Γιατί Αυτά τα Αθλητικά Παπούτσια Είναι Τόσο Ακριβά όσο ένα Αυτοκίνητο;

Το 2007, μετακόμισα από το σπίτι των γονιών μου στη Βόρεια Βιρτζίνια πουλώντας τη συλλογή των sneaker μου. Εκείνη την εποχή πιθανώς είχα 80 ή 90 ζευγάρια, τα οποία είχα αγοράσει με χρήματα που είχα αποταμιεύσει από μια δουλειά μερικής απασχόλησης που είχα στο Urban Outfitters. Κάθε ζευγάρι είχε αγοραστεί από καταστήματα όπως τα Commonwealth και Major. Τότε, δεν θεωρούσα τον εαυτό μου πραγματικό «sneakerhead», αφού πολλά παπούτσια από τη συλλογή μου ήταν κοινά μοντέλα όπως Nike Dunks, Vans Sk8-His, μερικά από τις πρώτες συνεργασίες Adi Color της Adidas. Αλλά είχα και κάνα δυο ζευγάρια πραγματικά διαμάντια όπως τα MF Doom Nike Dunk SB Highs και λίγα ζευγάρια Vans που είχαν κατασκευαστεί σε συνεργασία με την cult ιαπωνική εταιρεία WTAPS και τον σχεδιαστή Marc Jacobs - πιθανώς μία από τις πρώτες high-profile συνεργασίες για sneaker στο χώρο της μόδας.

Στην πραγματικότητα δεν ήθελα να αποχωριστώ τα Slip-Ons του Jacobs που μιμούνταν τα Old Skool, αλλά η σκέψη ότι θα ζούσα στο πρώτο «ενήλικο» διαμέρισμα στην πόλη αντιστάθμισε την επιθυμία μου να λυγίσω. Δεν ήξερα τίποτα για τη δευτερογενή αγορά των sneaker και τα περισσότερα από αυτά είχαν φθαρεί, οπότε τα πούλησα όλα μαζί σε μια μεγάλη δημοπρασία στο eBay. Έβγαλα περίπου 4.000 δολάρια. Ήταν αρκετά για να καλύψω το ενοίκιο για τον πρώτο μήνα και την εγγύηση. Αφού τακτοποίησα το θέμα, έκανα ότι θα έκανε κάθε λογικός άνθρωπος - ξόδεψα τα υπόλοιπα για να πάρω καινούρια sneaker. Εξάλλου, ο Soulja Boy είχε μόλις κυκλοφορήσει το τραγούδι του I Got Me Some Bapes.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, μετακόμισα στη Νέα Υόρκη και άρχισα να εργάζομαι στο Complex, όπου άρχισε και η κατάλληλη εκπαίδευσή μου στην κουλτούρα των sneaker. Ένας από τους πρώτους ανθρώπους που συνάντησα ήταν ο Russ Bengtson, ένας παλιός συντάκτης που έγραφε, φορούσε και σκεφτόταν κριτικά για τα sneaker το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων 20 ετών. Δεν θυμάται ποια ήταν η τελευταία φορά που μέτρησε πόσα ζευγάρια διαθέτει, αλλά εκτιμά ότι είναι χιλιάδες. Χρησιμοποιεί περίπου 100 ζευγάρια τα οποία είναι άμεσα προσβάσιμα, με ένα σωρό να είναι αποθηκευμένα σε ειδικό χώρο στο Λονγκ Άιλαντ.

Ο Bengtson άρχισε να βλέπει τα sneaker σαν συλλεκτικά αντικείμενα αντί για πρακτικά παπούτσια γύρω στο 1994 ή το 1995, όταν αγόρασε ένα ζευγάρι «ρετρό» Jordan. Τα «ρετρό» είναι επανεκδόσεις μοντέλων παπουτσιών που αρχικά κυκλοφόρησαν τις δεκαετίες του '80 και του 90', όταν ο Jordan ενίσχυε την κληρονομιά του στο γήπεδο. Δεν είναι απλά η σπανιότητα που μπορεί να εκτοξεύσει τη ζήτηση για τα αθλητικά –είναι επίσης η κρυμμένη πολιτιστική μνήμη τους και κυρίως το να είναι στα «αζήτητα».

«Αζήτητα» με όρους λιανικής πώλησης είναι τα αγαθά που μένουν στα ράφια, δεν πωλούνται ποτέ και λίγο πολύ έχουν ξεχαστεί σε μια αποθήκη ή κάποιο πίσω δωμάτιο. Στον κόσμο των sneaker, όμως, ο όρος σημαίνει ένα ζευγάρι παπούτσια που βρίσκεται ακόμα ολοκαίνουριο μέσα σε ένα κουτί - ακόμα και για δεκαετίες. Είναι σε άψογη κατάσταση, μια φορέσιμη κάψουλα του χρόνου. Ένα ζευγάρι αζήτητων αθλητικών είναι λίγο πολύ ένα ιερό δισκοπότηρο.

Οι πρώτοι μεταπωλητές sneaker χτένιζαν μικρά ανεξάρτητα μαγαζιά με αθλητικά είδη για απώλητους θησαυρούς, όπως τα περιορισμένης κυκλοφορίας Air Force 1s ή τα Air Maxes, εκτοξεύοντας τη ζήτηση των αζήτητων sneakers. Σήμερα, η έρευνα για αζήτητα sneaker είναι τόσο έντονη ώστε υπάρχει ακόμα και κατάστημα για sneaker στο Τορόντο που υιοθέτησε τον όρο και το έκανε επωνυμία του. Και αναλόγως με την σπανιότητα των sneaker και την ζήτηση από τους καταναλωτές, ένα ζευγάρι αυθεντικών αζήτητων αθλητικών μπορεί να φτάσει ακόμα και στα 23.500 δολάρια, όπως ένα ζευγάρι εξαιρετικά περιορισμένης κυκλοφορίας Undefeated Air Jordan IVs που πωλούνται στο Stadium Goods. Εκείνα τα παπούτσια είναι αξιομνημόνευτη περίπτωση, όχι γιατί είναι η πρώτη φορά που η εταιρεία Jordan Brand συνεργάστηκε με τρίτη εταιρεία, αλλά και γιατί κατασκευάστηκαν μόνο 79 ζευγάρια για κατανάλωση. «Είναι ένα από τα λίγα Jordans που βγήκαν σε τόσο περιορισμένη έκδοση» λέει ο Bengston. «Το να έχεις ένα παπούτσι σαν κι αυτό -δεδομένου πόσα λίγα υπάρχουν- είναι κατά κάποιο τρόπο τιμητικό για κάποιους ανθρώπους, και γίνεται κάτι σαν "κεντρικό κομμάτι" της συλλογής σου».

Η κουλτούρα των sneaker κολλάει ψευδώνυμα σε ορισμένα παπούτσια που σχετίζονται με τις στιγμές που τα έκαναν σημαντικά. Μια τέτοια περίπτωση είναι τα Flu Game Jordan 12s, ένα ζευγάρι μαύρα και κόκκινα μποτάκια, εμπνευσμένα εξίσου από την ιαπωνική σημαία Nisshoki και ένα ζευγάρι γυναικείες μπότες του 19ου αιώνα. Τα παπούτσια έγιναν διάσημα στο 5ο παιχνίδι των τελικών του 1997 του NBA, όταν ο Jordan άντεξε μετά από τροφική δηλητηρίαση να παίξει για να βοηθήσει τους Bulls να κερδίσουν με δύο πόντους διαφορά τους Utah Jazz. Τα sneaker επανακυκλοφόρησαν το 2003 και το 2009 και σήμερα στοιχίζουν περίπου 650 δολάρια στην εξειδικευμένη αγορά για κυκλοφορίες του 2009. Το 2013, ο Preston Truman, πρώην παιδί που μάζευε τις μπάλες στο NBA, έβγαλε σε δημοπρασία ένα πολυφορεμένο σε αγώνες ζευγάρι, συγκεντρώνοντας 104.000 δολάρια.

Δεν είναι πάντα έτσι τα πράγματα. Ο Bengtson θυμάται ότι η κουλτούρα των sneaker είχε μια πολύ διαφορετική νοοτροπία. Ο Bobbito Garcia, εμβληματική προσωπικότητα στον κόσμο των sneaker και του hip-hop έγραψε τον τόμο Where'd You Get Those?, τις πρώτες μέρες της κουλτούρας των sneaker το 2003 στη Νέα Υόρκη. Εκεί μιλάει για το πώς εξελίχθηκαν οι συμπεριφορές προς τα sneaker, από το 1960 έως το 1987, στο κέντρο της πόλης. «Κάποια στιγμή άλλαξαν τα πράγματα και από εκεί που φορούσαμε πράγματα που οι άνθρωποι δεν γνώριζαν τι ήταν, σήμερα φοράμε πράγματα που οι άλλοι ξέρουν τι ακριβώς είναι και απλά θέλεις να κάνεις τους άλλους να ζηλέψουν γιατί δεν τα έχουν» λέει ο Bengtson.

Γύρω στα μέσα του 2000, τα sneaker μετατράπηκαν από ένα εξειδικευμένο χόμπι σε μια διαπολιτισμική εμμονή. Η Stüssy άρχισε να κάνει πολυπόθητες συνεργασίες με τις Nike Dunk και Nike, έκανε είσοδο στο χώρο του σκέιτμπορντ στρατολογώντας μια ομάδα καλλιτεχνών όπως οι Futura, De La Soul, και Pushead για να δημιουργήσει sneaker περιορισμένη έκδοσης που πουλήθηκαν αμέσως. Σίγουρα κάποιοι έκαναν σκέιτ μ'αυτά αλλά οι περισσότεροι όχι. Πολλοί άνθρωποι συνειδητοποίησαν ότι μπορούσαν να τα μεταπουλήσουν πολύ περισσότερο από την τιμή λιανικής.

Το Flight Club άνοιξε τις πόρτες του το 2005 ως ένας νέος τύπος καταστήματος sneaker. Δεν παράγγελλε αθλητικά στη χονδρική και τα πουλούσε στη λιανική. Αντί αυτού παρείχε στους αγοραστές και τους πωλητές μια πλατφόρμα πώλησης των παπουτσιών τους επί παρακαταθήκη. Το απόθεμα τροφοδοτούνταν από τις αρχές της προσφοράς και της ζήτησης. Οι άνθρωποι ήταν πρόθυμοι να πληρώσουν κάτι παραπάνω για να πάρουν ένα ζευγάρι παπούτσια στο νούμερό τους που είχε εξαντληθεί.

Όπως το τοποθετεί ο Bengtson «πού αλλού μπορείς να αγοράσεις κάτι για 150-200 δολάρια και κυριολεκτικά να αποκτήσεις κάτι που αξίζει 2.000 δολάρια;».

Αλλά πώς καθορίζονται αυτές οι τιμές; Σύμφωνα με τον Yu-Ming Wu, ιδρυτή της ιστοσελίδας Sneaker News και συνέταιρο στο καινούριο κατάστημα μεταπώλησης λιανικής Stadium Goods, λαμβάνουν υπόψη το σύνολο της αγοράς.

«Γενικά έχουμε μια εικόνα για το ποιες είναι οι τιμές της αγοράς τη δεδομένη στιγμή» λέει ο Wu. «Μας αρέσει να είμαστε αρκετά ανταγωνιστική όσον αφορά αυτές τις τιμές. Βλέπουμε την αγορά ως σύνολο. Όχι απλά ευθέως ανταγωνιστικά αλλά και με βάση του τι γίνεται στο eBay, τα μικρότερα καταστήματα μεταπώλησης, τις εφαρμογές και τις αγορές τρίτων».

Πράγματι, τα Flight Club, Stadium Goods, και RIFs στον κόσμο δεν είναι τα μόνα μέρη όπου μπορείς να αγοράσεις αζήτητα sneaker. Οι πωλητές παίρνουν το 80% της πώλησης και το άλλο 20% πάει στο κατάστημα. Ένα μέρος αποδίδεται λόγω του παράγοντα ευκολίας –απλά αφήνεις τα παπούτσια σου και φροντίζουν τα υπόλοιπα. Και το υπόλοιπο γιατί οποιοδήποτε κατάστημα με φυσική τοποθεσία πληρώνει λογαριασμούς.

Προκειμένου να αποφευχθεί η δυνητική απώλεια χρημάτων, ορισμένοι μεταπωλητές έχουν καταφύγει σε άλλα σημεία πώλησης. Υπάρχουν μικρότερα μαγαζιά μεταπώλησης, μεταπωλητές που λειτουργούν σε πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης όπως το Instagram, ειδικές πλατφόρμες μεταπώλησης sneaker όπως η Kixify και φυσικά το eBay. Η διευρυμένη online αγορά αποτελεί περίπου το ένα τρίτο της αγοράς μεταπώλησης sneaker σύμφωνα με τον Josh Luber που το 2012 ίδρυσε την Campless, μια ιστοσελίδα δεδομένων μεταπώλησης sneaker, όπου είχε στόχο να ποσοτικοποιήσει τις τιμές μεταπώλησης sneaker μέσω της ανάλυσης δεδομένων.

Εκτιμά ότι η αγορά μεταπώλησης sneaker στις ΗΠΑ ανέρχεται στο 1,2 δισεκατομμύριο δολάρια, με τα 400 εκατομμύρια να αφορούν πωλήσεις στο eBay. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η αγορά μεταπώλησης και η παγκόσμια αγορά υποδημάτων, που αξίζει περίπου 55 δισεκατομμύρια δολάρια σύμφωνα με τον Matt Powell, αναλυτή NPD Sports Industry, λειτουργούν ταυτόχρονα η μία με την άλλη. Οι περισσότερες εταιρείες, όπως η Nike και η Adidas βγάζουν πολλά λεφτά πουλώντας εύκολα διαθέσιμες προσφορές όπως οι Roshe Run, Stan Smith, και Air Monarch. Αλλά η δουλειά της μεταπώλησης γίνεται με το νόμισμα των προϊοντων και με διαφορετική πρόταση αξίας –όνομα στην πιάτσα και αποδιδόμενη σπανιότητα.

Λόγω αυτού, πολλές φορές ένα παπούτσι κοστίζει μόνο όσα χρήματα είναι διατεθειμένος να πληρώσει ένας πελάτης για αυτό.

«Υπάρχει μεγάλος βαθμός διακύμανσης των τιμών στην αξία μεταπώλησης των sneaker» λέει ο Luber. Αυτός είναι ένας από τους λόγους, για τους οποίους προσφάτως μετέφερε το Campless στο StockX έναν οδηγό τιμών και αγορά που βασίζεται σε δεδομένα και ανάλυση της αγοράς σε πραγματικό χρόνο. Το StockX χρησιμοποιεί δεδομένα από το eBay, καταστήματα που λειτουργούν επί παρακαταθήκη και άλλους μεταπωλητές προκειμένου να δώσει στην ιστορική τιμολόγηση της και τις τιμές της αγοράς το ευρύτερο δυνατό πεδίο εφαρμογής.

«Νιώθουμε ότι είναι καλύτερο για τον καταναλωτή ή έναν κυνηγό sneakerhead να έχει περισσότερες πληροφορίες» λέει ο Luber. Σε διομότιμες πλατφόρμες μεταπώλησης όπως είναι το Grailed, τα πολυπόθητα sneaker μπορεί να πουληθούν πολύ περισσότερο ή πολύ λιγότερο από την υποτιθέμενη αγοραστική αξία τους.

Σε κάθε περίπτωση, το να βγάλεις μεγάλο κέρδος από τη μεταπώληση αθλητικών προϋποθέτει υπομονή. Αλλά εάν κυνηγάς το ρευστό, είσαι στο έλεος της αγοράς. Το StockX έχει πλήρη επίγνωση των ακραίων τιμών της αγοράς σε ιστοσελίδες όπως το eBay, για αυτό και λαμβάνει υπόψη μόνο sneaker που έχουν πουληθεί, όχι ενεργές δημοπρασίες όπου η ζητούμενη τιμή μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από το πόσο αποτιμάται ένα συγκεκριμένο παπούτσι.

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η αγορά μεταπώλησης των sneaker είναι η αύξηση των εξαιρετικά υψηλής ποιότητας sneaker-μαϊμού. Μάλιστα κάποια από αυτά είναι κατασκευασμένα στα ίδια εργοστάσια με τις «αυθεντικές» εκδοχές , ίσως εκτός σύμβασης ή με ελαφρώς διαφορετικά υλικά. Το StockX αντιμετωπίζει το εν λόγω πρόβλημα στέλνοντας κάθε ζευγάρι sneaker που πωλείται στα κεντρικά του στο Ντιτρόιτ για πιστοποίηση αυθεντικότητας από την ομάδα του. Ο Luber απασχολεί ένα άτομο που είναι επιφορτισμένο με το να μελετά τα sneaker-μαϊμου. «Κάνοντας το αυτό, τόσο οι αγοραστές όσο και οι πωλητές έχουν 100% βεβαιότητα ότι αυτό που αγοράζουν και πωλούν είναι αληθινό» λέει ο Luber.

Αυτή η ίδια εμπιστοσύνη είναι ο λόγος που καταστήματα όπως τα Flight Club και Stadium Goods εξακολουθούν να ακμάζουν. Για τα παιδιά των οποίων οι γονείς πληρώνουν ή δύσπιστους καταναλωτές που δεν θέλουν να πιαστούν κορόιδα, αυτή η αγορά πολυτελών προϊοντων φαίνεται ως μια σταθερή επένδυση για ασφαλή και ανώδυνη συναλλαγή.

«Μπορείς να πας στο Foot Locker και να αγοράσεις σχεδόν ότι συνηθισμένο κυκλοφορεί στην αγορά, αλλά εάν θέλεις κάτι καυτό, είμαστε μία από τις πολύ λίγες επιλογές που έχεις για να πας και να δεις τόση μεγάλη ποικιλία» λέει ο Wu. «Ανοίξαμε ένα πολύ, πολύ μεγάλο κατάστημα στο SoHo. Όταν ανοίξαμε είχαμε περίπου 9.000 ζευγάρια sneaker. Σήμερα έχουμε περίπου 20.000 ζευγάρια επί παρακαταθήκη και συνεχίζουμε να μεγαλώνουμε».

Η αξία των sneaker πράγματι έχει διακυμάνσεις ανάλογα την εποχή, και η ομάδα του Luber έχει υπολογίσει έναν τύπο που αποκάλυψε ένα ειρωνικό μοτίβο.

«Όλα τα sneaker έχουν ουσιαστικά την ίδια τροχιά στην αξία μεταπώλησης με την πάροδο του χρόνου» λέει ο Luber. Το StockX προσφέρει "ISO," μια αρχική προσφορά "Initial Sneaker Offering," πριν από την κυκλοφορία ενός μοντέλου sneaker, αντανακλώντας άλλες πρακτικές στην κουλτούρα των sneaker, όπου τα ζευγάρια που δεν έχουν κυκλοφορήσει ακόμα πωλούνται σε ανθρώπους πριν καν να είναι διαθέσιμα σε τσουχτερή τιμή. Το ποσό συνήθως μειώνεται όταν τα sneakers κυκλοφορήσουν στην αγορά, αλλά με την πάροδο του χρόνου και εφόσον η ποσότητα των αζήτητων σταδιακά μειώνεται (πολλοί άνθρωποι απλά θέλουν να τα φορέσουν τα καταραμένα), τα άθικτα ζευγάρια γίνονται δυσεύρετα και μπορεί να απαιτηθεί για αυτά υψηλότερη αξία.

«Εάν είναι ένα σούπερ σπάνιο ζευγάρι sneaker που δεν έχει πουληθεί για χρόνια, εξαρτάται από το τι θέλει ο πελάτης» λέει ο Yu-Ming Wu. Η Stadium Goods, συχνά συνεργάζεται με έναν πωλητή για να καταλήξουν σε μια τιμή που βασίζεται στην εμπορική αξία.

Όμως τι γίνεται με τα φθαρμένα αθλητικά παπούτσια, σαν εκείνα που με έβγαλαν από το υπόγειο των γονιών μου; Σύμφωνα με τον Luber, υπάρχει και για αυτά ενδιαφέρον, αν και τα αζήτητα ζευγάρια κυριαρχούν περίπου στο 75% της αγοράς. Κάθε ζευγάρι θα πρέπει να έχει αρκετές φωτογραφίες που θα αναδεικνύουν την κατάσταση του, μια διαδικασία που απαιτεί εντατική δουλειά και κατά τη γνώμη του δεν αξίζει την επένδυση.

Φυσικά, οι τιμές είναι πολύ χαμηλότερες από εκείνες των αζήτητων sneakers, αλλά αυτό τα κάνει προσιτή επιλογή για τους ανθρώπους που δεν τους πειράζει να αγοράσουν ελαφρώς γδαρμένα αθλητικά τα οποία εξακολουθούν να μπορούν να φορέσουν. Υπάρχουν πάρα πολλά φθαρμένα ζευγάρια σε ιστοσελίδες μεταπώλησης και το eBay. Καταστήματα μεταπώλησης όπως τα Ina, Tokio 7, Beacon's Closet, και Buffalo Exchange στη Νέα Υόρκη είναι εξίσου γεμάτα με ελαφρώς χρησιμοποιημένα (και όχι τόσο ελαφρώς χρησιμοποιημένα) sneaker σε αξιοπρεπείς τιμές.

Στο μεταξύ, η ζήτηση για αζήτητα sneakers συνεχίζει να μεγαλώνει. Έχουν μετατραπεί από cult αντικείμενα σε status symbols, και όπως κάθε μοδάτο αντικείμενο πολυτελείας, το σωστό ζευγάρι sneaker μπορεί να κάνει ένα άτομο να φαίνεται ωραίο ενώ επικοινωνεί στο περιβάλλον κάτι για την αγοραστική του δύναμη. Είτε τα αγοράζουν στη λιανική ή όχι, είτε πληρώνουν την τιμή μεταπώλησης, οι άνθρωποι εξακολουθούν να θέλουν παπούτσια που συμβολίζουν κάτι.

«Όπως συμβαίνει με τα κορίτσια και τις πολυτελείς τσάντες τους, το ίδιο γίνεται με τα αγόρια και τα κουλ sneakers. Πολύ λίγοι άνθρωποι θα καταλάβουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια τσάντα Coach των 800 δολαρίων και μια τσάντα Chanel των 4.000 δολαρίων. Για τους αουτσάιντερ, που δεν βλέπουν τη μόδα σ'αυτό το επίπεδο, πρόκειται για δυο δερμάτινες τσάντες» λέει ο Wu. «Για εμάς, έχεις τα Nike Roshe Run και τα Yeezy 350 Boost. Για έναν ξένο, μοιάζουν πάρα πολύ. Αλλά για τους γνώστες το ένα είναι σε ένα επίπεδο και το άλλο απλά καινούριο».

Περισσότερα από το VICE

Ο Prince Ήταν ο Πρίγκιπας του Στιλ για Σαράντα Ολόκληρα Χρόνια

Τα Καλά και τα Άσχημα του να Κάνεις Swinging στα 20 σου

Ένας Οδηγός για να Αντέξεις το Γυμναστήριο από Έναν Άνθρωπο που το Μισεί