Κάπως Έτσι θα Είναι στο Μέλλον η Αθήνα
Athens, Victoria, Way in-Way out
Τέχνη

Κάπως Έτσι θα Είναι στο Μέλλον η Αθήνα

Η έκθεση «Tomorrows» της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, στη Διπλάρειο Σχολή, αποτελεί υλικό για δέκα ταινίες επιστημονικής φαντασίας.
9.6.17

«Το μέλλον είναι εδώ, απλώς δεν είναι ευρέως διαδεδομένο ακόμη» - θα μπορούσε να είναι το tagline της έκθεσης Tomorrows στη Διπλάρειο Σχολή. Εξάλλου, ο William Gibson, στον οποίο ανήκει η πατρότητα αυτής της ρήσης, είναι συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας. Αυτή είναι ωστόσο η κυρίαρχη αίσθηση που αποκομίζεις, όταν βυθίζεσαι στο σύμπαν της έκθεσης της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση που αφουγκράζεται το μέλλον των πόλεων και του τρόπου ζωής μας.

Τάκης Ζενέτος, Electronic Urbanism, 1952-71

Χάρη στις συμμετοχές 33 αρχιτεκτόνων, designer και καλλιτεχνών -ανάμεσά τους και πανεπιστημίων, όπως το Yale, το UCL και αυτό της Πάτρας- και μέσα από διαδραστικές εγκαταστάσεις, αρχιτεκτονικές μακέτες, σχέδια, βίντεο, αντικείμενα τρισδιάστατης εκτύπωσης, ακόμη και ραδιενεργά κοσμήματα το μέλλον ξετυλίγεται με αχαλίνωτη φαντασία, με πικρό χιούμορ, αλλά και με αναπόδραστο πραγματισμό. Πώς να το κάνουμε; Οι ενδείξεις για την επόμενη μέρα είναι αποθαρρυντικές και τα στοιχεία είναι αδιάσειστα. Ο άνθρωπος έχει επιδείξει εγκληματική αμέλεια, αλαζονεία και αδιαφορία για το οικιστικό περιβάλλον του.

Μαγικά μανιτάρια και το μέλλον της αντιπαροχής

Το διακρίνει κανείς ευθύς αμέσως στο έργο των Αμερικανών αρχιτεκτόνων Design Earth. Βασισμένο στο concept ότι «το ενυδρείο επινοήθηκε για να μας αποκαλύψει ό,τι δεν βλέπουμε στα βάθη των ωκεανών», στο Geographic Leviathan παρουσιάζονται εικόνες από εννέα ενυδρεία με το περιεχόμενο που αναμένεται να έχουν οι θάλασσες σε μερικά χρόνια. Μικρές Ατλαντίδες με σπίτια βυθισμένα από την άνοδο της στάθμης του νερού, ψάρια-ρομπότ που υποκαθιστούν τα εξαφανισμένα είδη, εκτεταμένη εξόρυξη μετάλλων στον Ειρηνικό Ωκεανό, όπου ήδη στις μέρες μας ανασύρεται μαγγάνιο, για να χρησιμοποιηθεί στην τεχνολογία των κινητών τηλεφώνων. Στο ντοκιμαντέρ μυθοπλασίας, New Mumbai, ο Βρετανός designer Tobias Revell ανιχνεύει το μέλλον των πόλεων βάσει και των πληθυσμιακών μεταβολών που υφίστανται οι πόλεις εξαιτίας της μετανάστευσης. Στη δική του φαντασία, στο πολυπληθές Μουμπάι της Ινδίας εντοπίζονται υπερμεγέθη μανιτάρια στον αστικό ιστό και οι μετανάστες τα αξιοποιούν προκειμένου να δημιουργήσουν νέες υποδομές. Το υλικό που παραθέτει είναι τόσο αληθοφανές, ώστε, όταν το πρωτοπαρουσίασε στην Ινδία, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που επικοινωνούσαν μαζί του, για να ρωτήσουν πού βρίσκονται τα περίφημα αυτά μανιτάρια.

Architecture Research Athens, Victoria

Εννοείται ότι δεν λείπουν και οι αναφορές στην Ελλάδα και το μέλλον των δικών της πόλεων. Στο έργο New City, του αρχιτέκτονα Liam Young, το οποίο αποτελεί και τη μεγάλη παραγωγή της έκθεσης, σε δυο μεγάλες οθόνες εξελίσσεται ένα παρανοϊκό σενάριο για την Αθήνα, εμπνευσμένο από την παγκόσμια πρωτοτυπία της ελληνικής αντιπαροχής. Στο μέλλον, λοιπόν, ακριβώς όπως θα υπάρχει ένα βασικό εισόδημα, στους κατοίκους θα αντιστοιχεί ένας βασικός αρχιτεκτονικός όγκος μέσα σε κάποιο διαμέρισμα και το τοπίο της Αθήνας θα έχει διαμορφωθεί σε μια ατέρμονη πολυκατοικία.

Manolis Daskalakis-Lemos, Feral Remnants (Dog)

Στην υποδοχή της έκθεσης, από την άλλη, βρίσκεται η εγκατάσταση της κινέζας εικαστικού Shu Lea Cheang. Το Mediterranean Touch Screen είναι μια επιφάνεια διάσπαρτη από μεμβράνες αποσυναρμολογημένων πληκτρολογίων. Όταν ακουμπήσεις κάποια από αυτές, ο χώρος κατακλύζεται από μελωδικά ενθύμια της Μεσογείου, χάρη στην ηχητική εγκατάσταση που έχει επιμεληθεί ο sound artist Μαρίνος Κουτσομιχάλης. Κύματα και ήχοι από βιομηχανικές δραστηριότητες, το soundtrack μιας θάλασσας που, αν ήταν άνθρωπος, θα λέγαμε ότι υφίσταται καθημερινά κακοποίηση. Υπάρχουν βέβαια και τα αισιόδοξα σενάρια. Όπως στην περίπτωση του «Silo(e)scapes» της Ζηνοβίας Τολούδη, ένα έργο στο οποίο ανθρωπάκια Lego, λιλιπούτειοι επαγγελματίες δεκάδες ειδικοτήτων, συνεργάζονται στη διαχείριση πολυάριθμων τραπεζών σπόρων που διασφαλίζουν το μέλλον της διατροφής τους.

Η «Οικουμενόπολη» του χθες και η πόλη τού αύριο

Την έκθεση επιμελούνται η θεωρητικός και επιμελήτρια ψηφιακής τέχνης Δάφνη Δραγώνα και ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και επιμελητής εκθέσεων Πάνος Δραγώνας. «Θέλαμε να προκαλέσουμε αφορμές για συζητήσεις για το μέλλον που μοιάζει πιο κοντινό, αλλά και πιο αντιφατικό από ποτέ. Να προσεγγίσουμε και να κάνουμε κατανοητές τις τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές αλλαγές που βρίσκονται σε συνεχή επιτάχυνση, να ξεδιπλώσουμε τις διαφορετικές πτυχές που παρουσιάζει το μέλλον σήμερα, αλλά και να επανεξετάσουμε τη διάχυτη αισιοδοξία των οικιστικών θεωριών της δεκαετίας του '60», εξηγεί το σκεπτικό τους η Δάφνη Δραγώνα.

Κων. Δοξιάδης Ecumenopolis. 1959-74

Αφετηρία και σημείο αναφοράς για την έκθεση που έστησαν στάθηκε η οικιστική θεωρία της «Οικουμενόπολης» του πολεοδόμου Κωνσταντίνου Δοξιάδη. «H "Οικουμενόπολη" θα ήταν το αποτέλεσμα της συνεχούς και αναπόφευκτης εξάπλωσης των πόλεων σε όλο τον κατοικήσιμο πλανήτη, το αποτέλεσμα της διασύνδεσης πόλεων και θα αποτελούσε ένα νέο πλέγμα, ένα σημείο συνάντησης ανθρώπινων κοινοτήτων και συνεπώς διαφορετικών εθνικών, φυλετικών, θρησκευτικών και τοπικών ομάδων. Η κοσμόπολη αυτή, σε μια θετική έκβαση της, θα μπορούσε είναι πολυπολιτισμική, ετερογενής, αλλά και ταυτόχρονα ενωμένη, αναγνωρίζοντας χαρακτηριστικά και ιδιαιτερότητες» θα πει η Δάφνη Δραγώνα.

Ο Ζενέτος, μιλούσε ήδη από το 1971 για την «τηλε-διεκπεραίωση», μια πρώιμη μορφή ανταλλαγής e-mail, ενώ είχε σχεδιάσει και τον πρόδρομο του «έξυπνου σπιτιού»

Η «Οικουμενόπολη» θα βασιζόταν σε πέντε «στοιχεία»: τη φύση, τα κελύφη, τα δίκτυα, την κοινωνία και τον άνθρωπο. Αυτές οι πέντε παράμετροι διαμόρφωσαν και τους πέντε θεματικούς άξονες της έκθεσης. «Θελαμε δηλαδή να εξετάσουμε πώς περνάμε από τη φύση στη μετα-φύση και σε νέα τεχνο-φυσικά περιβάλλοντα που διαμορφώνονται και συντηρούνται από τον άνθρωπο. Πώς τα κελύφη, δηλαδή οι μονάδες κατοίκησης και προστασίας, μπορεί να μην αφορούν μόνο τον άνθρωπο, αλλά και τη φύση (για παράδειγμα φυτά και ζώα υπό εξαφάνιση) και τη μηχανή, την πληροφορία (όπως τα κέντρα δεδομένων). Πώς τα δίκτυα είναι πια αόρατα, αλλά και πανταχού παρόντα και ο ρόλος τους είναι όλο και πιο κυρίαρχος. Πώς οι κοινωνικές δομές αλλάζουν με την ολοένα και μεγαλύτερη χρήση αλγορίθμων, ενώ ταυτόχρονα φαίνεται να γίνονται όλο και πιο δύσκαμπτες. Πώς, τέλος, η επιτάχυνση των τεχνολογικών, αλλά και περιβαλλοντικών αλλαγών, μας καλούν να αναλογιστούμε ένα σενάριο για το μέλλον πέρα από τον άνθρωπο, ένα μέλλον, δηλαδή, που μπορεί ο άνθρωπος να μην έχει πια κεντρική θέση», καταλήγει η Δάφνη Δραγώνα.

Mediengruppe Bitnik, Ashley Madison Angels At Work in Athens

Αναπόφευκτα, το δικό του δωμάτιο στην έκθεση έχει και το αντίπαλο δέος, υπό μία έννοια, του Δοξιάδη, ο αρχιτέκτονας Τάκης Ζενέτος, καθώς και η περίφημη θεωρία του περί «Ηλεκτρονικής Πολεοδομίας». Ο μεγάλος οραματιστής είχε προβλέψει τη διείσδυση της τεχνολογίας στη ζωή του ανθρώπου και στη Διπλάρειο Σχολή μπορεί κανείς να δει μια μικρή σύνοψη της φιλοσοφίας του, μαζί με αδημοσίευτα σχέδιά του. Ο Ζενέτος, φερ' ειπείν, μιλούσε ήδη από το 1971 για την «τηλε-διεκπεραίωση», μια πρώιμη μορφή ανταλλαγής e-mail, ενώ είχε σχεδιάσει και τον πρόδρομο του «έξυπνου σπιτιού»: το «Έπιπλο 2000», ένα κάθισμα-υπολογιστή που θα συντόνιζε τις λειτουργίες μιας κατοικίας.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Όμως σε ποιους απευθύνεται αυτή η έκθεση; Σε αντίθεση με την αίσθηση που δίνει μια επιφανειακή ματιά, η Tomorrows δεν έχει «συντεχνιακό» χαρακτήρα, αλλά προσεγγίζει ένα ευρύ κοινό. «Ένα κοινό εξοικειωμένο με την τέχνη, την αρχιτεκτονική, αλλά και την τεχνολογία με την οποία ούτως ή άλλως όλοι, λίγο-πολύ, καταπιανόμαστε. Νομίζω ότι οι έννοιες και τα ζητήματα που συζητιούνται στην έκθεση, όπως η μετα-φύση ή η τεχνητή υπερνοημοσύνη, ακόμη και αν δεν είναι ευρέως γνωστά, μέσω των κειμένων που παρατίθενται μπορούν να γίνουν κατανοητά», καταλήγει η Δάφνη Δραγώνα.

«Τomorrows», στη Διπλάρειο Σχολή, πλατεία Θεάτρου 3, ως τις 16 Ιουλίου. Η είσοδος είναι ελεύθερη

Περισσότερα από το VICE

Τι Έκανα τη Βραδιά Πριν Από τις Πανελλαδικές

Ένας Ομοφυλόφιλος Έλληνας Μετανάστης Έγινε Ακροδεξιός Βουλευτής στη Γερμανία - Τον Ρωτήσαμε Γιατί

H Συγκλονιστική Ιστορία του Γκάνγκστερ που Ξόδεψε Πάνω από ένα Εκατομμύριο Ευρώ σε Ναρκωτικά

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.