​

Photo via Flickr user ​Francisco Osorio

Οποιοσδήποτε προβληματίζεται από την ιδέα πως ένα μπλέξιμο με τον νόμο σε καταδικάζει σε μια ζωή κομμένων ευκαιριών και κοινωνικού στίγματος, πρέπει να χάρηκε με τα πρόσφατα νέα ότι τρία πανεπιστήμια της Νέας Υόρκης συμφώνησαν – μετά από το ευγενές «σπρώξιμο» του γενικού εισαγγελέα – να μην περιλαμβάνουν πλέον ερωτήσεις σχετικά με παλαιότερες συλλήψεις στις αιτήσεις τους.

Η κατάργηση αυτών των ερωτήσεων στις πανεπιστημιακές αιτήσεις είναι θέμα δικαιοσύνης αλλά και κοινής λογικής: ένας τεράστιος αριθμός Αμερικάνων, που σύμφωνα με τα στοιχεία του FBI ξεπερνούσε τα ​​12 εκατομμύρια το 2012, συλλαμβάνονται κάθε χρόνο, έστω και αν λίγοι από αυτούς καταδικάζονται, ενώ οι περισσότεροι από αυτούς συλλαμβάνονται χωρίς ακριβή λόγο. Μια σύλληψη λοιπόν από μόνη της μπορεί να μην σημαίνει τίποτα, αλλά η παρουσία της και μόνο στην ζωή κάποιου μπορεί να του εκτροχιάσει τις πιθανότητες του να μπει στο πανεπιστήμιο της επιλογής του.

Βέβαια, το θέμα των συλλήψεων, που όπως αποδεικνύεται ελάχιστα πανεπιστήμια ενδιαφέρει – έστω και αν το να ρωτάει ένα ακαδημαϊκό ίδρυμα για κάτι τέτοιο είναι μέσα στα νομικά του δικαιώματα – είναι λιγότερο σημαντικό από ένα ζήτημα που πραγματικά σηκώνει εμπόδια στις πανεπιστημιακές επιλογές πολλών Αμερικάνων: το ότι τα περισσότερα Αμερικάνικα πανεπιστήμια συλλέγουν και χρησιμοποιούν τα ποινικά μητρώα των αιτούντων.

Τα ​2/3 των πανεπιστημίων των Ηνωμένων Πολιτειών που πήραν μέρος στην έρευνα που έγινε το 2010 από το μη-κερδοσκοπικό Center for Community Alternatives, παραδέχτηκαν ότι συλλέγουν πληροφορίες για τα ποινικά μητρώα των αιτούντων. Γύρω στα ​500 από αυτά, ανάμεσα στα οποία βρίσκονται και μερικά από τα πιο γνωστά πανεπιστήμια της χώρας, συλλέγουν τις πληροφορίες από την συνηθισμένη αίτηση, η οποία ρωτάει μεταξύ άλλων: «Έχετε καταδικαστεί ποτέ για κάποιο πταίσμα, αδίκημα ή κάποιο έγκλημα;»

Άλλες σχολές ακολουθούν και άλλες διεργασίες πέραν της κλασσικής αίτησης, είτε δίνοντας βάρος σε σοβαρά εγκλήματα, είτε ψάχνοντας μέχρι και περιπτώσεις προβλημάτων κατά την διάρκεια της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Photo via Flickr user ​Francisco Osorio

Ας κοιτάξουμε όμως το γιατί ακριβώς αυτή η πρακτική είναι προβληματική. Αρχικά, μιλάμε για ένα θέμα βασικού δικαίου. Σε γενικές γραμμές, ένας άνθρωπος που έχει καταδικαστεί για ένα έγκλημα – και μετά από δεκαετίες σκληρής νομοθετικής αντιμετώπισης της παραβατικότητας, υπάρχουν ​70 εκατομμύρια τέτοιοι – έχει πληρώσει το χρέος του στην κοινωνία. Το να πετάς επιπλέον εμπόδια στον δρόμο του, ενώ αυτός θέλει απλά να σπουδάσει είναι ουσιαστικά μια παράταση της ποινής, πράγμα παράλογο ειδικά όταν μιλάμε για πταίσματα και μικρότερης τάξης εγκλήματα.

Μιλάμε όμως και για μια ιστορία που έχει άμεση σχέση με τα βασικά δικαιώματα του πολίτη. Οι νόμοι του Αμερικάνικου κράτους μπορεί φαινομενικά να είναι φυλετικά ουδέτεροι, αλλά δεν εφαρμόζονται έτσι. Αν κοιτάξουμε ένα γνωστό στατιστικό στοιχείο, βλέπουμε πως ένας μαύρος άνδρας είναι τρεις φορές πιο πιθανό να συλληφθεί για αδικήματα που συνδέονται με την εμπορία και χρήση ναρκωτικών ουσιών, από ότι ένας λευκός, χωρίς αυτό να συνεπάγεται συγκριτικά αυξημένη χρήση. Το ίδιο ισχύει και για τους Λατίνους. Αν λοιπόν τα ακαδημαϊκά ιδρύματα κοιτούν τα ποινικά μητρώα των αιτούντων και κρίνουν με βάση αυτά, γίνεται αμέσως εμφανές ότι οι φυλετικές κρατικές διακρίσεις παίζουν τεράστιο ρόλο.

Οι υπεύθυνοι των ιδρυμάτων δικαιολογούνται, λέγοντας πως αυτή η πρακτική εξασφαλίζει την ασφάλεια των πανεπιστημίων, μια πρακτική που φυσικά εντάθηκε μετά τα γεγονότα στο πανεπιστήμιο Virginia Tech το 2007, όταν ένας φοιτητής σκότωσε 32 άτομα. Μικρή λεπτομέρεια; Ο δολοφόνος είχε μέχρι εκείνη τη στιγμή λευκό ποινικό μητρώο.

Ο Michael V. Reilly, ο εκτελεστικός διευθυντής του American Association of Collegiate Registrars and Admissions Officers (AACRAO), δήλωσε πως πιστεύει πως η συγκεκριμένη πρακτική δεν πρέπει να χρησιμοποιείται, αλλά ταυτόχρονα παραμένει επιφυλακτικός. «Αν τα πανεπιστήμια θέλουν να συνεχίσουν να το κάνουν, πρέπει να το κάνουν συνειδητοποιημένα γιατί υπάρχουν πολλά θέματα που πρέπει να συνυπολογιστούν», σχολιάζει σχετικά.

Άλλωστε αν όλο αυτό συμβαίνει για να κρατιούνται μακριά από τα πανεπιστήμια οι όποιοι επικίνδυνοι, τότε το σύστημα είναι κάπως γενικόλογο. Το 94% των σχολών που απάντησαν σε έρευνα του Community Alternatives, ανέφεραν πως αντιμετώπιζαν τα βίαια ή/και σεξουαλικά εγκλήματα αρνητικά. Το 90% των σχολών όμως, ανέφεραν πως αντιμετώπιζαν έτσι οποιαδήποτε εγκληματική καταδίκη, ακόμα και αν αυτή συνέβαινε στην εφηβική ηλικία.

Τα ¾ των υπαλλήλων που χειρίζονται τις πανεπιστημιακές αιτήσεις δήλωσαν σε αναλυτές πως γενικότερα αντιμετωπίζουν οποιαδήποτε καταδίκη που έχει σχέση με κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών αρνητικά. Αλλά μετά από σχεδόν 4 δεκαετίες αυστηρών μέτρων κατά των καταχρήσεων, ο αριθμός των Αμερικάνων που «κουβαλάει» τέτοιου είδους καταδίκες είναι εκπληκτικός. Ένας στους τέσσερις εκ των 2.2 εκατομμυρίων κρατουμένων στις φυλακές της χώρας, έχει φυλακιστεί για εγκλήματα που συνδέονται με τα ναρκωτικά, τα περισσότερα εκ των οποίων όχι σοβαρά.

Ακόμα και στο θέμα των σεξουαλικών εγκλημάτων, υπάρχει πρόβλημα. Θα πίστευε κανείς ότι μια καταδίκη για σεξουαλικό έγκλημα θα έπρεπε να κλείνει τις όποιες πανεπιστημιακές πόρτες. Το θέμα είναι πως τα εγκλήματα που ορίζονται ως «σεξουαλικά» είναι τόσα πολλά και έχουν τόσες πολλές διαφορές που η κατηγοριοποίηση τους γίνεται προβληματική. Το Human Rights Watch έχει καταγράψει ότι σε αυτήν την κατηγορία, πέρα από εγκλήματα όπως ο βιασμός, μπορούμε να βρούμε το συναινετικό σεξ μεταξύ εφήβων, ακόμα και κάτι τόσο ουσιαστικά άκακο όπως η δημόσια γύμνια. Επιπλέον, άτομα που έχουν καταδικαστεί για τέτοια εγκλήματα σπανίως εγκληματούν ξανά. Σε σύγκριση με το ποσοστό του 45% σε άλλου είδους εγκλήματα, εδώ συναντάμε ποσοστά της τάξης του 13%. Από αυτό το ποσοστό, τα άτομα που διαπράττουν τέτοια εγκλήματα και είναι κάτω των 18, είναι ακόμα πιο απίθανο να εμπλακούν ξανά σε τέτοιες δραστηριότητες (μόλις 4% με 10%). Παρά τα στοιχεία αυτά όμως, μια καταδίκη για σεξουαλικό έγκλημα αποτελεί ακόμα τον πιο πιθανό λόγο για την απόρριψη μιας πανεπιστημιακής αίτησης.

Και αν δεν έφταναν αυτά, τα ποινικά μητρώα είναι γεμάτα «από ανακρίβειες ενώ παρουσιάζουν και σημαντικά κενά», κάνοντάς την ανάλυσή τους ιδιαίτερα δύσκολη, σύμφωνα πάντα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Τι μπορεί να γίνει λοιπόν για να αντιμετωπιστεί αυτή η πανεπιστημιακή πρακτική; Κάποιοι ακτιβιστές, θέλουν να απαγορευτεί εντελώς το δικαίωμα των πανεπιστημίων να έχουν πρόσβαση στα ποινικά μητρώα των αιτούντων. Αν δεν μπορεί να επιβληθεί αυτό, τότε ας ακολουθηθεί το παράδειγμα του εργατικού δικαίου. Σύμφωνα με αυτό, ένας ολοένα και αυξανόμενος αριθμός πολιτειών της Αμερικής, έχει απαγορεύσει σε δημόσιες υπηρεσίες αλλά και σε ιδιωτικές εταιρίες το δικαίωμα πληροφόρησης σχετικά με το εγκληματικό παρελθόν υποψήφιων υπαλλήλων, μέχρι ο εν λόγω υποψήφιος να φτάσει στο σημείο της συνέντευξης ή της πρότασης υπό όρους. Οι υπάλληλοι που διαχειρίζονται τις πανεπιστημιακές αιτήσεις, θα πρέπει να πληρούν κάποιες προϋποθέσεις εκπαίδευσης, όσο αυτές έχουν να κάνουν με την ανάλυση στοιχείων ποινικού μητρώου. Οι δε νομοθέτες θα πρέπει να ξεκαθαρίσουν ότι καμία σχολή δεν πρέπει να έχει πρόσβαση σε ποινικά μητρώα ανηλίκων.

Οποιοδήποτε άτομο έχει καταδικαστεί, θα πρέπει να μπορεί να διατηρεί το δικαίωμα της εκπαίδευσής του, χωρίς αυτό να επηρεάζεται από οποιαδήποτε διάκριση. Όταν τα ακαδημαϊκά ιδρύματα αποκτούν πρόσβαση σε ποινικά μητρώα, αυτό το δικαίωμα κινδυνεύει, χωρίς ταυτόχρονα να ωφελείται ουσιαστικά η δημόσια ασφάλεια. Με το διατηρούν αυτό το δικαίωμα τα πανεπιστήμια, δίνεται το μήνυμα ότι τα λάθη του παρελθόντος ενός ανθρώπου μπορούν να το κλείσουν μόνιμα τον πιο σίγουρο δρόμο για ένα καλύτερο μέλλον.

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.