Ο Πάπας Φοράει Prada: Μια Ιστορία της Εμμονής της Μόδας με τη Θρησκεία

Fashion and the Catholic Imagination (Μόδα και Kαθολική Φαντασία) είναι ο υπότιτλος της έκθεσης του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης (Metropolitan Museum of Art ή απλώς Met) με τίτλο Heavenly Bodies (Ουράνια Σώματα). Μια έκθεση που, σύμφωνα με το προωθητικό υλικό, υπόσχεται να παρουσιάσει όλα τα αγαπημένα πετυχημένα καθολικά κλισέ μόδας: Σταυρούς και αγκάθινα στεφάνια, σμύρνα και ενοχή, δύναμη και δόξα. Πολλές Παναγίες και λιγότερο Madonna. Οι εικόνες που έχουν κυκλοφορήσει ως τώρα φέρνουν στον νου έναν περίτεχνο θεματικό ρεαλισμό. Μόδα που εμπνέεται από φιγούρες ιερέων, λατρευτικές εικόνες και την αγάπη των καθολικών για την εικονογραφία και τη χρήση της ομορφιάς και της Ιστορίας για την ενίσχυση της πίστης. Η έκθεση Heavenly Bodies είναι η παρουσίαση του άξονα μόδας/ Καθολικισμού ως κάτι αγνό και μεγαλειώδες.

Τι γίνεται, όμως, με τα υπόλοιπα; Το εξίσου ισχυρό αντεπιχείρημα της μόδας για όλη αυτήν τη λατρεία; Τη βεβήλωση των καθαγιασμένων του καθολικισμού και τους αντιδραστικούς αντικαθολικισμούς της; Η έκθεση Heavnly Bodies υπόσχεται να μην εξερευνήσει ούτε τη συνήθεια της μόδας για απερίσκεπτη πολιτιστική οικειοποίηση άλλων θρησκειών. Για ποιον λόγο; Είναι ένας τομέας γεμάτος συναρπαστικές, προκλητικές δηλώσεις που φτάνουν πέρα από το δόγμα Μόδα/ Καθολικισμός, για να βρει βαθύτερες αφηγήσεις και εκφράσεις. Θα ήταν φυσικά μια τελείως διαφορετική έκθεση, επομένως δεν έχω σκοπό να κριτικάρω τις επιλογές του Andrew Bolton ως επιμελητή –άλλωστε, είμαι καλό, καθολικό παιδί που του αρέσει λιγάκι η καθολική μόδα–, για να προσφέρω έναν αντίλογο. Επίσης, η έκθεση υπόσχεται ότι είναι μεγαλοπρεπέστατη: ιερά άμφια αναμειγνύονται με τη δουλειά των αναμενόμενων (Versace και λοιπών), μέχρι κάποιους που δεν περιμέναμε, από τους Raf Simons και Demna Gvasalia, ως τους Alaia (Τυνησία) και Jun Takahashi (Ιαπωνία).

Καμιά μεγάλη θρησκεία δεν έχει γλιτώσει από την εγωιστική επιθυμίας της μόδας να βεβηλώσει ιερά και όσια εν ονόματι ενός δραματικού look. Τα τελευταία χρόνια αντιλαμβανόμαστε περισσότερο και δεχόμαστε λιγότερο την πολιτισμική οικειοποίηση. Ωστόσο, κάθε σεζόν βλέπουμε θρησκευτικά κειμήλια που χαίρουν λατρείας να μετατρέπονται σε μοδάτα μπιχλιμπιδια. Γιατί λοιπόν η μόδα έχει τέτοια εμμονή με τη θρησκεία, ενώ αυτό προκαλεί το κοινό θρησκευτικό αίσθημα;

Οι ρίζες βρίσκονται στη βαθιά σχέση του καθολικισμού και της μόδας στην Ευρώπη – μια δημιουργική άνθιση στη σκιά των θρησκευτικών μυστηρίων, ένας άξονας λατρείας που περιλαμβάνει τις διάφορες καθολικές κληρονομιές του Cristobal Balenciaga στην Ισπανία και του John Galliano στο Λονδίνο, του Jean Paul Gaultier και της Coco Chanel στο Παρίσι και των Else Schiaperelli, D&G και Versace στο Μιλάνο. Έτσι, η μόδα στράφηκε –επειδή αυτό ξέρει να κάνει– στα τελετουργικά του καθολικισμού και στη φιγούρα των κληρικών, ώστε να προσδώσει μια πνευματική σταθερότητα στους εποχικούς κύκλους του χώρου. Φυσικά, οι παραπάνω είναι εκπληκτικοί σχεδιαστές και ο καθένας με τον δικό του φανταστικό και δημιουργικό τρόπο έχει ορίσει τον κόσμο της σύγχρονης μόδας. Από το παρελθόν τους, παίρνουν φυσικά τη μεγαλοπρέπεια και το δράμα του καθολικισμού. Βρίσκουν μοτίβα στην πολυτέλεια και την εικονογραφία του καθολικισμού, στην μπαρόκ μεγαλοπρέπεια και τη μοναστική λιτότητα. Ακόμη και ο Πάπας, για ένα διάστημα, φορούσε ένα ζευγάρι κόκκινα παπούτσια Prada.

Αν αυτή είναι η φυσική τάξη πραμάτων, τότε όταν η μόδα στράφηκε πέρα από την Ευρώπη, συχνά είχε την πλανημένη επιθυμία να δώσει μια αύρα ανακάλυψης, έναν αέρα εγκόσμιας σοφίας ή να βρει ένα δεκανίκι εύκολης εξωτικής αισθητικής. Αλλά αυτό είναι κάτι που μπορεί να ξεφύγει εύκολα. Εύκολα να κατηγορηθεί για πολιτισμική οικειοποίηση και αναισθησία. Ωστόσο, μερικές φορές προκύπτει κάτι όμορφο, κάτι που δημιουργεί δυνατότητες.

Ας πάρουμε για παράδειγμα αυτήν τη σεζόν. Η κολεξιόν της Marine Serre ήταν εκπληκτική. Στον πυρήνα της υπήρχε το σύμβολο της ημισελήνου. Παίζει με τη δύναμη ενός συμβόλου που έχει δαιμονοποιηθεί από τον συσχετισμό με το Ισλάμ και το επανερμηνεύει ως ένα κομμάτι του «ριζοσπαστικού καλέσματος για αγάπη» που κάνει. Μια επιθυμία να γενικεύσει, να καταλάβει, να προωθήσει την ενσυναίσθηση. Ταυτόχρονα, παρουσίασε ρούχα που κάλυπταν όλο το σώμα, μετατρέποντας μια εμφάνιση που εκ πρώτης λέει «συντηρητικός θρησκευτικός περιορισμός», σε λαμπερή σπορ ελευθερία. Σε αυτές τις αντιστροφές και τα ανοίγματα υπάρχει κάτι πιο ενδιαφέρον, από τη χρήση λατρευτικών εικόνων σε σχέδια και κοψίματα.

Η άλλη πλευρά αυτής της επίδειξης πολυπολιτισμικής ενότητας ήρθε από τον οίκο Gucci, που προκάλεσε οργή με τα σαρίκια του στην κολεξιόν Φθινόπωρο/ Χειμώνας ’18. Ο Alessandro Michele ήθελε μια κολεξιόν που θα έδειχνε τα πράγματα που μας ενώνουν. Μια όμορφη δυνατότητα για τη μόδα που προκύπτει από ένα διαπολιτισμικό ανακάτεμα, χωρίς περιορισμούς.

Αλλά παρά τις καλές προθέσεις του Michele, γύρισε μπούμερανγκ. Το σαρίκι του Gucci το φορούσε στην πασαρέλα ένα λευκό μοντέλο, κάτι που οι περισσότεροι θεώρησαν προσβλητικό. Η κολεξιόν είχε στόχο την εξερεύνηση της δύναμης του να απελευθερώνεσαι από κώδικες στο ντύσιμο, μια ουτοπία μόδας χωρίς φύλο, φυλή ή θρησκεία. Έτσι, τα σαρίκια εμφανίστηκαν μαζί με μοβ δαντελένια ρούχα που θύμιζαν μπούρκες και εμπριμέ μεταξωτά τσεμπέρια, ζακάρ και logos του μπέιζμπολ. Δυστυχώς, δεν ζούμε ακόμη στην ουτοπία της μόδας και για κάποιους απλώς τόνισε τους περιορισμούς που νιώθουν πολλοί.

Σήμερα, στον χώρο της μόδας είναι πιο εύκολο να σπάσεις την αντίληψη που μιλάει για δύο φύλα, παρά εκείνη που χωρίζει το ποίμνιο από τους παγανιστές. Παρόλα αυτά, η μόδα επιμένει να το κάνει. Είτε λόγω μιας πλανημένης επιθυμίας να διαδώσει την ειρήνη, την αγάπη και την κατανόηση ή απλώς για την εικονοκλαστική πρόκληση. O Rick Owens εμπνέεται από τις συνήθειες των καλογριών για την κολεξιόν Άνοιξη/ Καλοκαίρι ’09, ο Givenchy μπορεί να κάνει κολιέ που μοιάζουν με αγκάθινα στεφάνια και οι D&G να παραπέμπουν στα μωσαϊκά των σισιλιάνικων καθεδρικών. Ο Galliano, για την κολεξιόν του Φθινόπωρο/ Χειμώνας ’00 έβγαλε μια εμφάνιση-περιβολή ιερέα. Αυτά προκαλούν περιορισμένη κριτική, με εξαίρεση του σκληροπυρηνικούς αντιδραστικούς του Καθολικισμού, επειδή αυτές οι επιθέσεις/ σάτιρες/ αναθεωρητισμοί προέρχονται από ανθρώπους με εξουσία εναντίον ανθρώπων με εξουσία. Δεν είναι εκμετάλλευση.

Αλλά στο εξωτερικό, προφανώς αυτή η δυναμική είναι διαφορετική. Οι κατηγορίες ενάντια στη μόδα για πολιτισμική οικειοποίηση δεν χαρίζονται σε κανέναν. Από την οριεντάλ κολεξιόν «Opium» του Yves Saint Laurent το 1977, μέχρι την «Dior Couture» του Galliano το 1997, που αυτοσχεδίαζε πάνω στην Ποκαχόντας, τον Alexander McQueen που βρήκε έμπνευση στα κοσμήματα των Αφρικανικών Γιορούμπα και τον Balenciaga που παρουσίασε μια εκδοχή υψηλής μόδας της παλαιστινιακής μαντίλας με τον Nicolas Ghesquiere.

VICE Video: Τα «Γατάκια» του Ισλάμ που δεν Φορούν Μαντίλα και ο Ηγέτης στον Οποίο Είναι Αφιερωμένα

Παρακολουθήστε όλα τα βίντεo του VICE, μέσω της νέας σελίδας VICE Video Greece στο Facebook.

Ας δούμε δυο ιστορικές επιδείξεις. Πρώτα, η κολεξιόν Φθινόπωρο/ Χειμώνας 1993 του Jean Paul Gaultier, με τίτλο «Chic Rabbis», που μετέτρεψε σε haute couture το ντύσιμο των ορθόδοξων εβραίων, παρουσιάζοντας γυναίκες που φορούσαν παραδοσιακά ρούχα ραβίνων. Υπήρχαν επανερμηνείες των γούνινων καπέλων τους, πολύ μαύρο ύφασμα, μοντέλα που περπατούσαν σε μια πασαρέλα με επτάφωτες λυχνίες. Το ερώτημα εδώ έχει να κάνει με το ποιος επανερμηνεύει τι: Ο Gaultier μπορεί να χρησιμοποιήσει καθολικές εικόνες στις κολεξιόν του, επειδή είναι καθολικός. Δεν μπορείς να μετατρέψεις την καταπίεση σε μόδα.

Όσο για τη διαβόητη κολεξιόν «Burka» του Chalayan, το 1996; Ένα περίτεχνο, μα συνάμα απλό παιχνίδι που αποκάλυπτε τα πάντα δείχνοντας τίποτα, μέσα από τους περιορισμούς της παραδοσιακής ισλαμικής ενδυμασίας. Απελευθέρωση ή βεβήλωση; Υπάρχει μια αινιγματική δύναμη στη διάσημη εικόνα των έξι γυναικών στη σειρά, με την τελευταία αριστερά να είναι ολόγυμνη και την τελευταία δεξιά τελείως καλυμμένη. Η επίδειξη διατήρησε τη δύναμή της, επειδή δεν δίνει εύκολες απαντήσεις ή πολιτισμικές αναγωγές που ταιριάζουν παντού.

Η ελευθερία της μιας γυναίκας, είναι η παρακμή της άλλης. Ο φόρος τιμής ενός σχεδιαστή στην πολυφωνία της ταυτότητας και την ποικιλομορφία της θρησκείας, είναι προσβλητική δυσφήμηση για κάποιον άλλον.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο i-D.

Περισσότερα από το VICE

Έτσι Ήταν η Ελλάδα και ο Κόσμος το 1994, την Τελευταία Φορά που η ΑΕΚ Έπαιρνε Πρωτάθλημα

Πώς Διασκεδάζουν οι Φοιτητικές Παρατάξεις: Η Περίπτωση της ΕΑΑΚ

87 Μέρες, 23 Ώρες, 2 Λεπτά και 39 Δευτερόλεπτά στον Ευαγγελισμό Μεταξύ Ζωής και Θανάτου