Από το πρωί της περασμένης Πέμπτης, η χρήση μάσκας σε εξωτερικούς χώρους δεν είναι υποχρεωτική, μετά τη σχεδόν πλήρη άρση των μέτρων για την πανδημία. Κάποιος έγραψε στο Twitter ότι βγήκε στον δρόμο χωρίς μάσκα και αισθάνθηκε περίπου σαν να μη φορούσε εσώρουχο. Αυτή είναι η πλευρά της ελαφρότητας. Η προστατευτική μάσκα είναι το σύμβολο της πανδημίας.

Η χρήση της ήταν υποχρεωτική, ακόμη και σε εξωτερικούς χώρους, από τα τέλη του περασμένου Οκτωβρίου. Δεν υπάρχει άλλο παρόμοιο «αξεσουάρ» που να ταυτίστηκε τόσο δραματικά με μία τόσο μεγάλη χρονική περίοδο. Από το ξεκίνημα της πανδημίας στην Ελλάδα η χρήση της μάσκας έγινε αφορμή για πολιτικές κόντρες, καταλήψεις σχολείων, επικοινωνιακά «ναυάγια», απάτες εκατομμυρίων ευρώ και αρκετούς καβγάδες στον δρόμο, το μετρό και την ουρά στο σούπερ μάρκετ.

Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ

Στις 10 Μαρτίου 2020 είχαμε γράψει ότι η μάσκα είναι το «πρόσωπο» του μήνα. Ήταν, εκ των πραγμάτων, μια κοντόφθαλμη ανάγνωση της τρέλας που θα ακολουθούσε. Στην Ελλάδα δεν είχε καταγραφεί ακόμα ο πρώτος νεκρός και τα κρούσματα της προηγούμενης μέρας ήταν μόλις 11. Ωστόσο, καταγράφονταν ήδη σημαντικές ελλείψεις στα φαρμακεία – στην πράξη, έβρισκες πιο εύκολα μορφίνη στο ελεύθερο εμπόριο, παρά χειρουργικές μάσκες.

Ο φαρμακοποιός Κώστας Λουράντος είπε στο VICE ότι το πρώτο δίμηνο του 2020 είχαν πουληθεί στην Ελλάδα περίπου 800.000 μάσκες – όλη την προηγούμενη χρονιά είχαν πουληθεί 200.000. Βασικοί προμηθευτές της ελληνικής αγοράς ήταν τότε κινέζικες εταιρείες, μάλιστα δύο εργοστάσια λειτουργούσαν στην αποκλεισμένη επαρχία της Γουχάν, από όπου ξεκίνησαν όλα. Καταγράφηκαν πολύ γρήγορα φαινόμενα καρτέλ και ακραίας κερδοσκοπίας. Ήταν ακόμη, όμως, η εποχή της αθωότητας.

ΑΥΞΗΣΕΙΣ 700%

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στα Δημόσια Νοσοκομεία (ΠΟΕΔΗΝ) κατήγγειλε ότι οι μάσκες πωλούνταν σε τιμές έως και 700% πάνω από το κανονικό. Η συνδικαλιστική ένωση ανέφερε ότι προ της κρίσης του κορονοϊου πωλούνταν προς 1,5 λεπτό/τεμάχιο, ενώ στις αρχές Μαρτίου του 2020 η τιμή είχε εκτιναχθεί στο 80 λεπτά/τεμάχιο.

Η ΠΟΕΔΗΝ παρουσίασε τιμολόγια και οικονομικές προσφορές που είχαν λάβει δημόσια νοσοκομεία. Ενδεικτικά, στις 14 Νοεμβρίου 2019, σε μια «αθώα» περίοοδο, η προσφορά για «μάσκες χειρουργείου, δετές με κορδόνια, επιρρίνιο έλασμα και φίλτρο κατακράτησης μικροβίων, 3-ply, μιας χρήσης» της εταιρείας Sword Xiantao (σσ: με έδρα στην αποκλεισμένη πόλη Γουχάν) ήταν στα 0,0146 ευρώ/τεμάχιο. Στις 5 Μαρτίου 2020, η προσφορά για τον ίδιο ακριβώς τύπο μάσκας ήταν στα 0,84 ευρώ/τεμάχιο.

Ο «ΚΙΝΕΖΟΣ ALBERT»

Σε ένα από τα δεκάδες ηλεκτρονικά μηνύματα της πρώτης περιόδου, κάποιος “Albert” που συστήθηκε ως προμηθευτής μασκών από την Κίνα, έκανε την παρακάτω προσφορά στον γράφοντα που παρουσιάστηκε ως αγοραστής σε ανάγκη: Κάθε μάσκα κοστίζει 0,35 δολάρια (0,31 ευρώ) και η ελάχιστη παραγγελία είναι 10.000 τεμάχια. Η πληρωμή θα γινόταν με Telegraphic Transfer, μια εξπρές ηλεκτρονική μεταφορά χρημάτων που συναντάται συχνά στο βρετανικό τραπεζικό σύστημα.

Η επικοινωνία με τον “Albert” κράτησε αρκετές μέρες. Όταν αναζητήσαμε τα στοιχεία της εταιρείας, σταμάτησε η επικοινωνία, μαζί και οι «δουλειά». Σύμφωνα με κινέζικα Μέσα Ενημέρωσης, το Υπουργείο Δημόσιας Ασφάλειας της χώρας ανακοίνωσε στις αρχές Μαρτίου ότι αναφέρθηκαν περισσότερες από 7.500 περιπτώσεις απάτης στο Ίντερνετ, συνολικού ύψους 28 εκατ. δολαρίων, που συνδέονταν με τον κορονοϊό. Σχεδόν όλες αφορούσαν πωλήσεις μασκών προσώπου.

ΕΝΑ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ

Κεντρικό πρόσωπο της πρώτης περιόδου ήταν ο καθηγητής Σωτήρης Τσιόδρας. Στις αρχές Απριλίου 2020 ο ίδιος είπε ότι η επιτροπή των λοιμωξιολόγων δεν συνιστά τη γενικευμένη χρήση μάσκας και γαντιών μιας χρήσης, δηλώνοντας μάλιστα ότι ο παραπάνω εξοπλισμός μπορεί να αποβεί περισσότερο βλαπτικός παρά ωφέλιμος για τους πολίτες – για τις μάσκες με βαλβίδα ανέφερε ότι μπορεί να είναι επικίνδυνες. Η παραπάνω τοποθέτηση του καθηγητή Τσιόδρα θα τον ακολουθούσε έκτοτε κάθε φορά που, δίκαια ή άδικα, θα δεχόταν κριτική για τους χειρισμούς της επιτροπής των ειδικών.

---

VICE Video: Η Μάσκα που Έγινε Σύμβολο

---

Πολύ γρήγορα, όπως ήταν αναμενόμενο, η μάσκα πέρασε στην πολιτική ατζέντα. Η κόντρα οξύνθηκε με αφορμή την ανακοίνωση μιας σημαντικής επένδυσης στη Λάρισα. Εκεί θα λειτουργούσε μια καινούρια μονάδα παραγωγής μασκών προσώπου. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε τηλεδιάσκεψη με στελέχη της εταιρείας στη Λάρισα (σσ: αντίστοιχη επένδυση είχαν ανακοινώσει και τα Πλαστικά Θράκης), τα οποία συνεχάρη «για την αναπροσαρμογή, σε χρόνο μηδέν, των γραμμών παραγωγής τους και την αξιοποίηση των πρώτων υλών από την Ελλάδα», όπως μετέδωσε το ΑΠΕ. Ο αντιπολιτευτικός Τύπος έγραψε ότι ο ιδιοκτήτης της εταιρείας στη Λάρισα διατηρεί στενές σχέσεις με την οικογένεια Μητσοτάκη. Η κυβέρνηση απάντησε με διαρροή ότι ο ίδιος επιχειρηματίας είχε συναντήσεις στο παρελθόν και με στελέχη της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Το θέμα έκτοτε ατόνησε.

«ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΑ ΝΕΡΑ»

Στις αρχές Μαΐου το πρώτο lockdown τελείωσε. Άφησε πίσω την υποχρεωτική χρήση μάσκας στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, τα ταξί και επίσης τη χρήση της για μία σειρά εργαζομένων σε εταιρείες που δέχονται κόσμο. Ανακοινώνοντας το New Normality ο Νίκος Χαρδαλιάς είχε πει τότε, απαντώντας στις αντιδράσεις για τις μάσκες: «Για το θέμα που συζητιέται πολύ έντονα τα τελευταία 24ωρα και αφορά στη μάσκα ή το κάλυμμα προσώπου, οι τελικές προτάσεις των επιστημόνων έχουν αλλάξει. Και έχουν αλλάξει οι αποφάσεις της επιτροπής, λαμβάνοντας υπόψη και υγειονομικά, αλλά και πρακτικά ζητήματα. Κινούμαστε σε αχαρτογράφητα νερά».

ΜΑΣΚΕΣ-ΑΛΕΞΙΠΤΩΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Το καλοκαίρι του 2020 ήταν σχεδόν όπως όλα τα ελληνικά καλοκαίρια – σαν να μην είχε συμβεί ποτέ τίποτα κακό. Όταν άνοιξαν τα σχολεία τον Σεπτέμβρη, ήταν η σειρά της οπερέτας. Το Υπουργείο Παιδείας μοίρασε πάνινες μάσκες στους μαθητές, μόνο που αυτές κάλυπταν ολόκληρο το πρόσωπο. Το θέμα απασχόλησε τη σάτιρα και τα memes στα κοινωνικά δίκτυα για μέρες. Ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος, Στέλιος Πέτσας, χαρακτήρισε «ανορθογραφία» την παραγωγή μασκών με λανθασμένες διαστάσεις και είπε ότι η κυβέρνηση το αναγνωρίζει και το διορθώνει, ενώ τόνισε ότι η ευθύνη είναι συλλογική. Ποιος έδωσε σε ποιον λάθος διαστάσεις; Η κυβέρνηση κατηγόρησε την Κεντρική Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων (ΚΕΔΕ) και η ΚΕΔΕ την κυβέρνηση.

Το πρόβλημα, ωστόσο, ήταν βαθύτερο. Σε πολλά σχολεία της χώρας μαθητές έκαναν καταλήψεις αντιδρώντας στην υποχρεωτική χρήση μάσκας στις αίθουσες και το προαύλιο. Οι καταλήψεις χαρακτηρίστηκαν πολιτικά υποκινούμενες -κάποιες ενδεχομένως ήταν. Το πρόβλημα δεν αφορούσε, όμως, μόνο τις μάσκες. Μαθητές που είχαν μιλήσει στο VICE είπαν ότι το Υπουργείο Παιδείας δεν μεριμνά για την προστασία τους από τον κορονοϊό, στοιβάζοντάς τους σε μικρά προαύλια και ασφυκτικά γεμάτες τάξεις.

ΒΑΘΥ LOCKDOWN

Τον Οκτώβριο του 2020, με αφετηρία την έκρηξη των κρουσμάτων στη Θεσσαλονίκη, η Ελλάδα πέρασε στο δεύτερο και αργότερα στο τρίτο κύμα πανδημίας. Ο αριθμός των θυμάτων εκτοξεύτηκε και η στατιστική «μαύρισε» – το πρώτο κύμα έμοιαζε περίπου με παιχνιδάκι. Στις 24 Οκτωβρίου, η χρήση μάσκας στους εσωτερικούς χώρους και σε εξωτερικούς με συγχρωτισμό, έγινε ξανά υποχρεωτική σε όλη τη χώρα, ανεξερτήτως επιπέδου συναγερμού. Το VICE βγήκε στον δρόμο την πρώτη μέρα επιβολής του μέτρου. Ήταν μια δυστοπική κατάσταση.

Το ίδιο διάστημα έγιναν αντι-lockdown συγκεντρώσεις, αφήνοντας ως κληρονομιά ορισμένα viral στιγμιότυπα, όπως εκείνο της γυναίκας που ποδοπατούσε μάσκες στο Σύνταγμα. Συνωμοσιολόγοι, ακροδεξιοί και άνθρωποι που κάνουν καριέρα στα social media χαρακτήρισαν τη μάσκα ως «φίμωτρο», ωστόσο οι αντιδράσεις στην Ελλάδα δεν έλαβαν τις διαστάσεις που καταγράφηκαν σε αντίστοιχες περιπτώσεις στο εξωτερικό.

Από τον Φεβρουάριο έως τα τέλη Μαΐου της φετινής χρονιάς, η Ελλάδα μπήκε ξανά σε ένα βαθύ τρίμηνο lockdown. Σταδιακά, μαζί με τις αντοχές των πολιτών, ατόνησαν και οι έλεγχοι της αστυνομίας για όσους φορούσαν λάθος τη μάσκα ή την περνούσαν στο χέρι σαν βραχιόλι.

Στα τέλη του περασμένου Μάρτιου ήταν μία από τις τελευταίες φορές που εκδόθηκε αναλυτική εγκύκλιος για τη χρήση μάσκας: «Η χρήση διπλής χειρουργικής μάσκας δεν συστήνεται, διότι μετά την εφαρμογή της, παραμένει το κενό στο πάνω μέρος της μύτης καθώς και στα πλαϊνά, απ’ όπου είναι δυνατή η είσοδος αέρα και σταγονιδίων […] Απεναντίας, επισημαίνεται η περίπτωση ανδρών με γενειάδα, στους οποίους συστήνεται να φορούν διπλή μάσκα, καθώς ο όγκος της γενειάδας δυσχεραίνει την καλή εφαρμογή της χειρουργικής μάσκας».

Οι διατυπώσεις ακούγονται τώρα περίπου σαν μακρινό, γκροτέσκ πολεμικό ανακοινωθέν -σαν να μην πέρασαν από τότε μόλις τρεις μήνες, αλλά 30 χρόνια.

Ακολουθήστε τον Κώστα Κουκουμάκα στο Twitter.

Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.

Περισσότερα από το VICE

Το Διεθνές Παράνομο Εμπόριο Χελιών και η Αποθήκη στο Κορωπί

H Seniora Rose «Οργώνει» τους Δρόμους της Θεσσαλονίκης της με τη Μηχανή της

Τρεις Μαθητές Μιλούν για το πώς Είναι να Δίνεις Πανελλήνιες Όταν Τίποτα Δεν Είναι Κανονικό

Ακολουθήστε το VICE σε Facebook, Instagram και Twitter.