FYI.

This story is over 5 years old.

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΑ ΤΡΟΧΑΙΑ

Επιτέλους, μια Ειδικός Εξηγεί πώς μας Επηρεάζουν οι Σκληρές Εικόνες Όπως Αυτή του Τροχαίου με την Porsche

Η παραδοχή ότι χρειαζόμαστε ένα τροχαίο για να «εκπαιδευτούμε», αντί για μία σοβαρή οδική αγωγή, είναι τουλάχιστον απογοητευτικό.

Προς τι τόσο αίμα; Αυτό αναρωτιέμαι μεταξύ άλλων σε κάθε νέο post που εμφανίζεται στην αρχική μου σελίδα και «διαφημίζει» νέα πλάνα από το θανατηφόρο τροχαίο με την Porsche. Σε τι μπορεί να βοηθά η αναπαραγωγή ενός βίντεο με σκληρές εικόνες στο οποίο τέσσερις άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους; Διάβασα την είδηση και όσα τη συνόδευαν, αλλά αρνήθηκα να ανοίξω το βίντεο. Ίσως αυτές οι σκληρές εικόνες κάνουν κάποιους να είναι πιο προσεκτικοί την επόμενη φορά που θα βγουν στον δρόμο, θα σκεφτεί κάποιος. Όμως, ακριβώς αυτή η παραδοχή, ότι χρειαζόμαστε κάτι τέτοιο για να «εκπαιδευτούμε», αντί για μία σοβαρή οδική αγωγή και αλλαγή κουλτούρας, είναι τουλάχιστον απογοητευτικό. Η Παρρησία Σαλεμή, Πρόεδρος του Πανελλήνιου Ψυχολογικού Συλλόγου, μου εξηγεί ακριβώς αυτό, ότι οι εικόνες αυτές μπορεί και να λειτουργήσουν αποτρεπτικά, όμως, αν δεν συνοδεύονται από κυκλοφοριακή αγωγή, δεν έχουν κανένα νόημα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Είναι κάτι αντίστοιχο με τη διαφήμιση με τα τσιγάρα, που έβαλαν τις άσχημες φωτογραφίες.

VICE: Πώς μας επηρεάζουν τέτοιου είδους σκληρές εικόνες;
Παρησσία Σαλεμή: Υπάρχουν αρκετοί τρόποι που μπορεί να επηρεάσει κάποιον αυτή η εικόνα. Ένας από αυτούς, είναι να σοκαριστεί με τη δύναμη που έχει αυτή η άσχημη εικόνα και να αφυπνιστεί. Δηλαδή, να καταλάβει πως όταν μπαίνουμε σε ένα αυτοκίνητο, υπάρχουν και οι άσχημες και τραγικές συνέπειες της απροσεξίας για διαφορετικούς λόγους. Η απροσεξία μπορεί να είναι λόγω υπνηλίας, λόγω άγνοιας, λόγω ελλιπούς οδικής εμπειρίας ή οτιδήποτε. Μπορεί να αφυπνιστεί και να πάρει το θέμα πιο σοβαρά απ' ό,τι το παίρνουμε στην Ελλάδα. Ωστόσο, μια τέτοια εικόνα μπορεί να δημιουργήσει ένα άλλο ζήτημα: στα άτομα που αντιμετωπίζουν διαταραχές άγχους και κυρίως ψυχαναγκαστική καταναγκαστική διαταραχή, αυτή η εικόνα μπορεί να γίνει επαναλαμβανόμενη και να προκαλέσει ακόμη και άρνηση του να μπει το άτομο στο αυτοκίνητο από εδώ και πέρα. Όχι για πάντα, αλλά σαν άμεση συνέπεια.

Πρέπει τέτοιες εικόνες να προβάλλονται;
Καλό είναι τέτοιου είδους εικόνες να προβάλλονται, επειδή μπορεί να οδηγήσουν σε μία διαδικασία αφύπνισης, η οποία όμως δεν μπορεί να ισχυροποιηθεί με την προβολή μόνο μίας εικόνας. Η εικόνα πρέπει να έχει και άλλα πράγματα από πίσω. Δηλαδή, με αφορμή ένα τραγικό γεγονός, θα πρέπει από εκεί και πέρα να ληφθούν κάποια μέτρα. Τα μέτρα δεν είναι μόνο να δείχνουμε την εικόνα και να φοβίζουμε κάποιον - ως μηχανισμός αντίστασης και ανοχής στον φόβο, ένας άνθρωπος που θα τη δει μπορεί να πει μετά «α, ήταν υπερβολική η ταχύτητα, εγώ δεν τρέχω τόσο, ήταν πολύ γρήγορο το αυτοκίνητο, εγώ δεν έχω τόσο ακριβό και γρήγορο αυτοκίνητο, άρα δεν κινδυνεύω». Ουσιαστικά, όλοι κινδυνεύουμε από τη μη λογική χρήση του αυτοκινήτου και οποιουδήποτε μεταφορικού μέσου. Αυτό βέβαια συμβαίνει, επειδή δεν υπάρχει η αντίστοιχη εκπαίδευση. Όταν λέω εκπαίδευση, δεν εννοώ τη διαδικασία που απαιτείται για να πάρει κάποιος δίπλωμα μετά τα 18 του. Η εκπαίδευση έχει να κάνει και με την παιδεία της οδηγικής συμπεριφοράς, με τον σεβασμό προς τον δρόμο, προς τους πεζούς, τον εαυτό μας, το αυτοκίνητο ή οτιδήποτε άλλο χρησιμοποιούμε. Είναι ένα περίπλοκο θέμα. Δεν είναι μόνο δείχνω την εικόνα και περιμένω αυτή η εικόνα να κάνει θαύματα. Είναι κάτι αντίστοιχο με τη διαφήμιση με τα τσιγάρα, που έβαλαν τις άσχημες φωτογραφίες. Ο άνθρωπος, όταν αντιμετωπίζει ένα ακραίο γεγονός, έχει το μηχανισμό της αντιμετώπισής του, ο οποίος είναι ότι θα προσπαθήσει να το εκλογικεύσει, δεν κάνω αυτό, δεν κάνω εκείνο, δεν ανήκω σε αυτήν την κατηγορία, άρα δεν κινδυνεύω τόσο πολύ.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Η προβολή τραυματισμών, εγκληματικών ενεργειών, ακόμη και ασθενειών στα social media, ουσιαστικά δημιουργεί ανοχή στον γενικό πληθυσμό.

Η συνεχόμενη έκθεσή μας σε τέτοιου είδους εικόνες πού οδηγεί;
Δημιουργεί άλλα προβλήματα. Δημιουργεί μία ανάπτυξη ανοσίας, ουσιαστικά. Η προβολή τραυματισμών, εγκληματικών ενεργειών, ακόμη και ασθενειών στα social media, ουσιαστικά δημιουργεί ανοχή στον γενικό πληθυσμό. Είναι σαν να βλέπεις κάθε μέρα κάτι άσχημο και να σταματάς να του δίνεις σημασία. Είναι κάτι αντίστοιχο σαν την επιβολή σκληρών οικονομικών μέτρων: Την πρώτη φορά λες είναι δυσβάστακτο, είναι άδικο. Τη δεύτερη, τρίτη, τέταρτη, μαθαίνεις να συνηθίζεις το άσχημο, αφού δεν υπάρχει κάτι καλό, για να το αντιπαραβάλεις. Ουσιαστικά, η έκθεση σε άσχημες εικόνες μπορεί να μειώσει την αντίδραση του ατόμου σε αυτές. Κάποια στιγμή στο πανεπιστήμιο, είχα συμμετάσχει σε ένα πείραμα σχετικά με την επίδειξη άσχημων εικόνων σε φοιτητές του πανεπιστημίου και σε σπουδαστές Αστυνομικής Σχολής. Η αντίδραση των ανθρώπων που ήταν στην Αστυνομική Σχολή ήταν λιγότερο έντονη σε κάποιες άσχημες εικόνες και αυτό συνέβαινε επειδή είχαν εκτεθεί πολύ περισσότερο σε αυτές. Σίγουρα, η αντίδραση ενός ανθρώπου που δεν έχει συνηθίσει τέτοια έκθεση είναι χειρότερη, πιο έντονη και μπορεί και σε άτομα που υπάρχουν διαταραχές άγχους να προκαλέσει πολύπλοκα προβλήματα στη λειτουργικότητά τους.

Το παιδί μπορεί να σοκαριστεί. Μπορεί να φοβάται ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο, κάθε φορά που βγαίνουν οι γονείς του έξω από το αυτοκίνητο.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Αν ένα άτομο πει «εγώ αρνούμαι να κλικάρω το βίντεο», τι δείχνει γι' αυτό;
Ότι θέλει να προασπίσει τη δική του ψυχική ηρεμία, εκείνη τη στιγμή. Κάποιος άλλος μπορεί να πει ότι δεν τον ενδιαφέρει, κάποιος άλλος μπορεί να τον χαρακτηρίσει ως αναίσθητο, ότι δεν έχει ενδιαφέρον για κάτι που είναι μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι αυτή τη στιγμή. Θα μιλήσω για τον εαυτό μου: Εγώ αποφεύγω να βλέπω άσχημες σκηνές και στην τηλεόραση, στις ειδήσεις και στο Διαδίκτυο. Γενικά, δεν μου αρέσει να εκθέτω τον εαυτό μου σε άσχημες καταστάσεις, χωρίς να σημαίνει ότι δεν ενημερώνομαι. Για το συγκεκριμένο γεγονός, προφανώς ενημερώθηκα, αλλά δεν είδα το βίντεο. Δεν με ενδιαφέρει δηλαδή να κρίνω σαν εμπειρογνώμονας τι έγινε, επειδή έτσι και αλλιώς δεν είναι δικός μου ρόλος, ενώ παράλληλα σέβομαι το γεγονός ότι μιλάμε για τέσσερις ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους εκείνη τη στιγμή.

Πώς μπορεί να λειτουργήσει αυτό το βίντεο στην ψυχοσύνθεση ενός παιδιού που θα το δει;
Αυτός είναι και ο κίνδυνος της έκθεσης του παιδιού στην τηλεόραση. Γι' αυτό και τα παιδιά θα πρέπει να προφυλάσσονται από τέτοιου είδους εικόνες που μπορούν ανά πάσα στιγμή να εμφανιστούν στους δέκτες. Το παιδί μπορεί να σοκαριστεί. Μπορεί να φοβάται ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο, κάθε φορά που βγαίνουν οι γονείς του έξω από το αυτοκίνητο. Δηλαδή, μπορεί να δημιουργήσει αντίδραση και δημιουργία φοβίας, ειδικά στα παιδιά που πάσχουν από άγχος αποχωρισμού. Όταν έχουν και μία εικόνα για να ντύσουν τη φοβία τους, είναι πολύ εύκολο αυτό το πράγμα να ενισχυθεί. Τα παιδιά δεν πρέπει να εκτίθενται ούτε σε ειδησεογραφικά προγράμματα ούτε σε ταινίες που θα εμπεριέχουν τέτοιου είδους σκηνές και γενικότερα βίας. Όχι ότι είναι αρκετή μία εικόνα για να καταστρέψει την ψυχική ηρεμία ενός ενήλικα ή ενός παιδιού, αλλά η συνεχής έκθεση σε τέτοιου είδους εικόνες μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Είναι ένα μάθημα, όπως και η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, που πρέπει να υπάρχει από την αρχή της σχολικής ζωής του παιδιού.

Προσμετρώντας όλα αυτά και ειδικά τον τρόπο που διαχειρίζονται τα Μέσα τέτοιες εικόνες, τελικά εσείς είστε υπέρ ή κατά της αναπαραγωγής τους;
Η όλη κατάσταση μου θυμίζει λίγο το θέμα με την Αρχαία Τραγωδία. Δηλαδή, τι γινόταν τότε: Ο κόσμος πήγαινε να δει το τραγικό ζήτημα στην Αρχαία Τραγωδία και στο τέλος επερχόταν η κάθαρση και λυνόταν το δράμα. Οι θεατές έφευγαν με τη λογική του, «Αχ, ευτυχώς δεν έγινε αυτό σε εμένα». Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αυτό εξυπηρετούν. Οι θεατές δεν έχουν κανένα λόγο να παρακολουθήσουν τέτοιες εικόνες. Κάποιοι θα πουν ότι έφταιγε το νεαρό της ηλικίας, κάποιοι η κακή συμπεριφορά -με την έννοια της ελλιπούς και σωστής διαπαιδαγώγησης-, κάποιοι άλλοι θα πουν ότι έφταιγαν τα χρήματα, κάποιοι για το αυτοκίνητο, κάποιοι ότι μπορεί να είχε πιει, δηλαδή ο καθένας μπορεί να πει ό,τι να 'ναι για να «δικαιολογήσει» μία συμπεριφορά με την οποία ο ίδιος δεν θα ερχόταν αντιμέτωπος.

Άρα, θεωρείτε ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά;
Να λειτουργήσει αποτρεπτικά, πώς; Εγώ, για παράδειγμα, ήμουν φοιτήτρια στην Κρήτη. Στην είσοδο του Ηρακλείου είχαν δύο τρακαρισμένα και καμένα αυτοκίνητα. Αυτό σαν θέαμα είναι αρκετά τραγικό, επειδή σε κάνει να σκεφτείς τι είχε συμβεί σε αυτά τα αυτοκίνητα. Εκεί λοιπόν, ναι, μπορεί να κάτσεις να σκεφτείς στιγμιαία. Αν όμως αυτό δεν συνοδεύεται από κυκλοφοριακή αγωγή -βιωματικά κυκλοφοριακή αγωγή, όχι κάνουμε τρία σεμινάρια ή ένα μάθημα-, δεν έχει νόημα. Είναι ένα μάθημα, όπως και η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, που πρέπει να υπάρχει από την αρχή της σχολικής ζωής του παιδιού. Η ανθρώπινη ζωή είναι ένα πολύτιμο αγαθό.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Περισσότερα από το VICE

Η Αλβανική Φούντα Περνά στην Ελλάδα με Αυτά τα Μουλάρια

Ελληνίδες που Διαλύουν (με Μπουνιές) το Κλισέ του Αδύναμου Φύλου

Τα Εξάρχεια Δεν Είναι Άβατο

Ακολουθήστε το VICE στο  TwitterFacebook  και  Instagram .