Από την Αντιγόνη στη Μήδεια: Ο Αγώνας των Γυναικών

Ένα documentation της παράστασης με αναφορές και αναλογίες από τον σύγχρονο αγώνα των γυναικών από τον συγγραφέα – σκηνοθέτη Κώστα Γάκη και τη βοηθό του Νατάσα – Φαίη Κοσμίδου.

Κείμενο VICE Staff
|
09 Μάρτιος 2019, 7:03pm

Η Αντιγόνη, στην παράσταση, είναι μια έφηβη που παίζει με χώματα. Από παιδί νιώθει καλά να κάθεται, να λερώνεται, να συνομιλεί με το χώμα, που γίνεται το μέσο αντίστασης. Πετάει χώματα στους τυράννους, ραίνει με χώμα τον νεκρό της αδερφό παρέχοντας τιμές, γίνεται ένα με το χώμα της πατρικής της γης, περήφανη για τα λασπωμένα χέρια της. Το χώμα είναι μνήμη, είναι χρέος, είναι ακριβοσπάθιστη αλήθεια που δεν θα την κρύψει. Θα την αποκαλύψει κι ας γίνει ένα με το χώμα.

Ένας άνδρας από τη Νιγηρία, πατέρας δύο παιδιών, βρέθηκε νεκρός μέσα στο αστυνομικό τμήμα στην Ομόνοια. Κι όμως κανείς δε μίλησε. Καμία εφημερίδα και κανέναν κανάλι δεν αναφέρθηκε σε αυτόν. Μέσα σε αυτήν την ένοχη σιωπή, τα μέλη της Ένωσης Αφρικανών Γυναικών, σαν μία σύγχρονη Αντιγόνη, φέρνουν στο φως την υπόθεση, ζητώντας δικαιοσύνη για το μέλος αυτό της κοινότητας τους, για τον αδερφό τους.

Η Ωραία Ελένη είναι μία γυναίκα προγραμματισμένη να αρέσει, προγραμματισμένη να καταστρέψει. Λόγω του απαράμιλλου κάλλους της, δίχως τη θέλησή της. Ο πατέρας της την πουλά -σαν σε σκλαβοπάζαρο- στους μνηστήρες, σαν να θέλει να ξεφορτωθεί δυσβάσταχτο βάρος. Οι Θεοί έχουν προδιαγράψει τη μοίρα της και η αψεγάδιαστη, σκληρή ομορφιά της ορίζει τον τρόπο που της φέρονται. Σαν μια κούκλα που πρέπει να αποκτηθεί, σαν μια Νεφέλη με την οποία κάθε άνδρας θέλει να στολίσει τον θριαμβικό του ορίζοντα.

Η ιστορία της Ωραίας Ελένης θυμίζει τον στυγερό βιασμό και φόνο της φοιτήτριας Ελένης Τοπαλούδη, στη Ρόδο, που φαίνεται πως βρήκε τον θάνατο επειδή δεν συναίνεσε στις ερωτικές προτάσεις δυο νέων. Η φήμη της «βιάστηκε» ξανά μετά τον θάνατό της, από τα κοινωνικά μέσα, όταν, πριν διαλευκανθεί η υπόθεση, διάφοροι ανακοίνωναν αυθαίρετα συμπεράσματα σε βάρος της. Οι συζητήσεις για κοντές φούστες και καλλωπισμένες μορφές γυναικών που «τα ‘θελαν και τα ‘παθαν» φανερώνουν το αδηφάγο πρόσωπο του πολιτισμού μας και έναν καθόλα αποδεκτο σεξισμό που οδηγεί σε εγκλήματα. Ήταν προγραμματισμένη να αρέσει, ήταν προγραμματισμένη να καταστρέψει τη βιτρίνα μίας κοινωνίας που δεν δέχεται το δικαίωμα της γυναίκας να λέει «Όχι». Ο ποιητής ψιθυρίζει στην είσοδο της Ελένης: «ομορφιά - ομορφιά μου -ομορφούλα μου, Ελένη, στο δελτίο των ειδήσεων – σπαραγμένη πάνω στα βράχια».


VICE Video: Η Αθήνα στον Ρυθμό του Swing

Παρακολουθήστε όλα τα βίντεo του VICE, μέσω της νέας σελίδας VICE Video Greece στο Facebook


Το κείμενο εισάγει την τρίτη ηρωίδα, την Ιφιγένεια: «Υπάρχουν γυναίκες που γερνούν καλά, γυναίκες που γερνούν άσχημα και γυναίκες που δεν προλαβαίνουν να γεράσουν», όπως η Ιφιγένεια. Ένα ανήλικο κορίτσι που επιλέγει την αυτοθυσία για να σωθεί ένας ολόκληρος κόσμος. Δε θα γεράσει, αλλά η μνήμη της θα μακροημερεύσει. Ένα κορίτσι που στέκεται όρθιο απέναντι σ’ ένα στράτευμα από αδηφάγα μάτια ανδρών που διψούν για αίμα. Που αναλαμβάνει την ευθύνη ενός παράλογου ανδρικού κόσμου.

Υπάρχουν αυτές οι γυναίκες που δεν θα προλάβουν να γεράσουν, όπως η Ahed Tamimi, η σύγχρονη Ιφιγένεια. Το ξανθό κορίτσι που έγινε σύμβολο του αγώνα των Παλαιστινίων. Το κορίτσι που δεν διστάζει να κοιτάξει τον ισραηλινό στρατό κατάματα, αγωνιζόμενη για την απελευθέρωση των παλαιστινιακών εδαφών. Από το κείμενο της παράστασης: «Δεν προλαβαίνουν να γεράσουν. Όπως αυτό το ξανθό κορίτσι από μια βασανισμένη λωρίδα γης. Το έκλεισαν στη φυλακή γιατί έπαιζε κι εκείνο με τα χώματα. Κάτι μου λέει πως δεν θα γεράσει. Το έβγαλαν από τη φυλακή για να τηρήσουν τα προσχήματα. Αλλά εκείνο συνεχίζει να παίζει με τα χώματα. Αλλά ας μην χαλάμε τη γιορτή. Ας μην μας ξυπνάμε από τον ίδιο μας τον ύπνο. Ας επιστρέψουμε στην τάξη και την ασφάλεια της αρχαίας ελληνικής μας τραγωδίας...».

Κάθε νύχτα, ο ποιητής απολογείται για τις ατέλειες, ασυνέχειες και αστοχίες του έργου του σε ένα αόρατο δικαστήριο από δικαστές- ποιητές περασμένων καιρών. Η Κλυταιμνήστρα όμως δεν έχει ανάγκη τον ποιητή. Η δημιουργία σπάει τα δεσμά και χειραφετείται. Αυτή η αρχετυπική μορφή υπερασπίζεται μόνη της τον εαυτό της, ζητά δικαιοσύνη για το αδικοχαμένο παιδί της, καταγγέλει την προδοσία και την εξαπάτηση από το σύζυγο της, σκοτώνει και αναλαμβάνει εν πλήρη συνείδηση την ευθύνη της πράξης της. Δεν βρίσκει όμως γαλήνη.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 2013, λίγο μετά τις 12:00 τα μεσάνυχτα, ο μουσικός Πάυλος Φύσσας πέφτει νεκρός με μαχαιριά στην καρδιά από τον Γιώργο Ρουπακιά. Η μητέρα του Μάγδα Φύσσα, απαιτεί δικαιοσύνη για το θάνατο του. Από την έναρξη της δίκης ζούσε ξανά μέσα από μαρτυρίες και στοιχεία τη νύχτα της δολοφονίας του γιου της. Λιώνει και πέτρες με όσα λέει για εκείνον αλλά και για τους υπαίτιους της δολοφονίας του: «Σίγουρα θα ήταν καλό να τους δω να καταδικάζονται. Όμως όποια κι αν είναι η ποινή και θανατική ποινή να υπήρχε, πάλι δεν θα ένιωθα ικανοποίηση. Το μόνο που θα με δικαιώσει είναι να φέρουν τον Παύλο πίσω».

Η Κασσάνδρα είναι εκείνη που δεν έγινε αντιληπτή, που η φωνή της δεν ακούστηκε, η αγνοημένη, η λησμονημένη. Ιέρεια του Απόλλωνα, ούρλιαζε τα μελλούμενα αλλά κανένας δεν την πίστευε. Μέσα από προβολή βίντεο, η Κασσάνδρα διακόπτει βίαια την απολογία της Κλυταιμνήστρας και αφηγείται την ιστορία της σαν μια γυναίκα που θέλει να μείνει στη μνήμη των ανθρώπων δικαιωμένη. Μία Κασσάνδρα με κόκκινα ματωμένα χείλη, κόκκινα από το φιλί του Απόλλωνα, ξαπλωμένη στην άμμο, ανυπεράσπιστη μπροστά στα δεινά που γνωρίζει πως έρχονται, ανυπεράσπιστη μπροστά στον ίδιο της τον θάνατο αρνείται τη λησμονιά και υπερασπίζεται την δική της οπτική γωνία, κάνοντας κομμάτια το αφήγημα της Κλυταιμνήστρας.

Η Marrielle από την Βραζιλία ήταν μία εμβληματική γυναίκα. Μαύρη, bisexual, φεμινίστρια, γεννήθηκε και έζησε στις φαβέλες, αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής της στην πολιτική δράση και τον ακτιβισμό. Σαν μία σύγχρονη Κασσάνδρα, έβγαινε στους δρόμους υπερασπίζοντας κάθε άγνωστη γυναίκα που σε οποιαδήποτε γωνία του κόσμου αντιμετώπιζε τα ίδια ή και χειρότερα προβλήματα. Σαν να μία σύγχρονη Κασσάνδρα, και ας μην την πίστευε κανείς, ήξερε ποιο θα ήταν το τέλος ενός κοριτσιού που επιλέγει το ίδιο τι θα φορέσει, ποιόν ή ποια θα ερωτευτεί, ενός κοριτσιού που δεν ανέχεται τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές ανισότητες και καταπιέσεις με βάση το φύλο. Δολοφονήθηκε από επαγγελματίες με σαφείς υπόνοιες για κρατική εμπλοκή, καθώς έφευγε από συγκέντρωση μαύρων γυναικών. Ακόμα δεν έχει αποδοθεί δικαιοσύνη για τη δολοφονία της.

Η Ιοκάστη επιλέγει εν γνώσει της να συνευρεθεί ερωτικά με τον γιο της για να τον σώσει. Μια γυναίκα που διαθέτει το σώμα της όπως εκείνη επιθυμεί ακόμα και αν αυτό που πράττει θεωρείται αμάρτημα και μίασμα στην κοινωνία που ζει. Προφανώς η ακραία επιλογή που γίνεται στο κείμενο λειτουργεί στο αρχετυπικό – συμβολικό επίπεδο, της αυτοδιάθεσης του σώματος κάθε γυναίκας και της πλήρους απελευθέρωσης της επιθυμίας από τα στεγανά ενός κόσμου και μιας θρησκείας που χιλιετίες τώρα έχει φυτέψει μέσα στην ηδονή το θανατερό σκουλίκι της ενοχής.

Πολλές μάχες δίνονται σήμερα από γυναίκες, με αίτημα την πρόσβαση σε νόμιμες, ασφαλείς και δωρεάν αμβλώσεις. Οι γυναίκες αυτές φωνάζουν δυνατά: «Ούτε κράτος, ούτε εκκλησία, εγώ αποφασίζω το πότε και το αν θα γεννήσω, εγώ αποφασίζω για το σώμα μου». Το κοινοβούλιο της Ιρλανδίας ενέκρινε φέτος το νομοσχέδιο που νομιμοποιεί την άμβλωση, επτά μήνες μετά το ιστορικό δημοψήφισμα στο οποίο οι Ιρλανδοί τάχθηκαν κατά της συνταγματικής απαγόρευσης του τερματισμού της κύησης.

«Αποτελεί μεγάλη νίκη για τις γυναίκες, τους άνδρες και τις μελλοντικές γενιές. Είμαι βαθιά συγκινημένη, πρόκειται για εξαιρετικά νέα» υποστηρίζει η Αννέτ Φόρντ, ακτιβίστρια υπέρ του «ναι», που υπερασπίζεται το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του σώματος της, ενάντια στην αυστηρή καθολική κοινωνία που θεωρεί την άμβλωση, αμάρτημα.

1552054476005-DSC_8550

«Τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος επιλέγει να γίνει τέρας;». Με τον στίχο αυτόν, ο ποιητής μετατρέπεται στη σκηνή της Εκάβης, σε αποκτηνωμένο στρατιώτη που ανακοινώνει με έπαρση την μοίρα της Τροίας και των γυναικών της στους θεατές κάνοντάς τους συνένοχους στη φρίκη του πολέμου. Τότε, εμφανίζεται η ηλικιωμένη μάνα πολλών μανάδων, βασίλισσα Εκάβη. Δεν είναι πια βασίλισσα, ούτε γυναίκα, είναι μία φιγούρα – φάντασμα, μία αιχμάλωτη της Τροίας. Για κάθε πολεμικό ανακοινωθέν του τέρατος, ανάβει ένα κερί θρηνώντας για τον χαμό της οικογένειας της, για τις γυναίκες που θα παραδοθούν ως λάφυρα στους Αχαιούς, για τον μικρό εγγονό της που αν και παιδί θα γκρεμίσουν από τα τείχη. Ο στρατιώτης – τέρας απομακρύνει τη σεβάσμια ηλικιωμένη γυναίκα με βία και την οδηγεί στο πλοίο.

Τι γίνεται όταν ο άνθρωπος επιλέγει συνειδητά το τέρας; Τον γύρο του Διαδικτύου κάνει ένα βίντεο από το τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ του Valerio Cataldi στη Λέσβο για την ιταλική δημόσια τηλεόραση. Φανερώνει τη χυδαία και απρεπή συμπεριφορά αστυνομικού-τέρατος σε ηλικιωμένη ανώνυμη γυναίκα πρόσφυγα, την σημερινή Εκάβη. Μία ηλικιωμένη γυναικεία φιγούρα, θύμα πολέμου που θρηνεί τον ξεριζωμό από την πατρίδα δέχεται βία από αστυνομικούς στο Κέντρο Υποδοχής προσφύγων στην Μόρια. Συμπληρώνοντας την εικόνα ο ποιητής αρνούμενος την χάλκινη περικεφαλαία του κτήνους θα πει: ας σκεφτούμε για μια στιγμή αυτή την ανώνυμη εκείνη φυλακισμένη ποιήτρια, αυτό το Albatros, το πουλί με τα μεγάλα φτερά που διασχίζει τα πελάγη, το οποίο τώρα αναγκάζεται να κρύψει τα φτερά του, να σπάσει τα φτερά του, να ξεριζώσει τα φτερά του.

Η Ηλέκτρα είναι μία νεαρή γυναίκα που ζει με τους φονιάδες του πατέρα της που καθημερινά την κακοποιούν. Δεν προσμένει απλώς λύτρωση από τον αδερφό της. Όταν ξανασμίγουν, του δίνει θάρρος να διαπράξει το ιερό του χρέος, οπλίζει τα αδύναμα χεράκια του, προσεύχεται για δικαιοσύνη και του ξεπλένει τα ματωμένα χέρια. Τον απαλλάσσει από το βάρος, ενώ λερώνει με το ίδιο αίμα τα χέρια και τα χείλη της. Παραμένει λερωμένη, ως το τέλος της παράστασης, σαν μια επίμονη, επίπονη υπενθύμιση ταρακουνώντας – ελπίζουμε – στις καρδιές των θεατών εξεγερμένα συναισθήματα που βρίσκονται ναρκωμένα. Τη σκηνή αυτή, εξίσου επίμονα συνοδεύουν οι μελοποιημένοι στίχοι της Χρύσας Καζάλα: «Λένε, την έδερνε. Λένε, την έδερνε συχνά … »

Μία από τις χώρες με το υψηλότερο ποσοστό βίας σε γυναίκες είναι η Γουατεμάλα. «Μας σκοτώνουν οι πατεράδες, τα αδέρφια, οι πατριοί μας... οι ίδιοι οι άνθρωποι που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να μας φροντίζουν», λέει η Ρεμπέκα Λέιν στο BBC. Κατάφερε να ξεφύγει και έγινε η πρώτη γυναίκα ράπερ από τη Γουατεμάλα, ώστε οι στίχοι, η μουσική, τα ματωμένα χέρια και χείλη της, να γίνουν ουρλιαχτά για την υπεράσπιση των δικαιώματα των γυναικών.

1552054454685-DSC_8508

Η Μήδεια είναι μια μορφή που συνολικοποιεί τον αγώνα όλων των γυναικών σε όλες τις εποχές. Ένα γυναικείο άγαλμα από σπαράγματα άλλων γυναικείων αγαλμάτων που ποδοπατήθηκαν, αγνοήθηκαν, βασανίστηκαν και επιστρέφουν ενιαιοποιημένα για να εκδικηθούν και να φέρουν τέλος στον απάνθρωπο, πατριαρχικό κόσμο. Γι’ αυτό δε θα βρούμε μια συγκεκριμένη αναλογία, αλλά θα προτρέψουμε τους πάντες να αναλάβουν την ευθύνη τους με παρέμβαση, καταγγελία και κοινοποίηση – για τις φαυλοτήτες και αγριοτήτες που διαπράτονται καθημερινά σε σχέση με το “γυναικείο ζήτημα”.

Υστερόγραφο: Η Atena είναι φυλακισμένη στο Ιράν. Κρατούμενη συνείδησης, συνελήφθη επειδή συμμετείχε σε διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες ενάντια στη θανατική ποινή. Αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης επτά χρόνων, μετά από μια δίκη-παρωδία 15 λεπτών. Ενώ είναι φυλακισμένη, έχει κάνει απεργία πείνας, έχει δει την υγεία της να χειροτερεύει δραματικά, έχει υποστεί βασανιστήρια και έχει τεθεί σε ακραία απομόνωση. Για κάθε τέτοια ψυχή θα κρατάμε ένα κεράκι και θα σιγοτραγουδαμε το τραγούδι του τέλους της παράστασης: "Τούτο σκεφτείτε πως άντεξα στην καταιγίδα, πώς σφυρηλάτησα την εξορία μου".


«Από την Αντιγόνη στη Μήδεια»
Ερμηνεύουν: Κώστας Γάκης, Μαρία Παπαφωτίου
Κείμενο, σκηνοθεσία, video art: Κώστας Γάκης
Μουσική: Κώστας Γάκης – Στέλλα Ζιοπούλου
Live τραγούδι: Ίρις Κανδρή
Live μουσική: Στέλλα Ζιοπούλου
Συνεργασία στη σκηνοθεσία: Ανθή Φουντά
Επιμέλεια κίνησης: Ευθύμης Χρήστου
Φωτισμοί: Στέλιος Πλασκασοβίτης, Στέφανος Λώλος
Σκηνογραφία: Στέφανος Λώλος
Κοστούμια: Σάλι Αλάραμπι, Κωνσταντίνα Μαρδίκη
Βοηθοί σκηνοθέτη: Βίλλη Κοντονικολάκη, Ισμήνη Πρωίου
Φωτογράφοι: Παναγιώτης Λαμπής, Σοφοκλής Μπιμπής, Νίκος Οικονόμου

Κάθε Σάββατο 21:15 και Κυριακή 19:00, για 6 ακόμα παραστάσεις. Διάρκεια: 90 λεπτά. Τιμή εισιτηρίου: 10 ευρώ (προπώληση), 15 ευρώ (ταμείο), 12 ευρώ (ΑΜΕΑ, φοιτητικό, μαθητικό). Που: Θέατρο Άλφα.Ιδέα, Πατησίων 37 και Στουρνάρα 51, Αθήνα. Τηλ.: (210) 5238742, 5221444


Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.

Περισσότερα από το VICE

Η Ιουλία Καραπατάκη Είχε Όνειρο να Τραγουδήσει με τον Θανάση και τον Σωκράτη - και τα Κατάφερε

Αυτές οι Ιστορίες από το Προσωπικό του Steam Athens Είναι Όντως Τρελές

Αυτός Είναι ο Καπετάνιος του Πλοίου που Έσωσε 14.000 Ζωές στη Μεσόγειο

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.