Βιβλίο & Φεμινισμός

Τι θα Ήθελες να Είσαι - Γυναίκα, Μαύρος ή Εβραίος;

Απόσπασμα από το βιβλίο «Το Δεύτερο Φύλο» της Σιμόν Ντε Μπουβουάρ.
VICE Staff
Κείμενο VICE Staff
31 Αύγουστος 2018, 3:15am
Η Σιμόν Ντε Μπουβουάρ / Φωτογραφία: Wikimedia Commons

Κάθε μέρα το VICE Greece παρουσιάζει αποσπάσματα βιβλίων που σχετίζονται με το γυναικείο ζήτημα. Το παρακάτω απόσπασμα είναι από το βιβλίο «Δεύτερο Φύλο» της Σιμόν Ντε Μπουβουάρ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.


Δίσταζα πολύ καιρό να γράψω ένα βιβλίο για τη γυναίκα. Το θέμα ενοχλεί, ιδίως τις γυναίκες, και δεν είναι καινούργιο. Η φεμινιστική διαμάχη έγινε αιτία να χυθεί πολύ μελάνι, αλλά τώρα έχει σχεδόν τελειώσει, ας μην τη συζητάμε πια. Ωστόσο, συζητιέται ακόμα. Και οι τεράστιες βλακείες που ειπώθηκαν τον τελευταίο αιώνα, φαίνεται ότι δεν έλυσαν το πρόβλημα. Άλλωστε, υπάρχει πρόβλημα; Και ποιο είναι αυτό; Υπάρχουν ακόμα γυναίκες; Βέβαια, η θεωρία του αιώνιου θηλυκού διατηρεί τους οπαδούς της, οι οποίοι ψιθυρίζουν «Ακόμη και στη Ρωσία, οι γυναίκες παραμένουν γυναίκες», αλλά κάποιοι άλλοι, καλά πληροφορημένοι –οι ίδιοι πολλές φορές–, αναστενάζουν: «Η γυναίκα χάνεται, η γυναίκα χάθηκε». Δεν ξέρουμε πια αν υπάρχουν ακόμα γυναίκες, αν πάντοτε θα υπάρχουν, αν πρέπει ή όχι να ευχόμαστε κάτι τέτοιο, ποια είναι η θέση τους στον κόσμο, ποια θέση θα έπρεπε να έχουν. «Πού είναι οι γυναίκες;», έθετε πρόσφατα το ερώτημα κάποιο περιοδικό (Λεγόταν Franchise - η κυκλοφορία του έχει πια σταματήσει). Κατ’ αρχάς, τι σημαίνει γυναίκα; «Tota mulier in utero: είναι μια μήτρα», λέει κάποιος. Οι γνώστες, όμως, μιλώντας για ορισμένες, δηλώνουν: «Δεν είναι γυναίκες» κι ας έχουν μήτρα όπως οι άλλες. Όλοι παραδέχονται ότι το ανθρώπινο είδος περιλαμβάνει θηλυκά· σήμερα, όπως και παλιότερα, τα θηλυκά αποτελούν το ήμισυ της ανθρωπότητας και παρ’ όλα αυτά, μας λένε ότι «η θηλυκότητα κινδυνεύει», μας παροτρύνουν «Να είστε γυναίκες, να παραμείνετε γυναίκες, να γίνετε γυναίκες».

Επομένως, το κάθε θηλυκού γένους ανθρώπινο πλάσμα δεν είναι απαραίτητα γυναίκα. Για να είναι, πρέπει να αποτελεί κομμάτι αυτής της μυστηριώδους και απειλούμενης πραγματικότητας, δηλαδή της θηλυκότητας. Να είναι, άραγε, η θηλυκότητα κάτι που εκκρίνεται από τις ωοθήκες; Ή ένα ον που βρίσκεται καθηλωμένο στο βάθος κάποιου πλατωνικού ουρανού; Αρκεί ένα μεσοφόρι με φραμπαλάδες για να την κατεβάσει στη γη;

***

Αν το γεγονός ότι λειτουργεί ως θηλυκό δεν αρκεί για να καθορίσει τη γυναίκα, αν επίσης απορρίπτουμε την ερμηνεία του «αιώνιου θηλυκού» και αν παρ’ όλα αυτά δεχόμαστε, έστω και προσωρινά, την ύπαρξη γυναικών στη Γη, τότε δεν έχουμε παρά να θέσουμε το ερώτημα: Τι είναι η γυναίκα;

Τα ίδια τα δεδομένα και τα ερωτήματα του ζητήματος, μου υπαγορεύουν αμέσως μια πρώτη απάντηση. Έχει σημασία ότι το ζήτημα το θέτω εγώ. Ένας άνδρας δεν θα σκεφτόταν να γράψει βιβλίο για την ξεχωριστή θέση που κατέχουν οι αρσενικοί στην ανθρωπότητα (η αναφορά του Κίνσεϊ, για παράδειγμα, περιορίζεται στον καθορισμό των σεξουαλικών χαρακτηριστικών του Αμερικανού, πράγμα τελείως διαφορετικό). Αν θέλω να αυτοπροσδιοριστώ, είμαι κατ’ αρχάς υποχρεωμένη να δηλώσω: «Είμαι γυναίκα». Αυτή η αλήθεια συνιστά τη βάση στην οποία πρέπει να στηριχτούν όλοι οι άλλοι ισχυρισμοί. Ο άνδρας δεν συμπεριφέρεται ποτέ ως άτομο ενός ορισμένου φύλου, εννοείται ότι είναι άνδρας. Οι όροι αρσενικό και θηλυκό δεν εμφανίζονται ως συμμετρικοί, παρά μόνο τυπικά, στα μητρώα των δήμων και τη δήλωση της ταυτότητας. Η σχέση των δύο φύλων δεν είναι σχέση δύο ηλεκτρισμών, δύο πόλων. Ο άνδρας αντιπροσωπεύει συγχρόνως το θετικό και το ουδέτερο, σε σημείο που η λέξη «homme» χρησιμοποιείται στη γαλλική γλώσσα τόσο με την έννοια του «άνδρα» όσο και του «ανθρώπου», εφόσον η ιδιαίτερη σημασία της λέξης «vir» έχει αφομοιωθεί από τη γενικότερη σημασία της λέξης «homo». Η γυναίκα εμφανίζεται ως το αρνητικό, με αποτέλεσμα κάθε καθορισμός να της αποδίδεται ως περιορισμός, χωρίς ίχνος αμοιβαιότητας. Μερικές φορές, σε διάφορες θεωρητικές συζητήσεις, έχω ενοχληθεί ακούγοντας τους άνδρες να μου λένε, «Αυτό το πιστεύετε επειδή είστε γυναίκα». Ήήξερα όμως ότι ο μόνος τρόπος για να αμυνθώ ήταν να απαντήσω, «Το πιστεύω επειδή είναι αλήθεια», βάζοντας έτσι στην άκρη την υποκειμενικότητά μου. Ήταν αδιανόητο να ανταπαντήσω «Και εσείς πιστεύετε το αντίθετο επειδή είστε άνδρας», γιατί εννοείται ότι να είσαι άνδρας δεν αποτελεί μοναδικότητα.

Ο άνδρας, όντας τέτοιος, βρίσκεται εν δικαίω, αυτή που βρίσκεται εν αδίκω είναι η γυναίκα. Στην πράξη, όπως ακριβώς για τους αρχαίους υπήρχε η απόλυτη κατακόρυφος σε σχέση με την οποία καθοριζόταν η πλάγια γραμμή, έτσι υπάρχει και ένας απόλυτος ανθρώπινος τύπος που είναι ο ανδρικός. Η γυναίκα έχει ωοθήκες και μια μήτρα, αυτές είναι οι μοναδικές ιδιότητες που τη φυλακίζουν στην υποκειμενικότητά της. Λέγεται -και μάλιστα με μεγάλη ευκολία- ότι η γυναίκα σκέφτεται με τους αδένες της. Ο άνδρας ξεχνάει εντελώς ότι και η δική του ανατομία περιλαμβάνει αδένες, όπως οι όρχεις, που επίσης εκκρίνουν ορμόνες. Αντιλαμβάνεται το σώμα του ως μια άμεση και φυσιολογική σχέση με τον κόσμο, τον οποίο πιστεύει ότι προσεγγίζει αντικειμενικά, ενώ θεωρεί το γυναικείο κορμί βεβαρημένο από όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που το καθιστούν ιδιαίτερο, ένα εμπόδιο, μια φυλακή. «Η γυναίκα είναι γυναίκα εξαιτίας μιας κάποιας έλλειψης ιδιοτήτων», έλεγε ο Αριστοτέλης. «Πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον γυναικείο χαρακτήρα ως εκ φύσεως ελαττωματικό». Και ο άγιος Θωμάς έρχεται να τον συμπληρώσει δηλώνοντας ότι η γυναίκα είναι ένας «ατελής άνδρας», ένα «τυχαίο» ανθρώπινο πλάσμα. Κάτι που συμβολίζεται και στην ιστορία της Γένεσης, όπου η Εύα εμφανίζεται, κατά τα λεγόμενα του Μποσιέ, να δημιουργείται από ένα «παραπανίσιο οστό» του Αδάμ. Η ανθρωπότητα είναι γένους αρσενικού και ο άνδρας καθορίζει τη γυναίκα όχι καθαυτή, αλλά σε σχέση με τον ίδιο. Η γυναίκα δεν θεωρείται αυτόνομο ον. «Η γυναίκα, το σχετικό ον…», γράφει ο Μισελέ.

Κατά τον ίδιο τρόπο, ο Ζιλιέν Μπεντά, στο έργο του Rapport d’Uriel [Αναφορά του Ουριήλ], δηλώνει μετά βεβαιότητας ότι «Το σώμα του άνδρα έχει νόημα από μόνο του, ανεξάρτητα από το σώμα της γυναίκας, το οποίο, αν δεν το δούμε σε συνάρτηση με το αρσενικό, μοιάζει να στερείται νοήματος. Ο άνδρας νοείται χωρίς τη γυναίκα. Η γυναίκα δεν νοείται χωρίς τον άνδρα». Και δεν είναι τίποτα περισσότερο από αυτό που αποφασίζει για λογαριασμό της ο άνδρας, οπότε την αποκαλούν «το φύλο» εννοώντας ότι ουσιαστικά εμφανίζεται στο αρσενικό ως καθαρά φυλετικό ον. Για τον άνδρα, η γυναίκα είναι φύλο, συνεπώς αυτή είναι και η απόλυτη υπόστασή της. Η γυναίκα καθορίζεται και διαφοροποιείται σε σχέση με τον άνδρα και όχι ο άνδρας σε σχέση με αυτήν· είναι το επουσιώδες σε αντιπαράθεση με το ουσιώδες. Ο άνδρας είναι το υποκείμενο, το απόλυτο· η γυναίκα είναι το Άλλο.

***

Οι γυναίκες όμως δεν είναι μειονότητα, όπως οι μαύροι της Αμερικής ή οι εβραίοι - στη Γη υπάρχουν τόσες γυναίκες όσοι και άνδρες. Πολλές φορές, πάλι οι δύο ομάδες στην αρχή υπήρξαν ανεξάρτητες. Κάποτε, είτε αγνοούσε η μια την άλλη είτε παραδεχόταν η μια την αυτονομία της άλλης. Η υποταγή της πιο αδύναμης στην πιο ισχυρή είναι αποτέλεσμα κάποιου ιστορικού γεγονότος: η εβραϊκή διασπορά, η δουλεία στην Αμερική και οι αποικιακές κατακτήσεις είναι σχετικά ιστορικά γεγονότα. Στις περιπτώσεις αυτές, για όσους υπέστησαν την καταπίεση, υπήρξε ένα πριν. Έχουν κοινό παρελθόν, παράδοση, μερικές φορές θρησκεία, κουλτούρα. Με αυτήν την έννοια, η πλέον βάσιμη συσχέτιση γυναικών και προλεταριάτου είναι εκείνη του Μπέμπελ: ούτε οι προλετάριοι αποτελούν μειονότητα και ούτε αποτέλεσαν ποτέ ξεχωριστή κοινότητα. Ωστόσο, ελλείψει του μοναδικού ιστορικού γεγονότος, η ύπαρξή τους ως τάξης εξηγείται από την ιστορική εξέλιξη η οποία αιτιολογεί επίσης και την κατανομή αυτών των ατόμων στην τάξη αυτή. Οι προλετάριοι δεν υπήρχαν πάντα, αλλά οι γυναίκες υπήρχαν. Είναι γυναίκες από τη φυσιολογική τους δομή. Όσο πίσω στην ιστορία και αν ανατρέξουμε, θα δούμε ότι ήταν πάντα υποταγμένες στους άνδρες. Η εξάρτησή τους δεν είναι αποτέλεσμα ιστορικού γεγονότος ή εξέλιξης, δεν είναι κάτι που απλώς συνέβη. Η ετερότητα εμφανίζεται στην περίπτωση αυτή ως κάτι απόλυτο, επειδή ξεφεύγει εν μέρει από τον συμπτωματικό χαρακτήρα του ιστορικού γεγονότος. Μια κατάσταση που δημιουργήθηκε με την πάροδο του χρόνου μπορεί να ανατραπεί σε κάποια άλλη χρονική στιγμή, αυτό το απέδειξαν, μεταξύ άλλων, οι μαύροι της Αϊτής.

***


#Γυναίκα: Το Σώμα της Ανήκει

Παρακολουθήστε όλα τα βίντεo του VICE, μέσω της νέας σελίδας VICE Video Greece στο Facebook


Όταν ο Ηρακλής γνέθει το μαλλί καθισμένος στα πόδια της Ομφάλης, ο πόθος του τον υποδουλώνει. Γιατί όμως η Ομφάλη δεν κατάφερε να αποκτήσει παντοτινή εξουσία; Η Μήδεια, για να εκδικηθεί τον Ιάσονα, σκοτώνει τα παιδιά της. Ο άγριος αυτός μύθος αφήνει να εννοηθεί ότι η γυναίκα θα μπορούσε να αντλήσει τρομερή επιρροή από τα δεσμά που τη συνδέουν με το παιδί. Ο Αριστοφάνης, με πολύ διασκεδαστικό τρόπο, επινόησε στη Λυσιστράτη μια συνάθροιση γυναικών που προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν από κοινού και για κοινωνικούς σκοπούς την ανάγκη που τις έχουν οι άνδρες, αλλά δεν πρόκειται παρά για κωμωδία. Ο θρύλος που θέλει τις απαχθείσες Σαβίνες να αντιπαραθέτουν στους απαγωγείς τους επίμονη στειρότητα διηγείται, επίσης, ότι οι άνδρες χτυπώντας τες με δερμάτινα λουριά, κατάφεραν ως διά μαγείας να κάμψουν την αντίστασή τους. Η βιολογική ανάγκη –η σεξουαλική επιθυμία και η επιθυμία της αναπαραγωγής–, που κάνει τον άνδρα να εξαρτάται από τη γυναίκα, δεν είχε ως αποτέλεσμα την κοινωνική χειραφέτησή της. Ο αφέντης και ο δούλος συνδέονται επίσης με αμοιβαία οικονομική ανάγκη που δεν απελευθερώνει τον δούλο. Στη σχέση αφέντη – δούλου, ο αφέντης δεν εκφράζει την ανάγκη του για τον άλλο, έχει την εξουσία να ικανοποιήσει την ανάγκη αυτή και δεν τη βάζει σε διαμεσολάβηση. Αντίθετα ο δούλος, εξαιτίας της εξάρτησης, της ελπίδας ή του φόβου του, εσωτερικεύει την ανάγκη του για τον αφέντη. Η επιτακτικότητα της ανάγκης, ακόμα κι αν είναι ίδια και στους δυο, μετράει πάντα υπέρ του καταπιεστή και εναντίον του καταπιεσμένου. Έτσι εξηγείται, για παράδειγμα, το γεγονός ότι η απελευθέρωση της εργατικής τάξης ήταν τόσο αργή. Άρα, η γυναίκα ανέκαθεν υπήρξε, αν όχι σκλάβος του άνδρα, τουλάχιστον υποτελής του. Τα δύο φύλα δεν μοιράστηκαν ποτέ ισότιμα τον κόσμο. Ακόμα και σήμερα, παρότι η κατάστασή της διαρκώς βελτιώνεται, η γυναίκα βρίσκεται σε εξαιρετικά μειονεκτική θέση. Σε καμιά σχεδόν χώρα η νομική της υπόσταση δεν είναι όμοια με του άνδρα και πολλές φορές την αδικεί σοβαρά. Ακόμη και όταν τα δικαιώματά της αναγνωρίζονται στη θεωρία, η πολύχρονη συνήθεια εμποδίζει τη σαφή έκφρασή τους στα ήθη.

Από οικονομική πλευρά οι άνδρες και οι γυναίκες αποτελούν σχεδόν δύο κάστες. Ακόμη και στις ίδιες ακριβώς συνθήκες, οι πρώτοι κατέχουν πιο προνομιακές θέσεις, παίρνουν υψηλότερους μισθούς και έχουν περισσότερες πιθανότητες από τις νεοφερμένες ανταγωνίστριές τους να πετύχουν. Στη βιομηχανία, την πολιτική και αλλού κατέχουν πολύ μεγαλύτερο αριθμό θέσεων εργασίας και μονοπωλούν τα σημαντικότερα αξιώματα. Εκτός από τις συγκεκριμένες εξουσίες που έχουν στα χέρια τους, περιβάλλονται και από κύρος την παράδοση του οποίου διατηρεί η όλη διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Το παρόν περικλείει το παρελθόν και όλη η ιστορία του παρελθόντος έχει γραφτεί από άνδρες. Τη στιγμή που οι γυναίκες αρχίζουν να συμμετέχουν στη διαμόρφωση του κόσμου, αυτός ο κόσμος ανήκει ακόμη στους άνδρες: εκείνοι δεν έχουν απολύτως καμιά αμφιβολία για αυτό κι εκείνες ελάχιστες. Αν οι γυναίκες δεν δέχονταν να είναι το Άλλο, δεν δέχονταν να συνεργαστούν με τον άνδρα, θα έπρεπε να παραιτηθούν από όλα τα προνόμια που μπορεί να τους προσφέρει η συμμαχία με την ανώτερη κάστα. Ο άνδρας-κυρίαρχος θα προστατέψει υλικά τη γυναίκα-υποτελή και θα αναλάβει την υποχρέωση να δικαιώσει την ύπαρξή της.

***

Τίθεται όμως αμέσως το ερώτημα: Πώς άρχισε όλη αυτή η ιστορία; Αντιλαμβανόμαστε ότι η δυαδικότητα των φύλων, όπως κάθε δυαδικότητα, γίνεται αφορμή σύγκρουσης. Αντιλαμβανόμαστε ότι, αν ο ένας από τους δυο κατάφερνε να επιβάλλει την ανωτερότητά του, η ανωτερότητα αυτή έπρεπε να καθιερωθεί ως απόλυτη. Μένει να εξηγήσουμε το γεγονός ότι αυτός που αρχικά κέρδισε ήταν ο άνδρας. Οι γυναίκες θα μπορούσαν, απ’ ό,τι φαίνεται, να είχαν κερδίσει τη νίκη ή αυτή η σύγκρουση να μην είχε καταλήξει πουθενά. Πώς γίνεται ο κόσμος να ανήκε πάντα στους άνδρες και μόνο σήμερα να αρχίζουν κάπως να αλλάζουν τα πράγματα; Είναι άραγε καλή αυτή η αλλαγή; Θα έχει ή όχι ως αποτέλεσμα την ισότιμη κατανομή του κόσμου μεταξύ ανδρών και γυναικών;

Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι καινούργια. Έχουν ήδη δοθεί ένα σωρό απαντήσεις, αλλά το γεγονός ακριβώς ότι η γυναίκα είναι το Άλλο, αμφισβητεί όλους τους έως τώρα ισχυρισμούς των ανδρών, τους οποίους προφανώς υπαγόρευσε το συμφέρον. «Οτιδήποτε έχει γραφτεί από τους άνδρες για τις γυναίκες πρέπει να είναι ύποπτο, αφού είναι συγχρόνως δικαστές και διάδικοι», είπε τον 17ο αιώνα ο Πουλέν ντε λα Μπαρ, ένας ελάχιστα γνωστός φεμινιστής. Παντού και πάντα οι άνδρες επιδείκνυαν την ικανοποίηση που νιώθουν ως βασιλείς της πλάσης. «Ευλογημένος ο Θεός, ο Κύριός μας και Κύριος των πάντων, που δεν με έκανε γυναίκα», λένε οι Εβραίοι στις πρωινές προσευχές τους, ενώ οι γυναίκες τους μουρμουρίζουν στωικά «Ευλογημένος ο Κύριος, που με έπλασε κατά τη βούλησή του». Ανάμεσα στα καλά για τα οποία ο Πλάτωνας ευχαριστούσε τους θεούς, το πρώτο ήταν που τον δημιούργησαν ελεύθερο και όχι σκλάβο και το δεύτερο, που τον έκαναν άνδρα και όχι γυναίκα. Οι άνδρες όμως δεν θα μπορούσαν να απολαύσουν στο έπακρο το προνόμιο αυτό, αν δεν το θεωρούσαν θεμελιωμένο στο απόλυτο και την αιωνιότητα. Προσπάθησαν να μετατρέψουν την υπεροχή τους σε δικαίωμα. «Εφόσον εκείνοι που έφτιαξαν και συγκέντρωσαν τους νόμους ήταν άνδρες, ευνόησαν το φύλο τους και οι νομοδιδάσκαλοι μετέτρεψαν τους νόμους σε αρχές», συνεχίζει ο Πουλέν ντε λα Μπαρ.

Νομοθέτες, ιερείς, φιλόσοφοι, συγγραφείς, επιστήμονες προσπάθησαν μετά μανίας να αποδείξουν ότι η υποτέλεια της γυναίκας ήταν επιθυμητή από τον ουρανό και ωφέλιμη για τη γη. Οι θρησκείες που φτιάχτηκαν από τους άνδρες καθρεφτίζουν αυτήν την επιθυμία για κυριαρχία. Άντλησαν τα όπλα τους από τους μύθους της Εύας, της Πανδώρας. Όπως μπορέσαμε να αντιληφθούμε από τις φράσεις του Αριστοτέλη και του Αγίου Θωμά που αναφέραμε, έθεσαν τη φιλοσοφία και τη θεολογία στην υπηρεσία τους. Από την αρχαιότητα ακόμα, σατιρικοί και ηθικολόγοι αρέσκονταν να απεικονίζουν τις γυναικείες αδυναμίες. Είναι γνωστές οι σκληρές κατηγορίες που εκτοξεύτηκαν εναντίον τους σε όλη τη γαλλική λογοτεχνία· ο Μοντερλάν συνεχίζει την παράδοση του Ζαν ντε Μενγκ, όχι όμως τόσο εμπνευσμένα. Η εχθρότητα αυτή μερικές φορές μοιάζει καλά θεμελιωμένη, αλλά πολλές φορές είναι εντελώς αυθαίρετη. Στην πραγματικότητα κρύβει την επιθυμία μιας αδέξια ή επιδέξια συγκαλυμμένης αυτοδικαιολόγησης. «Είναι πιο εύκολο να κατηγορήσεις ένα φύλο, παρά να συγχωρήσεις το άλλο», λέει ο Μοντέν. Σε ορισμένες περιπτώσεις η διαδικασία είναι προφανής. Κάνει τρομερή εντύπωση, για παράδειγμα, το γεγονός ότι ο Ρωμαϊκός Κώδικας προκειμένου να περιορίσει τα δικαιώματα της γυναίκας επικαλείται την «ηλιθιότητα, την αδυναμία του φύλου» τη στιγμή ακριβώς που, εξαιτίας της αποδυνάμωσης της οικογένειας, η γυναίκα γίνεται επικίνδυνη για τους αρσενικούς κληρονόμους. Κάνει τρομερή εντύπωση το γεγονός ότι τον 16ο αιώνα, για να κρατήσουν την παντρεμένη γυναίκα υπό κηδεμονία, επικαλούνται την αυθεντία του Αγίου Αυγουστίνου δηλώνοντας ότι «η γυναίκα είναι αδύναμο και ασταθές ανθρώπινο πλάσμα», ενώ η ανύπαντρη γυναίκα θεωρείται ικανή να διαχειρίζεται την περιουσία της.

***

Ακόμη και στην εργατική τάξη οι άνδρες προσπάθησαν να σταματήσουν την απελευθέρωση αυτή, γιατί θεωρούσαν τις γυναίκες επικίνδυνους αντιπάλους και επιπλέον συνηθισμένες να εργάζονται με πολύ χαμηλούς μισθούς. Οι αντιφεμινιστές, λοιπόν, προκειμένου να αποδείξουν την κατωτερότητα της γυναίκας, προσέφυγαν στη βοήθεια όχι μόνο της θρησκείας, της φιλοσοφίας και της θεολογίας, όπως κάποτε, αλλά και της επιστήμης, της βιολογίας, της πειραματικής ψυχολογίας και άλλων. Το μόνο που δέχονταν να παραχωρήσουν στο άλλο φύλο ήταν «η ισότητα στη διαφορά». Η πολύ πετυχημένη αυτή έκφραση έχει ιδιαίτερη σημασία, αυτήν ακριβώς χρησιμοποιούν οι νόμοι του Τζιμ Κρόου για τους μαύρους της Αμερικής. Ωστόσο, αυτός ο δήθεν ισότιμος φυλετικός διαχωρισμός δεν χρησίμευσε παρά για να εισαγάγει τις πιο ακραίες διακρίσεις.

Η σύμπτωση αυτή δεν είναι καθόλου τυχαία. Είτε πρόκειται για φυλή, κάστα, τάξη ή φύλο που τοποθετείται σε κατώτερη θέση, οι διαδικασίες αιτιολόγησης της υποβίβασης αυτής είναι πάντοτε ίδιες. Το «αιώνιο θηλυκό» είναι αντίστοιχο της «μαύρης ψυχής» και του «εβραϊκού χαρακτήρα». Εξάλλου, το εβραϊκό πρόβλημα στο σύνολό του είναι πολύ πιο διαφορετικό από τα άλλα δυο: ο αντισημίτης δεν θεωρεί τον εβραίο τόσο κατώτερό του όσο εχθρό του και δεν του αναγνωρίζει στον κόσμο αυτό καμιά θέση που να του ανήκει - επιθυμεί μάλλον να τον αφανίσει. Μεταξύ όμως της θέσης της γυναίκας και εκείνης των μαύρων, οι συσχετισμοί είναι σημαντικοί: και οι γυναίκες και οι μαύροι χειραφετούνται σήμερα από τον ίδιο ακριβώς πατερναλισμό και η άλλοτε κυρίαρχη κάστα θέλει να τους κρατήσει στη «θέση τους», δηλαδή στη θέση που εκείνη θα επιλέξει για λογαριασμό τους. Και στις δυο περιπτώσεις εκφράζει ειλικρινείς λίγο ως πολύ επαίνους για τον «καλό μαύρο», με την αθώα, παιδική, χαρούμενη ψυχή, τον υποταγμένο μαύρο και τη γυναίκα που είναι «πραγματική γυναίκα», δηλαδή αστόχαστη, παιδαριώδης, ανεύθυνη, τη γυναίκα που είναι υποταγμένη στον άνδρα. Και στις δυο περιπτώσεις αντλεί τα επιχειρήματά της από μια κατάσταση πραγμάτων που η ίδια δημιούργησε. Είναι γνωστή η ατάκα του Μπέρναρντ Σο που στην ουσία λέει ότι «ο λευκός Αμερικανός τοποθετεί τον μαύρο στην τάξη των λούστρων» και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «δεν είναι ικανός παρά μόνο για να γυαλίζει παπούτσια». Ο ίδιος φαύλος κύκλος απαντά σε κάθε ανάλογη περίπτωση: όταν ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων διατηρείται σε κατάσταση κατωτερότητας, σημαίνει ότι είναι όντως κατώτερο. Θα έπρεπε όμως να συμφωνήσουμε για τη σημασία της λέξης «είναι». Η κακοπιστία έγκειται στο να της δώσουμε ουσιαστική σημασία τη στιγμή που έχει τη δυναμική χεγκελιανή έννοια: «είναι» σημαίνει ότι κάτι έχει γίνει, έχει φτιαχτεί ακριβώς όπως εμφανίζεται. Ναι, σήμερα οι γυναίκες στο σύνολό τους είναι κατώτερες από τους άνδρες, δηλαδή η θέση τους δεν τους προσφέρει παρά λιγότερες δυνατότητες. Το θέμα είναι να μάθουμε αν αυτή η κατάσταση πραγμάτων πρέπει να συνεχιστεί ή όχι.

Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.

Περισσότερα από το VICE

Έτσι Παρασκευάζεται τo Αυτοσχέδιο Tσίπουρο στις Ελληνικές Φυλακές

51 Τρόποι για να Γίνει Λιγότερο Εχθρικός ο Κόσμος Απέναντι στους Χοντρούς Ανθρώπους

«Άβυζη», «Χοντρή», «Σημαδεμένη» - Γυναίκες στην Ελλάδα Φωτογραφίζονται Μιλώντας για το Body Shaming

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter,Facebook και Instagram.