και ο Adam εκτιμά ότι το πραγματικό ποσοστό διείσδυσης του διαδικτύου κυμαίνεται ανάμεσα στο 5 και το 15 τοις εκατό του πληθυσμού.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο Nafkot γεννήθηκε στη φυλακή το 2006. Γεννήθηκε πρόωρα και δεν μπορούσε να αναπνεύσει σε θερμοκρασία δωματίου. Οι γιατροί ήθελαν να τον μεταφέρουν άμεσα στο νοσοκομείο ώστε να μπει σε θερμοκοιτίδα, όμως το μόνο νοσοκομείο στο οποίο μπορούσε να εισαχθεί απαιτούσε την υπογραφή μιας αίτησης από έναν από τους γονείς του. Η Serkalem βρισκόταν ακόμη υπό αναισθησία και η αστυνομία δεν μπορούσε να προωθήσει τη φόρμα στον Eskinder. Ο Nafkot δεν μπόρεσε να λάβει τη θεραπεία που χρειαζόταν.

«Δεν ενδιαφέρονταν για τη ζωή του, αλλά με τη βοήθεια του Θεού επέζησε», είπε η Serkalem, υψώνοντας θυμωμένα τη φωνή της.

Ο Nafkot έμεινε στο σπίτι των παππούδων του μέχρι η Serkalem και ο Eskinder να βγουν από τη φυλακή. Όταν αυτό συνέβη, κανείς από τους δύο δεν μπορούσε να εργαστεί πλέον ως δημοσιογράφος στον Τύπο. Όπως και οι περισσότερες ανεξάρτητες εφημερίδες στη χώρα, έτσι και η δική τους είχε κλείσει. Η Serkalem σταμάτησε εντελώς να γράφει. Ο Eskinder έγινε ένας από τους πρώτους bloggers της χώρας.

«Άρχισε να ασχολείται με το blogging γιατί όλοι οι άλλοι δρόμοι ήταν κλειστοί», είπε η Serkalem. «Αν και ήξερε ότι ήταν λίγος ο κόσμος με πρόσβαση στο διαδίκτυο στην Αιθιοπία, θεώρησε ότι ήταν προτιμότερο από το να σιωπήσει. Ήξερε ότι δεν θα κατάφερνε και πολλά, αλλά είχε ανάγκη να γράφει».

Το ποσοστό διείσδυσης του διαδικτύου στην Αιθιοπία ήταν 0,2% το 2005, ενώ ειδικευόμενοι στην ασφάλεια του διαδικτύου θεωρούν ότι η κυβέρνηση ξεκίνησε τη διαδικτυακή λογοκρισία το 2006, τη χρονιά δηλαδή που ο Eskinder ξεκίνησε το blogging. Η πρόσβαση σε ιστοσελίδες της αντιπολίτευσης έγινε αδύνατη εκείνη τη χρονιά και η κυβέρνηση φέρεται να είναι υπεύθυνη για τη λογοκρισία.

Πριν από τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2010, η αιθιοπική κυβέρνηση εισήγαγε έναν ασαφή αντιτρομοκρατικό νόμο, σε μια προσπάθεια αποφυγής ενός ακόμη γύρου αμφισβητούμενων εκλογών, μου είπε ο Jeffrey Smith, ένας διεθνής εμπειρογνώμων στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων με βάση την Ουάσιγκτον. Ο νόμος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της κυβερνητικής λογοκρισίας, καθώς ορίζει ως τρομοκράτη οποιονδήποτε «επηρεάζει την κυβέρνηση».

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

«Η Αιθιοπία αποτελεί παράδειγμα κυβερνώντος καθεστώτος που χρησιμοποιεί τον όρο "τρομοκρατία" ως πολιτικό τέχνασμα», είπε ο Smith. «Η τρομοκρατική απειλή στο εσωτερικό της χώρας είναι υπαρκτή, αλλά τα πράγματα έχουν ξεφύγει κατά πολύ και τα ανθρώπινα δικαιώματα καταπατώνται συστηματικά».

Οι διαδηλώσεις στα πλαίσια της Αραβικής Άνοιξης στα τέλη του 2010 δημιούργησαν την ελπίδα ότι οι αντικυβερνητικές συγκεντρώσεις που ξεκίνησαν στην Τυνησία θα εξαπλώνονταν στην Αιθιοπία. Το blog του Eskinder εκείνη την περίοδο ήταν προκλητικό, με έντονο πνεύμα αντιπαράθεσης. Σε ένα άρθρο του 2011, παρακινούσε τον στρατό της Αιθιοπίας να σταθεί στο πλευρό του λαού, όπως είχε κάνει ο αιγυπτιακός στρατός εκείνη την περίοδο.

«Οι απλοί πολίτες πήραν πρωτοβουλία σε όλη τη βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή», έγραφε ο Eskinder σε άλλη ανάρτησή του, που δημοσιεύτηκε στις 2 Σεπτεμβρίου του 2011. «Τα αποτελέσματα έγραψαν ιστορία. Θα θέσουν ένα ισχυρό προηγούμενο για την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Παρόλο που τα εμπνευσμένα λόγια, οι ρεαλιστικές αναλύσεις και οι δυναμικές δημόσιες συζητήσεις εξακολουθούν να είναι άκρως απαραίτητα, δεν είναι τίποτα παραπάνω από απλές λέξεις αν δεν μεταφράζονται σε πράξεις. Στην περίπτωση της Αιθιοπίας, αυτό σημαίνει ότι θα διακυβευτεί το πολυπόθητο συλλογικό όραμα της ειρηνικής μετάβασης στη δημοκρατία».

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2011, και ενώ ο Eskinder είχε πάει να παραλάβει τον Nafkot από το σχολείο, οι μυστικές υπηρεσίες της Αιθιοπίας περικύκλωσαν το αυτοκίνητό του και τον συνέλαβαν. Η Serkalem μετέβη άμεσα στη σκηνή. Βρήκε τον Nafkot να κλαίει, αλλά ο Eskinder δεν ήταν πουθενά. Άφησε τον Nafkot στη γιαγιά του και πήγε κατευθείαν στη φυλακή Maekelawi, που είναι διαβόητη για τις πρακτικές βασανιστηρίων της. Περίμενε για τρεις ώρες τον Eskinder, αλλά εκείνος δεν εμφανίστηκε ποτέ.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Κι αυτό γιατί ο Eskinder στην πραγματικότητα βρισκόταν στο σπίτι τους, παρακολουθώντας τα μέλη των μυστικών υπηρεσιών να ψάχνουν τα πράγματα της οικογένειάς του. Η Serkalem θυμάται ότι όταν επέστρεψε σπίτι, οι αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών προσπάθησαν να της απαγορεύσουν την είσοδο, αλλά εκείνη τους παραμέρισε βίαια για να φτάσει στον Eskinder. Πανικόβλητη, άρχισε να φωνάζει.

«Ηρέμησε, δείξε θάρρος», της φώναξε ο Eskinder. Στη συνέχεια τον πήραν.

Έπειτα από αυτό, η Serkalem πήγε να παραλάβει τον 5χρονο Nafkot. Το αγόρι ήταν εμφανώς τραυματισμένο από το θέαμα της σύλληψης του πατέρα του στο σχολείο. Την επόμενη μέρα δεν ήθελε να πάει.

«Τέλος το σχολείο για εμένα», είπε.

Η υπηρεσία πληροφοριών της Αιθιοπίας είναι από τις πιο επεμβατικές στον κόσμο. Εξόριστοι δημοσιογράφοι στο Ναϊρόμπι της Κένυας μου είπαν ότι κυβερνητικοί πράκτορες τους παρακολουθούσαν και ψαχούλευαν τα πράγματά τους, χωρίς την παραμικρή προσπάθεια να κρύψουν την ταυτότητά τους. Ένας επιχειρηματίας από την Αιθιοπία μου είπε, αστειευόμενος, ότι δεν θα τον εξέπληττε αν κατά τη διάρκεια τηλεφωνικών του συνομιλιών άκουγε ένα τρίτο πρόσωπο να βήχει στη γραμμή.

Ο Felix Horne, ερευνητής στο Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και συντάκτης μιας εμπεριστατωμένης αναφοράς σχετικά με τις υπηρεσίες εποπτείας της Αιθιοπίας, μου είπε ότι η κυβέρνηση διαθέτει ένα εθνικό πρόγραμμα που ονομάζεται «πέντε προς έναν». Πρόκειται για ένα «πανοπτικό σύστημα» στο πλαίσιο του οποίου ένα άτομο αναλαμβάνει την παρακολούθηση πέντε πολιτών. Είναι ένας εποπτικός μηχανισμός που εκτείνεται σε ολόκληρη τη χώρα με στόχο να διατηρήσει την κυριαρχία πάνω σε ένα πλήθος εθνοτικών ομάδων.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

«Η κυβέρνηση της Αιθιοπίας, όπως και πολλές άλλες κυβερνήσεις, χρησιμοποιεί εργαλεία ηλεκτρονικής παρακολούθησης για να ενισχύσει το ήδη εδραιωμένο καθεστώς εποπτείας της», είπε ο Bill Marczak, συνάδελφος ερευνητής στο Citizen Lab. Οι παραδοσιακές μέθοδοι επιτήρησης της αιθιοπικής κυβέρνησης είναι «αποτελεσματικές για κάποιον που θέλει να μελετήσει την κατάσταση στο εσωτερικό της Αιθιοπίας, όμως ένα από τα χαρακτηριστικά της χώρας είναι ότι διαθέτει μεγάλες κοινότητες διασποράς σε πολλές χώρες του κόσμου».

Στην Ουάσιγκτον υπάρχουν περίπου 250.000 ομογενείς Αιθίοπες, ενώ η παρουσία τους είναι πολύ μεγάλη και στην Ευρώπη, πρόσθεσε ο Marczak. Και δεν υπάρχει «κανένας άλλος τρόπος πέρα από το χακάρισμα, το ηλεκτρονικό "ψάρεμα" και τις στοχευμένες επιθέσεις για να παρακολουθήσεις αυτούς τους ανθρώπους».

Όταν ο Neamin Zeleke έλαβε ένα email τον Δεκέμβριο του 2014, ο συντάκτης του οποίου ισχυριζόταν ότι είχε πληροφορίες εκ των έσω σχετικά με ένα ευαίσθητο θέμα στην πατρίδα του, την Αιθιοπία, εκείνος θεώρησε ότι επρόκειτο για ενδεχόμενο χακάρισμα. Ο Zeleke ήταν διευθύνων σύμβουλος της Αιθιοπικής Δορυφορικής Τηλεόρασης και Ραδιοφώνου (ESAT), ενός από τα μεγαλύτερα ειδησεογραφικά μέσα της Αιθιοπίας, το οποίο διοικείται από μέλη της απόδημης κοινότητας της χώρας. Παρ' όλα αυτά, οι Αιθίοπες πολίτες έχουν πρόσβαση στο κανάλι και την ιστοσελίδα του μέσω δορυφόρων και διαμεσολαβητών (proxy servers).

Ο Zeleke μου είπε ότι η δορυφορική υπηρεσία της ESAT έχει μπλοκαριστεί 20 φορές από την κυβέρνηση. Το τελευταίο μπλοκάρισμα, είπε, έγινε λίγα λεπτά προτού με συναντήσει, στις αρχές του Ιανουαρίου. Προώθησε το ύποπτο email στον Marczak από το Citizen Lab, ο οποίος εντόπισε σ' αυτό έναν κοριό χαμηλής ισχύος, πιθανότατα προερχόμενο από τη Hacking Team, την παγκόσμια πάροχο λογισμικού εποπτείας σε κυβερνήσεις.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Κάνοντας χρήση λογισμικού που προέρχεται από τη Hacking Team, μια ιταλική εταιρεία, πιθανότατα από την Gamma Group, μια ευρωπαϊκή εταιρεία, οι μυστικές υπηρεσίες της Αιθιοπίας έχουν βάλει στο στόχαστρο δημοσιογράφους και πολιτικούς αντιπάλους, χρησιμοποιώντας διεισδυτικά συστήματα που επιτρέπουν στην κυβέρνηση να ενεργοποιεί την κάμερα και το μικρόφωνο του υπολογιστή, να καταγράφει την πληκτρολόγηση και να παρακολουθεί την online δραστηριότητα. Η συχνότητα αυτών των επιθέσεων και το ενδεχόμενο ύπαρξης επιπλέον τρόπων παρακολούθησης αποκρύπτεται, τόσο λόγω του απορρήτου σχετικά με τις τεχνικές κατασκοπείας όσο και του ότι οι στόχοι των επιθέσεων είτε δεν γνωρίζουν είτε δεν θέλουν να αποκαλύψουν ότι έχουν αποτελέσει στόχο. Το γεγονός αυτό καθιστά δύσκολη την αξιολόγηση των εργαλείων και των κινήτρων του hacking που πραγματοποιείται, μου είπε ο Marczak.

Ο Zeleke είναι δημοσιογράφος αλλά και πολιτικός αντίπαλος. Είναι μέλος της Ginbot 7, μιας αντιπολιτευόμενης ένοπλης ομάδας στην Αιθιοπία, που έχει χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική οργάνωση από την κυβέρνηση. Οι ειδικοί ασφαλείας μου είπαν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν την Ginbot 7 με τρομοκρατική δραστηριότητα και ότι η οργάνωση δεν ανήκει στη λίστα με τις τρομοκρατικές οργανώσεις του State Department.

Η Ginbot 7 είναι ουσιαστικά μια συγκέντρωση εξόριστων Αιθιόπων που δρουν εκτός των συνόρων της χώρας και επιθυμούν μια αλλαγή. Σύμφωνα με μια έκθεση της ESAT, η Ginbot 7 έχει επιτεθεί σε κυβερνητικούς στρατιώτες, κάτι για το οποίο με επιβεβαίωσε και ο Zeleke.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο Zeleke παραιτήθηκε από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου της ESAT στις αρχές του 2016. Δεν μπορούσε να αφιερώσει άλλο χρόνο σ' αυτό και μου είπε ότι φοβόταν πως δεν μπορούσε πλέον να είναι αντικειμενικός. Τώρα είναι σύμβουλος της οργάνωσης, αν και εξακολουθεί να διατηρεί ένα μικρό γραφείο στο μικροσκοπικό στούντιο του σταθμού, το οποίο είναι «στολισμένο» με βραβεία για τα ανθρώπινα δικαιώματα από οργανώσεις με διεθνές κύρος.

Ένα από τα βραβεία ήταν για τον Eskinder Nega.

Ο Zeleke μου είπε ότι η ESAT παρέλαβε το βραβείο για λογαριασμό του Eskinder, ο οποίος «θεωρήθηκε από τους πρωτοπόρους των ανεξάρτητων μέσων στην Αιθιοπία».

Τόσο στην κεντρική αίθουσα της ESAT όσο και δίπλα στο βραβείο του Eskinder, στο γραφείο του Ζeleke, υπήρχε ένα μεγάλο πορτρέτο του Andargachew Tsige, ιδρυτή της Ginbot 7, με στρατιωτική αμφίεση. Ο Tsige πιστεύεται ότι τελεί υπό κράτηση στην Αιθιοπία. Ο Zeleke πετάχτηκε απότομα μπροστά μου όταν επιχείρησα να βγάλω φωτογραφία το πορτρέτο δίπλα από το βραβείο του Eskinder.

«Δεν νομίζω ότι είναι κατάλληλο για το συγκεκριμένο θέμα», είπε ο Neamin, απομακρύνοντας τη φωτογραφία του Tsige από το πλάνο.

Αργότερα ρώτησα τον Zeleke αν πίστευε ότι ο ίδιος αλλά και άλλοι δημοσιογράφοι της ESAT ότι βρίσκονταν στο στόχαστρο της κυβέρνησης λόγω των αντικαθεστωτικών τους φρονημάτων ή επειδή η κυβέρνηση θεωρούσε ότι η οργάνωση πρόσκειται στην Ginbot 7. Τι γίνεται, όμως, στην περίπτωση που οι αρχές δεν γνωρίζουν πού τελειώνει η πολιτική δράση του Zeleke και πού ξεκινά η δημοσιογραφία; Κάτι τέτοιο δεν θα δικαιολογούσε την παρακολούθηση. Επειδή, όμως, έχουν υπάρξει πολύ λίγες δημόσιες υποθέσεις σχετικά με τους στόχους της αιθιοπικής κυβέρνησης, ένας τέτοιος διαχωρισμός θα έριχνε φως στα κίνητρα πίσω από την ηλεκτρονική παρείσφρηση των μυστικών υπηρεσιών, που δεν είναι άλλα από την παρεμπόδιση της ροής των πληροφοριών και την αντιμετώπιση όσων εκλαμβάνονται ως πολιτική απειλή.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο επικεφαλής της κυβερνητικής υπηρεσίας hacking της Αιθιοπίας αρνήθηκε να κάνει σχόλια για το θέμα.

Η πραγματική του τιμωρία δεν ήταν τα χρόνια που θα έχανε πίσω από τα σίδερα. Ήταν το να βλέπει τον Nafkot να υποφέρει που μεγαλώνει χωρίς πατέρα.

Ο Zeleke μου είπε ότι η αιθιοπική κυβέρνηση παρακολουθεί την ESAT επειδή είναι πολιτική οργάνωση θυγατρική της Ginbot 7, όμως στην πραγματικότητα είναι μια απολύτως ανεξάρτητη οργάνωση με δημοσιογράφους που ανήκουν σε ένα ευρύ πολιτικό φάσμα.

«Το γεγονός ότι είμαι φίλα προσκείμενος στην Ginbot 7 μπορεί να είναι ένας παράγοντας, αλλά χωρίς εμένα -αν ήταν κάποιος άλλος επικεφαλής της ESAT- αυτοί οι δημοσιογράφοι θα είχαν δεχτεί επιθέσεις», μου είπε. «Πολλοί άλλοι που δεν ανήκουν στην Ginbot 7, χιλιάδες άλλοι για την ακρίβεια, δέχονται κυβερνοεπιθέσεις και βρίσκονται υπό επιτήρηση. Θέλω να πω πως λογικά πρέπει να εξετάζει κανείς την όλη εικόνα. Μιλάμε για μια συνηθισμένη πρακτική της αστυνομίας και των απολυταρχικών κρατών για να ελέγχουν τον λαό και τη ροή των πληροφοριών και να εκφοβίζουν τα εναλλακτικά μέσα ενημέρωσης και τους αντιφρονούντες».

Η Serkalem και ο Nafkot επισκέπτονταν τον Eskinder στη φυλακή κάθε Σάββατο και Κυριακή, αφότου καταδικάστηκε. Ο Eskinder προσπάθησε να πείσει τον Nafkot ότι το μέρος όπου βρίσκονταν ήταν σχολείο και όχι φυλακή, για να απαλύνει τον πόνο ενός παιδιού που μεγαλώνει χωρίς πατέρα. Έχοντας γεννηθεί στη φυλακή, ο Nafkot μπορούσε να αναγνωρίσει ότι ο πατέρας του δεν βρισκόταν σε σχολείο.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

«Όχι, είσαι στη φυλακή», έλεγε στον πατέρα του.

Ο Nafkot Nega πιστεύει ότι το επάγγελμα των γονιών του είναι κάτι εγκληματικό όσο η τρομοκρατία. Πολλές καινοτόμες επιχειρήσεις στην Αιθιοπία είναι αφοσιωμένες στη διατήρηση αυτής της φιλοσοφίας, ενώ αυτοί που έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο γίνονται στόχοι συνεχούς hacking.

Μετά τις επισκέψεις τους, η Serkalem μου είπε ότι το προσωπικό της φυλακής ταπείνωνε τους τρόφιμους μπροστά στις οικογένειές τους. Ο Eskinder άρχισε να ανησυχεί ότι ο Nafkot θα συνήθιζε στην ωμότητα και θα γέμιζε πικρία για τον κόσμο.

«Βρέθηκε στη φυλακή λόγω των απόψεών του, αλλά αυτό που δεν μπορούσε να αντέξει ήταν να βλέπει τον αντίκτυπο στην οικογένειά του και τον γιο του, γι' αυτό και μου ζήτησε να σταματήσω να τον πηγαίνω», μου είπε η Serkalem. Η πραγματική του τιμωρία δεν ήταν τα χρόνια που θα έχανε πίσω από τα σίδερα. Ήταν το να βλέπει τον Nafkot να υποφέρει που μεγαλώνει χωρίς πατέρα.

Ο Eskinder άρχισε να κάνει στη γυναίκα και τον γιο του την ίδια ερώτηση κάθε φορά που τον επισκέπτονταν. «Αγοράσατε εισιτήριο;» Πίεζε, επίσης, και άλλα μέλη της οικογένειάς του και φίλους που τον επισκέπτονταν να πείσουν τη Serkalem και τον Nafkot να φύγουν από την Αιθιοπία, ούτως ώστε να εκτίσει ήσυχος το υπόλοιπο της ποινής του, γνωρίζοντας ότι η γυναίκα του και το παιδί του είναι ασφαλείς.

Η τελευταία φορά που ο Nafkot είδε τον πατέρα του ήταν στις 23 Ιουλίου του 2014. Η Serkalem είχε αγοράσει δυο εισιτήρια για την Αμερική για την επόμενη μέρα και ο Eskinder προσπάθησε να φτιάξει το κέφι του γιου του κατά την τελευταία τους επίσκεψη.

«Η Αμερική είναι δίπλα» αναφώνησε.

Η Serkalem μου είπε ότι θέλει να έχει θετική ανάμνηση από τον πατέρα του ο Nafkot. Θέλει να πείσει τον γιο της ότι η θυσία του πατέρα του δεν ήταν μάταια. Ο Eskinder θα αποφυλακιστεί το 2030, όταν ο Nafkot θα είναι 23 χρόνων – στην ίδια ηλικία που ο Eskinder ίδρυσε την πρώτη του εφημερίδα στην Αιθιοπία.

Περισσότερα από το VICE

Είναι ο Γιάννης Φλωρινιώτης ο Έλληνας Έλβις Πρίσλεϊ;

Οι Συγκάτοικοι που Φωτογράφιζαν τα Μουχλιασμένα Φαγητά τους για Έναν Χρόνο

Γιατί Όλοι Σιχαίνονται τον Martin Shkreli;

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.