gp_cn_anatolia_005
Ρεπορτάζ

Μέσα στα Γερμανικά Καταφύγια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου της Θεσσαλονίκης

Έτσι ήταν η ζωή 20 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης.
02 Δεκέμβριος 2019, 10:34pm

Η ομάδα των μαθητών κατεβαίνει σχεδόν τρέχοντας τα 60 μικρά απότομα σκαλοπάτια του καταφυγίου. Κρατιούνται από το συρματόσχοινο υποστήριξης την ώρα που στάζει νερό από την οροφή και οι διαδοχικές εκρήξεις από τους βομβαρδισμούς είναι εκκωφαντικές. Κλάματα και κραυγές καλύπτουν το βουητό του ωστικού κύματος. Το σκηνικό προέρχεται από μία πολεμική σκηνή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Θα μπορούσε όμως να αποτελέσει ένα μέρος της ξενάγησης των γερμανικών καταφυγίων που βρέθηκαν στα υπόγεια του αμερικανικού κολλεγίου Ανατόλια της Θεσσαλονίκης.

Η φωτογραφία είναι μια ευγενική παραχώρηση της ομάδας αρχιτεκτόνων 40.22 Architects.

Στις αρχές Οκτωβρίου, στο κολλέγιο πραγματοποιήθηκε το συνέδριο με τίτλο "Filling the Void" (Kαλύπτοντας το Kενό), με τη συμμετοχή Ελλήνων και Γερμανών επιστημόνων. Αυτό που συζητήθηκε έντονα είναι με ποιoν τρόπο η Ιστορία, μέσω των γεγονότων και των χώρων μνήμης, μπορεί να πλησιάσει τον επισκέπτη και κυρίως στον εκπαιδευόμενο νέο, μαθητή ή φοιτητή. Το συνέδριο στηρίχτηκε σε μία ιδέα, ένα project. Την αξιοποίηση των καταφυγίων που κατασκεύασαν οι Γερμανοί στα υπόγεια του Ανατόλια, το οποίο είχαν επιτάξει και μετέτρεψαν σε διοικητήριό τους, από το 1941 έως το 1944. Σκοπός της ιδέας είναι ο επισκέπτης να γίνει συμμέτοχος σε όσα προβάλλει ο χώρος μνήμης και να μην μείνει ένας παθητικός αναγνώστης κειμένων που θα ενημερώνουν για τα γεγονότα αυτά. Πρωτοποριακό.

«Αυτό που κάνουμε είναι απλώς μία έκφανση μιας εντελώς διαφορετικής φιλοσοφικής προσέγγισης στην εκπαίδευση», εξηγεί ο πρόεδρος του Ανατόλια, Πάνος Βλάχος. Άλλωστε η εμπλοκή του επισκέπτη στην Ιστορία και αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα είναι το βασικό που ακολουθείται στο κολέγιο. «Εμείς πήγαμε ένα βήμα παραπάνω σε μια συναισθηματική νοημοσύνη, να επικοινωνείς καλά, να αντιλαμβάνεσαι το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεσαι, να δουλεύεις σε ομάδες», συμπλήρωσε.

Η φωτογραφία είναι του Γιώργου Παπαδόπουλου / Μια ευγενική παραχώρηση του αμερικανικού κολλεγίου Ανατόλια της Θεσσαλονίκης.

Το ένα καταφύγιο του Ανατόλια είναι το πιο επιβλητικό. Η μία είσοδός του συνδέεται με 60 μικρά σκαλοπάτια και απότομη κάθοδο 20 μέτρων. Η στοά πλάτους ενός μέτρου και ύψους μόλις 1,80 μέτρου οδηγεί σε τρεις διαφορετικούς χώρους. Εκτιμάται ότι εκεί οι Γερμανοί θα οδηγούσαν τις οικογένειες των μελών του επιτελείου τους σε περίπτωση βομβαρδισμών. Οι εργασίες δεν είχαν ολοκληρωθεί και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι τα μπάζα στους δύο χώρους δεν έχουν απομακρυνθεί. Το δεύτερο καταφύγιο έχει επιφάνεια 55 τετραγωνικών και περιλαμβάνει δύο χώρους - δωμάτια που κλείνουν με θεόρατες μεταλλικές πόρτες. Μπορεί να είναι καλυμμένες από σκουριά, ωστόσο οι τρεις μοχλοί ασφαλείας παραμένουν λειτουργικοί. Μπορούν να κλειδώσουν και φανερώνουν ότι εκεί ήταν κρυμμένα πολλά μυστικά. Ή ακόμη και χρήματα, καθώς οι χώροι έχουν εικόνα θησαυροφυλακίου.

Οι φωτογραφίες είναι του Γιώργου Παπαδόπουλου / Μια ευγενική παραχώρηση του αμερικανικού κολλεγίου Ανατόλια της Θεσσαλονίκης.

Η εικόνα των καταφυγίων είναι εντυπωσιακή, μοιάζει με τις στοές των οχυρών της γραμμής Μπέλλες και Ρούπελ και θεωρείται δεδομένο ότι θα κεντρίσει το ενδιαφέρον του επισκέπτη. Μέχρι εκεί όμως. Τα ιστορικά γεγονότα, δηλαδή πώς κατασκευάστηκαν τα καταφύγια και γιατί, τι είχε συμβεί στο Ανατόλια την περίοδο της κατοχής, όπως και το ότι 90 Εβραίοι μαθητές και δάσκαλοι του κολλεγίου οδηγήθηκαν στα κρεματόρια, δύσκολα θα αφομοιωθούν με μία απλή γραπτή ή προφορική αναφορά. Στο σημείο αυτό έρχεται πάλι η ιδέα να βρεθεί ο μαθητής ή ο φοιτητής μέσα στα γεγονότα.

Καταφύγιο 1 / Η φωτογραφία είναι μια ευγενική παραχώρηση της ομάδας αρχιτεκτόνων 40.22 Architects.

Καταφύγιο 2 / Η φωτογραφία είναι μια ευγενική παραχώρηση της ομάδας αρχιτεκτόνων 40.22 Architects.

«Θα παίζει με τις αισθήσεις. Να νιώσει ο επισκέπτης όλο το ανοίκειο, την έλλειψη άνεσης στη στοά. Οι νέοι για πρώτη φορά θα βρεθούν σε τέτοιες συνθήκες. Με σκοτάδι, με υγρασία, θα βρεθούν με τους συμμαθητές ή την ομάδα τους και σιγά-σιγά θ’ αρχίσουν να ξεδιπλώνονται οι θεματικές ενότητες». Η Βανέσσα Τσακαλίδου είναι επίκουρη καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής στο Α.Π.Θ. και μέλος της ομάδας αρχιτεκτόνων 40.22 Architects, που έχουν σχεδιάσει την αξιοποίηση των καταφυγίων. «Τα κείμενα ξεχνιούνται, ενώ τα συναισθήματα μένουν και αυτή είναι η μεγάλη διαφορά του διλήμματος μεταξύ εμπειρίας και ερμηνείας. Δηλαδή θα καθίσεις να διαβάσεις και θα σου μείνει ή εάν το βιώσεις θα το κουβαλάς για πάντα», εξηγεί στο VICE Greece. Έτσι το σχέδιο αφορά τη μεταφορά ακόμη και μαρτυριών, μέσω συνεντεύξεων που θα αποτυπωθούν στον χώρο με ολογράμματα.


VICE Video: Όμορφες Όλες

Παρακολουθήστε όλα τα βίντεo του VICE, μέσω της νέας σελίδας VICE Video Greece στο Facebook.


Εντυπωσιακή δείχνει η αποτύπωση στον χώρο των καταφυγίων και συγκεκριμένα ενός δωματίου, της συγκέντρωσης των Εβραίων στην Πλατεία Ελευθερίας. Η μαθήτρια βρίσκεται μέσα στην πλατεία και όταν ακουμπάει έναν άνθρωπο από τους συγκεντρωμένους, στην πλάκα των θυμάτων φανερώνεται το όνομά του. «Θυμάται η μαθήτρια και λέει ότι εγώ αυτόν τον έπιασα, ξέρω το όνομά του, άκουσα τη φωνή του. Είναι σαν να ζεις σε ταινία την ιστορική στιγμή», τονίζει η κυρία Τσακαλίδου. «Εγώ θέλω τα παιδιά να "μιλήσουν" με ένα ολόγραμμα το οποίο θα τους πει μία προσωπική ιστορία, μία ιστορία από έναν άνθρωπο ο οποίος βίωσε εκείνη την εποχή με κάποιον τρόπο. Δεν σημαίνει ότι όλοι τη βιώσαμε έτσι. Αλλά αμέσως θα του δώσει μία διάσταση της Ιστορίας», συμπληρώνει ο κ. Βλάχος επιμένοντας στην ενεργό συμμετοχή του μαθητή σε χώρους μνήμης.

Η φωτογραφία είναι μια ευγενική παραχώρηση της ομάδας αρχιτεκτόνων 40.22 Architects.

Το project δεν στοχεύει μονάχα στην απλή εμπλοκή του επισκέπτη ή εκπαιδευόμενου στα καταφύγια, για να μάθει τα ιστορικά γεγονότα. Μεταξύ των ιδεών που αναπτύσσονται και προβάλλονται είναι η χρήση των χώρων ως escape rooms, όπου οι επισκέπτες θα καλούνται να λύσουν συνεργαζόμενοι γρίφους. Που θα συνδέονται με την Ιστορία και τα γεγονότα τα οποία θα προβληθούν. «Το πιο βασικό είναι ότι θέλουμε να συνεργάζονται οι μαθητές και οι ομάδες που θα το επισκέπτονται. Το project είναι προϊόν συνέργειας του κολλεγίου, της εβραϊκής κοινότητας και του γερμανικού προξενείου. Μόνο ότι αυτές οι τρεις δυνάμεις έρχονται μαζί να ανασκαλέψουν την Ιστορία με ένα κοινό σκοπό είναι πολύ σημαντικό», λέει η κυρία Τσακαλίδου.

Η φωτογραφία είναι μια ευγενική παραχώρηση της ομάδας αρχιτεκτόνων 40.22 Architects.

Κάτω στα καταφύγια των υπογείων του Ανατόλια, τα ολογράμματα και τα βίντεο mapping ντύνουν τον υγρό και απρόσιτο χώρο που κατασκευάστηκε λίγο πριν την αποχώρηση των Γερμανών. Εκεί που η Ιστορία, το χθες, μπορεί να συνδεθεί με τον επισκέπτη. Σε μία πρωτοποριακή προσέγγιση, όπου το γεγονός πλησιάζει περισσότερο τον άνθρωπο του σήμερα. Και η τεχνολογία φέρνει κοντά τον μάρτυρα με τον παρατηρητή, προκειμένου η Ιστορία να πάψει να μένει ένα στεγνό γραπτό κείμενο σε προθήκη.

* Η κεντρική φωτογραφία είναι του Γιώργου Παπαδόπουλου / Μια ευγενική παραχώρηση του αμερικανικού κολλεγίου Ανατόλια της Θεσσαλονίκης.

Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.

Περισσότερα από το VICE

Φάροι, Ασύρματοι και Περιπολίες – Οι Κάτοικοι στα Μικρά Χωριά της Β. Ελλάδας σε Ρόλο Αστυνομίας

Νέοι Άνθρωποι με Καρκίνο Εξηγούν πώς Ισορροπούν Μεταξύ Ασθένειας και Σεξουαλικής Ζωής

«Το Inbox του Ιnsta του, Θυμίζει Site Πορνό» - Πώς Είναι να Έχεις Σχέση με (Γνωστό) Έλληνα Rapper

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.