container-ship-2856899_1920
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟ: PIXABAY
Νέα

O Κορονοϊός και οι Ελπίδες για το «Χάπι των Ναυτικών» στην Ελλάδα

Γιατί όλοι συζητούν για τη χλωροκίνη.
02 Απρίλιος 2020, 11:46pm

Γνώριζε ότι θα ταξίδευε στην «κόκκινη ζώνη». Τη μέρα που το εμπορικό πλοίο έδεσε στο λιμάνι της Λομέ στο Τόγκο της Δυτικής Αφρικής, ο Έλληνας ανθυποπλοίαρχος παραπονέθηκε για ένα τσίμπημα και ερεθισμό στην πλάτη. Το πρώτο πράγμα που πήρε ήταν χάπι χλωροκίνης. Στην τροπική ζώνη, όμως, χρειαζόταν ένας συνδυασμός φαρμάκων. Λίγες ημέρες αργότερα, ο ναυτικός κατέληξε στο νοσοκομείο από ελονοσία.

Η χλωροκίνη ήταν ξεχασμένη στην Ελλάδα για δεκαετίες, όπως και η ελονοσία. Τις τελευταίες εβδομάδες, όμως, βρίσκεται σε όλες τις συζητήσεις μεταξύ γιατρών, απλών πολιτών, κυβερνήσεων και συνωμοσιολόγων κι επίσης στις απογευματινές ενημερώσεις του καθηγητή Τσιόδρα, καθώς εξετάζεται αν μπορεί να πολεμήσει τον κορονοϊό. Αυτοί που γνωρίζουν καλά τη χλωροκίνη είναι οι ναυτικοί των πλοίων που πιάνουν σε λιμάνια της Αφρικής. Η υπόθεση του Ναυτοδικείου Πειραιά που παρουσιάζει το VICE είναι παλιότερη –έκλεισε το 2008– όμως αποκαλύπτει άγνωστες λεπτομέρειες για το φάρμακο, στο οποίο πολλοί εναποθέτουν τις ελπίδες τους για τη σημερινή πανδημία.

Σύμφωνα με τα δικόγραφα, ο Έλληνας ναυτικός, 57 ετών, με καταγωγή από τη Χίο, ναυτολογήθηκε στο Μόντρεαλ. Το πρώτο ταξίδι ήταν για τη δυτική υποσαχάρια Αφρική, όπου ενδημεί η ελονοσία του πλασμωδίου Falciparum, όπως σημειώνεται. Το βαπόρι ξεκίνησε από το καναδέζικο λιμάνι του Πορτ Καρτιέ και σε μία εβδομάδα έφτασε στη Λομέ του Τόγκο. Τα μέλη του πληρώματος κατέθεσαν αργότερα στον προξενικό λιμενάρχη του Μόντρεαλ ότι από την πρώτη μέρα ο πλοίαρχος τούς είχε μοιράσει χάπια χλωροκίνης, το ίδιο και όταν το πλοίο έδεσε στο αφρικάνικο λιμάνι.

Τις πρώτες ώρες ο ανθυποπλοίαρχος ανέφερε έναν ερεθισμό από τσίμπημα στην ωμοπλάτη. Στάλθηκε από τον πλοίαρχο σε γιατρό στο λιμάνι για ανάλυση αίματος και επέστρεψε «ικανός για εργασία». Άρχισε να υποφέρει από πόνο στον λαιμό. Επισκέφθηκε ξανά γιατρό και βγήκε ελεύθερος υπηρεσίας. Το καράβι συνέχισε για το λιμάνι Τακοράντι της Γκάνας, όπου μοιράστηκε ξανά στο πλήρωμα χλωροκίνη. Παρότι η κατάσταση της υγείας του ανθυποπλοίαρχου δεν βελτιωνόταν, ο πλοίαρχος χάραξε γραμμή, με τον ναυτικό στην καμπίνα του, από την Αφρική για το λιμάνι Ιτάκι στη Βραζιλία. Η προβλεπόμενη διάρκεια του ταξιδιού ήταν δέκα μέρες.

Μια μέρα πριν δέσουν στο Ιτάκι, η κατάσταση της υγείας του ναυτικού είχε χειροτερέψει σοβαρά. Παραπονέθηκε για ρίγος, πονοκέφαλο και τάση για εμετό. Ο πλοίαρχος κάλεσε εν πλω τον Ερυθρό Σταυρό κι έπειτα από ιατρική συμβουλή, όπως αναφέρεται στα έγγραφα, τού χορήγησε αντιεμετικά χάπια. Μόλις έπιασαν λιμάνι, ο ασθενής διακομίστηκε εσπευσμένα στο Νοσοκομείο Udi του Σάο Λουΐζ της Πολιτείας Μαρανιάο. Διαγνώστηκε ότι έπασχε από βαριά ελονοσία και κατέληξε έξι μέρες αργότερα. Το πιστοποιητικό αναφέρει ως αιτία θανάτου: κάμψη οργάνων, σηπτικό σοκ και οξεία νεφρική και αναπνευστική ανεπάρκεια, που προκάλεσε η ελονοσία.

Pixabay.

Στον κόσμο των ναυτικών η ελονοσία δεν έχει εξαφανιστεί. Η οξεία εμπύρετη ασθένεια με περίοδο επώασης επτά ημερών, προκαλείται στους ανθρώπους από τέσσερα διαφορετικά είδη του πρωτόζωου παράσιτου πλασμωδίου - Falciparum, Vivax, Ovale και Malariae. Οι ναυτικοί γνωρίζουν ότι η χειρότερη μορφή ελονοσίας προκαλείται από το πλασμώδιο Falciparum, το οποίο ενδημεί σε χώρες της Δυτικής Αφρικής και κυρίως στο Τόγκο και τη Γκάνα. Γνωρίζουν, επίσης, ότι η ασθένεια μεταδίδεται στους ανθρώπους από διάφορα είδη του ανωφελούς κουνουπιού, το οποίο τσιμπάει από το ηλιοβασίλεμα έως την ανατολή.

Στη γέφυρα κάθε εμπορικού πλοίου υπάρχει ο «Διεθνής Ιατρικός Οδηγός για Πλοία», μια έκδοση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και το ευαγγέλιο όσων ταξιδεύουν στην τροπική ζώνη. Σε ειδικό κεφάλαιο σημειώνεται ότι όλα τα λιμάνια κάτω από τον 25ο βόρειο παράλληλο και ανατολικά του 25ου μεσημβρινού θεωρούνται μολυσμένα ή πιθανόν μολυσμένα από ελονοσία. Η περιοχή καλύπτει τους πλόες στη Δυτική Αφρική, από τη Μαυριτανία ως τη Ναμίμπια. Κάθε καπετάνιος που φθάνει εκεί, είναι υποχρεωμένος να ζητήσει πληροφορίες από την υγειονομική υπηρεσία του λιμανιού, ώστε το πλήρωμα να λάβει προληπτική θεραπεία.

Χλωροκίνη στην τροπική ζώνη

Όποιος έχει διαβάσει τον «Διεθνή Ιατρικό Οδηγό για Πλοία», είναι αδύνατον να ξεχάσει μία λέξη: τη χλωροκίνη. «Σε χώρες όπου υπάρχει κίνδυνος ελονοσίας, αλλά όχι αντίσταση στη χλωροκίνη (σσ: δηλαδή το παράσιτο καταπολεμάται) η ενδεικνυόμενη αγωγή για ενήλικες είναι 300 mg χλωροκίνης εβδομαδιαίως, δηλαδή 2 δισκία χλωροκίνη φωσφάτη πάντοτε την ίδια ημέρα της εβδομάδας», αναφέρεται. Στην περίπτωση του Έλληνα ναυτικού, σύμφωνα με το ιατρικό ημερολόγιο του πλοίου, αυτό τηρήθηκε. Πιο κάτω, αναφέρεται: «Σε χώρες όπου υπάρχει αντίσταση στη χλωροκίνη (σσ: το παράσιτο είναι ανθεκτικό στο φάρμακο) τα εξής συνιστώνται για ενήλικους: χλωροκίνη όπως παραπάνω και 200 mg Proquanil την ημέρα». Ειδικά για το Τόγκο και τη Γκάνα, ο ΠΟΥ σημειώνει ότι ο κίνδυνος ελονοσίας οφείλεται στο πλασμώδιο του Falciparum και ότι αυτό είναι ανθεκτικό στη χλωροκίνη, επομένως αντιμετωπίζεται με τις προφυλάξεις της υψηλότερης κατηγορίας και κυρίως με τη λήψη των φαρμάκων Mefloquine, Doxycyc ή Proguanil. Κάτι τέτοιο δεν έγινε.

Ο πλοίαρχος «ενεργώντας αυθαίρετα και αυτόβουλα, χορήγησε στο πλήρωμα και επομένως και στον ανθυποπλοίαρχο, μη ενδεδειγμένα φάρμακα», αναφέρει η απόφαση του Ναυτοδικείου Πειραιά, στο οποίο προσέφυγαν τα δύο αδέρφια του ναυτικού που έχασε τη ζωή του. «Καμιά σημασία δεν έχει η μη κυκλοφορία στην Ελλάδα του φαρμάκου Proguanil ή ενδεχόμενα και των άλλων συνιστώμενων από τον ΠΟΥ φαρμάκων, διότι αυτά όφειλε και μπορούσε να τα προμηθευτεί από την τοπική αγορά». Το δικαστήριο χαρακτήρισε την υπόθεση εργατικό ατύχημα με υπαιτιότητα του πλοιάρχου και επιδίκασε αποζημίωση 20.000 ευρώ σε καθένα από τα δύο αδέρφια του ναυτικού.



Τα σκευάσματα της χλωροκίνης θεωρούνται «χαμηλής τεχνολογίας» φάρμακα. Ο Αντώνης Γούλας, καθηγητής Φαρμακολογίας στο Τμήμα Ιατρικής του ΑΠΘ, εξηγεί στο VICE ότι η χλωροκίνη είναι το συνθετικό παράγωγο που αντικατέστησε την κινίνη, το παλαιότερο φάρμακο για την ελονοσία. «Είναι ένα παλιό φάρμακο, το οποίο έπεσε σε σχετική αχρηστία, γιατί αναπτύχθηκε ανθεκτικότητα από το παράσιτο. Για το μεγαλύτερο τμήμα της υδρογείου, στο οποίο η ελονοσία είναι ενδημική, η χλωροκίνη είναι σήμερα ουσιαστικά άχρηστη», σημειώνει. «Από χημική άποψη ανήκει στην κατηγορία των αμινοκινολινών κι επίσης είναι από τα φάρμακα που μπαίνουν στον οργανισμό και αργούν να απομακρυνθούν. Είναι σχετικά τοξικό, ειδικα στις υψηλές συγκεντρώσεις. Δεν είναι απλό φάρμακο, δεν είναι ασπιρίνη και μπορεί να έχει σοβαρές παρενέργειες», λέει ο κ. Γούλας. Ο ίδιος, τέλος, εξηγεί ότι η χλωροκίνη λειτουργεί ανασταλτικά στον μεταβολισμού άλλων φαρμάκων που συνήθως λαμβάνουν ηλικιωμένοι και άνθρωποι με υποκείμενα νοσήματα, δηλαδή οι πιο ευάλωτοι στον κορονοϊό.

Παρ' όλα αυτά, οι δραστικές ουσίες χλωροκίνη και υδροξυχλωροκίνη (χρησιμοποιείται στον ερυθηματώδη λύκο και στη ρευματοειδή αρθρίτιδα) είναι τον τελευταίο μήνα στις δύο πρώτες θέσεις των δημοφιλέστερων αναζητήσεων στον οδηγό φαρμάκων Γαληνός. Μετά το πρώτο κρούσμα του κορονοϊού στην Ελλάδα, στις 26 Φεβρουαρίου, πολλοί είχαν αδειάσει τα ράφια των φαρμακείων, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει απόθεμα για ασθενείς που πραγματικά το είχαν ανάγκη. Την περασμένη Τετάρτη, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων εξέδωσε ανακοίνωση τονίζοντας ότι η αποτελεσματικότηα των φαρμάκων στη θεραπεία του Covid-19 παραμένει υπό διερεύνηση. «Τόσο η χλωροκίνη όσο και η υδροξυχλωροκίνη μπορούν να έχουν σοβαρές παρενέργειες, ειδικά σε υψηλές δόσεις ή όταν συνδυάζονται με άλλα φάρμακα. Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική συνταγή και χωρίς ιατρική επίβλεψη», σημειώνεται.

Τραμπ: «Θείο δώρο»

Στις 25 Φεβρουαρίου ο Ντιντιέ Ραούλ, διευθυντής του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μολυσματικών Ασθενειών της Μασσαλίας, δήλωσε για πρώτη φορά στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι το φάρμακο παρουσιάζει ενδείξεις αποτελεσματικότητας απέναντι στον Covid-19, βασιζόμενος στα αποτελέσματα μιας κινεζικής κλινικής μελέτης. Στις 18 Μαρτίου ο ομοσπονδιακός Υπουργός Υγείας της Γερμανίας, Γενς Σπαν, επιβεβαίωσε ότι η κυβέρνησή του έχει παραγγείλει μεγάλες ποσότητες φαρμάκων για την ελονοσία. Επρόκειτο για τη χλωροκίνη, την οποία παρασκευάζει η εταιρεία Bayer. Σύμφωνα με τον Σπαν, οι υγειονομικές αρχές μελετούν αρκετές έρευνες για να επαληθεύσουν αυτήν την άποψη.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ήταν λιγότερο ψύχραιμος. Χαρακτήρισε τη χλωροκίνη ως «θείο δώρο» κι επίσης έγραψε σε ένα από δεκάδες καθημερινά tweets του ότι ο συνδυασμός της υδροξυχλωροκίνης με ένα αντιβιοτικό, την αζιθρομυκίνη, έχει μια «πραγματική ευκαιρία να αλλάξει το παιχνίδι στην ιστορία της Ιατρικής». Δύο 24ωρα αργότερα, ένα ζευγάρι στην Αριζόνα πήρε από το στόμα φωσφορική χλωροκίνη, πίνοντας ένα καθαριστικό ενυδρείων. Ο άντρας έχασε τη ζωή του.

Λαθραίες ποσότητες χλωροκίνης κατασχέθηκαν στην πρόσφατη (3-10 Μαρτίου) διεθνή επιχείρηση της Interpol με την κωδική ονομασία Pangea8, μαζί με χιλιάδες ακόμη σκευάσματα, σπρέι και φάρμακα που σχετίζονται με τον Covid-19.

Σε διαδικτυακό συνέδριο προ ημερών στην Αθήνα για την πανδημία, η λοιμωξιολόγος και διευθύντρια του Τμήματος Λοιμώξεων και Ταξιδιωτικής Ιατρικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, Αθηνά Στούπη, αναφέρθηκε στις παρενέργειες των υπό διερεύνηση θεραπειών. «Πολύ συζήτηση έχει γίνει για τη χλωροκίνη, είτε μόνη είτε σε συνδυασμό με αζιθρομυκίνη. Δίνει ελπίδα, όμως πολλοί επιστήμονες την έχουν κριτικάρει γιατί έχει γίνει σε μικρο αριθμό ασθενών. Υπάρχει και κινέζικη αντίστοιχη μελέτη και περιμένουμε αποτελέσματα. Δεν έχει αποδειχτεί θεραπευτική δράση», εξήγησε.

Την περασμένη Δευτέρα, η ειδική επιτροπή των επιστημόνων στην Αθήνα για την πανδημία συζήτησε στοιχεία της βάσης δεδομένων όλων των ασθενών στα ελληνικά νοσοκομεία και ανέλυσε τις θεραπείες που έχουν χρησιμοποιηθεί. Το ίδιο απόγευμα στην επίσημη ενημέρωση, ο καθηγητής Σωτήρης Τσιόδρας ρωτήθηκε ειδικά για τη χλωροκίνη. «Οι περισσότεροι ασθενείς έχουν πάρει το φάρμακο», είπε. «Χρειάζεται προσοχή στην εξαγωγή συμπερασμάτων, ότι το φάρμακο δουλεύει καλύτερα από κάτι άλλο, αυτήν τη στιγμή είναι υποστηρικτική θεραπεία. Νομίζω ότι θα έχουμε περισσότερα δεδομένα τις επόμενες δέκα μέρες. Έχουμε μια αισιοδοξία ότι θα υπάρξει βοήθεια από αυτό το φάρμακο, όμως ακούγονται και αντικρουόμενες επιστημονικές απόψεις», σημείωσε. Αυτό που δεν είπε ανοιχτά ο Τσιόδρας είναι ότι οι λοιμωξιολόγοι στην ουσία αυτοσχεδιάζουν, χρησιμοποιώντας ήδη γνωστά φάρμακα. «Είναι ένα φάρμακο (σσ: η χλωροκίνη) που υιοθετούν στρατηγικά οι περισσότερες χώρες αυτήν τη στιγμή. Ευτυχώς έχουμε πάρει και στη χώρα μας και με ενέργειες που έχουν γίνει από το Υπουργείο Υγείας», πρόσθεσε ο ίδιος.

Χλωροκίνη στην Κηφισιά

Το Σάββατο 21 Μαρτίου, δύο 24ωρα πριν από την επιβολή των μέτρων περιορισμού κυκλοφορίας για τον κορονοϊό, έφτασε στο αεροδρόμιο της Αθήνας μια πτήση cargo της Aegean με ένα όχι συνηθισμένο φορτίο. Ήταν πέντε τόνοι χλωροκίνης σε σκόνη, που είχε φθάσει από την Ινδία. Λίγες ώρες αργότερα, η Ινδία πάγωσε τις εξαγωγές λόγω της πανδημίας. Η πρώτη ύλη μεταφέρθηκε στη φαρμοβιομηχανία Uni-Pharma στην Κηφισιά. Η εταιρεία του Ομίλου Τσέτη παρήγαγε 24 εκατ. δόσεις (800.000 πακέτα) φωσφορικής χλωροκίνης 200 mg με την εμπορική ονομασία Unikinon, τις οποίες δώρισε στο Υπουργείο Υγείας.

ΤΟ ΣΚΕΥΑΣΜΑ ΧΛΩΡΟΚΙΝΗΣ ΤΗΣ UNI-PHARMA.

«Είναι χρέος μας τις δύσκολες αυτές ώρες που η Ελλάδα και όλος ο πλανήτης βιώνουν την πανδημία του κορονοϊού, να συνδράμουμε για το καλό της κοινωνίας και της δημόσιας υγείας. Μακάρι κανείς ασθενής να μην χρειαστεί θεραπεία, εμείς όμως οφείλουμε να κάνουμε το χρέος μας και να στηρίξουμε με κάθε τρόπο τον Έλληνα ασθενή και το σύστημα υγείας», ανέφερε σε γραπτή δήλωση προς το VICE η πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του Ομίλου, Ιουλία Τσέτη. Η Uni-pharma SA έλαβε για πρώτη φορά άδεια προϊόντος χλωροκίνης στην Ελλάδα το 1984. Το φάρμακο σταμάτησε να παράγεται, μαζί με την εξάλειψη της ελονοσίας. Για τη νέα κυκλοφορία του χρειαζόταν επικαιροποίηση της έγκρισης από τον ΕΟΦ, η οποία δόθηκε την Πέμπτη. Σε ανακοίνωση που μοιράστηκε στον Τύπο αναφέρεται ότι η φαρμοβιομηχανία θα δωρίσει 60.000 δόσεις του Unikinon στην Κύπρο. «Το θεραπευτικό σχήμα θα καθορισθεί, ανάλογα με τις συστάσεις της επιστημονικής κοινότητας», σημειώνεται.

Ακολουθήστε τον Κώστα Κουκουμάκα στο Twitter.

Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.

Περισσότερα από τo VICE

In Photos: Οι Πρώτες Ώρες της Απαγόρευσης Κυκλοφορίας στην Αθήνα

Αυτό το Site Υπολογίζει Πόσο θα Κρατήσει το Χαρτί Υγείας σου

Η Επιδημία θα Δοκιμάσει τις Προσωπικές και Συλλογικές μας Αντοχές

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram