Πυρκαγιές 2018

Τα 189 Λεπτά της Κόλασης στην Ανατολική Αττική

Ολόκληρο το πόρισμα της Πυροσβεστικής. Καρέ-καρέ η εξέλιξη της τραγωδίας στο Μάτι.
21 Οκτώβριος 2018, 9:04am
πυροσβέστης
Φωτό: Αλέξανδρος Κατσής

Το άρθρο ανανεώθηκε με στοιχεία της εισαγγελικής διάταξης με βάση την οποία ασκήθηκαν οι ποινικές διώξεις για την τραγωδία στο Μάτι σε βάρος 20 προσώπων, τον Μάρτιο του 2019.

H Δευτέρα 23 Ιουλίου 2018 είναι μια ζεστή μέρα στην Ανατολική Αττική. Βαδίζουμε προς την κορύφωση του καλοκαιριού. Στον Νέο Βουτζά και το Μάτι, εκτός από τους μόνιμους κατοίκους, παραθερίζουν χιλιάδες άνθρωποι. Από την προηγούμενη μέρα η Aττική έχει επισημανθεί στον χάρτη πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς με βαθμό επικινδυνότητας 4 (πολύ υψηλό). Πνέουν δυνατοί άνεμοι, που φθάνουν σε ένταση 7-8 μποφόρ, με κατεύθυνση δυτική. Νωρίς το απόγευμα, ξεσπά πυρκαγιά στο Νταού Πεντέλης. Μέχρι να πέσει ο ήλιος, οι φλόγες φθάνουν στη θάλασσα.

Στο βασικό πόρισμα που κατατέθηκε προ ημερών στην Εισαγγελία Αθηνών, περιγράφονται εγκληματικά λάθη και παραλήψεις των προσώπων που έπρεπε να χειριστούν την κατάσταση, όμως αποδείχθηκαν ανίκανα. Τρεις μήνες μετά, παραμένει άγνωστο αν δόθηκε και από ποιον εντολή εκκένωσης των οικισμών.

Το VICE επεξεργάστηκε τα στοιχεία του πορίσματος, που αριθμεί 183 σελίδες και το οποίο συνέταξε ο Δημήτριος Λιότσιος, αξιωματικός της Πυροσβεστικής και δικαστικός πραγματογνώμονας. Αν μετρήσουμε από τις 16:41 οπότε γίνεται η πρώτη ενημέρωση για την πυρκαγιά, έως τις 20:50, οπότε σταματά να επιχειρεί το τελευταίο ελικόπτερο, έχουμε τα 189 λεπτά της τραγωδίας στην Ανατολική Αττική.


16:41
Η Πυροσβεστική ενημερώνεται για την πυρκαγιά. Το πρώτο σήμα δίνεται από εθελοντή πυροσβέστη του κλιμακίου της Ραφήνας προς το επιχειρησιακό κέντρο της Πυροσβεστικής, μέσω ασυρμάτου στη συχνότητα 19: «Υπάρχει καπνός στην περιοχή Νταού Πεντέλης». Το σημείο έναρξης της πυρκαγιάς είναι ένα ανοιχτό οικόπεδο στην οδό Ανδρούτσου, αγνώστου ιδιοκτησίας, με χαμηλή ξηρή βλάστηση και λίγα διάσπαρτα πεύκα, περίπου 60 μέτρα από τη συμβολή της με την οδό Πλαστήρα. Στο πόρισμα αναφέρεται ότι κάτοικος της περιοχής έκαιγε ξηρά κλαδιά στο σημείο. Δεν βρέθηκαν εκρηκτικοί ή άλλοι εμπρηστικοί μηχανισμοί.

16:45
Εξαιτίας του ανέμου και του ανάγλυφου της περιοχής (χαράδρες, πεύκα), η φωτιά αποκτά ένταση και πολύ υψηλό ρυθμό απελευθέρωσης θερμότητας. Στις 16:50 έχει ήδη περάσει δύο οικοδομικά τετράγωνα.

16:55-17:06
Στο σημείο έναρξης φθάνουν επτά οχήματα, από τα οποία μόνο τρία έχουν κατασβεστική ικανότητα. Στην περιοχή έπρεπε να βρίσκονται δύο πυροσβεστικά οχήματα, το ΠΣ 3527 στο γήπεδο Διώνης και το όχημα με κωδικό κλήσης Μάκρη 30, στην είσοδο του οικισμού του Νέου Βουτζά. Και τα δύο απουσιάζουν στο μέτωπο της Κινέτας. Αν βρίσκονταν στην αρχική τους θέση, θα μπορούσαν να φθάσουν στο σημείο εκκίνησης σε τέσσερα-πέντε λεπτά.

Στο πόρισμα υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία για συνολικά 57 πυροσβεστικά οχήματα, τα οποία επιχείρησαν εκείνη τη μέρα στην Ανατολική Αττική. Όπως σημειώνεται, από τη σύγκριση του αρχείου του Ενιαίου Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων (ΕΣΚΕ) και των δεδομένων της τηλεματικής εφαρμογής Engage της Πυροσβεστικής, προκύπτουν πολλές αναντιστοιχίες στους χρόνους ενημέρωσης και άφιξης. Στην απάντηση της διαχειρίστριας εταιρείας της εφαρμογής διαβάζουμε: «Σε ένα περιστατικό πλήθος στοιχείων καταχωρείται χειροκίνητα [...] Το σύστημα βρίσκεται σε φάση δοκιμαστικής λειτουργίας».

Καναντέρ καθηλωμένα στο έδαφος

16:50
Δίνεται εντολή στο ελικόπτερο Erickson που επιχειρεί στην Κινέτα να μεταβεί στην Ανατολική Αττική. Τις πρώτες κρίσιμες ώρες είναι το μοναδικό εναέριο μέσο που κάνει κατάσβεση και ενημερώνει για την πορεία της φωτιάς. Το αεροδρόμιο της Τανάγρας είναι κλειστό, λόγω ανέμου. Τα αεροπλάνα Καναντέρ που θα πάρουν αργότερα εντολή να επιχειρήσουν, είτε θα παραμείνουν στο έδαφος λόγω βλάβης είτε δεν θα μπορέσουν να κάνουν κατάσβεση, λόγω αέρα και κυματισμού στη θάλασσα.

17:00
Ξεκινά η πετυχημένη απομάκρυνση 621 παιδιών από τις κατασκηνώσεις Αγίου Ανδρέα του Δήμου Αθηνών.

17:13
Η φωτιά διασπάται σε δύο μέτωπα. Το ένα κατευθύνεται βορειο-ανατολικά προς Νέο Βουτζά, Μάτι, Κόκκινο Λιμανάκι και το δεύτερο νότιο-ανατολικά προς την Καλλιτεχνούπολη. Μόνο το δεύτερο ελέγχθηκε από τις πυροσβεστικές δυνάμεις. Η απόσταση από το σημείο εκκίνησης ως το μοναστήρι Παντοκράτορος είναι περίπου 500 μέτρα, ενώ έως το Μάτι και το Κόκκινο Λιμανάκι περίπου πέντε χιλιόμετρα.

17:30
Το ελικόπτερο Erickson επαναλαμβάνει (το είχε κάνει και στις 17:10): «Η πυρκαγιά στο Νταού Πεντέλης είναι κοντά σε σπίτια, κινείται ανατολικά και θα απειλήσει σπίτια». Στα συμπεράσματα του πορίσματος διαβάζουμε: «Δίδοντας εντολή εκκένωσης της ανωτέρω περιοχής, αμέσως μετά την ειδοποίηση του ελικοπτέρου Erickson για την επαπειλούμενη καταστροφή, είναι πιθανόν ότι δεν είχαμε θρηνήσει τόσες ανθρώπινες ζωές».

18:00
Ο αρχηγός της Πυροσβεστικής δίνει εντολή σε δεύτερο ελικόπτερο Erickson να μεταβεί από την Ανατολική Αττική στο Καλαμάκι Κορινθίας, για να κάνει ρίψεις γύρω από τις εγκαταστάσεις της Motor Oil. Οι άνθρωποι της εταιρείας τηλεφωνούν απευθείας στο αρχηγείο και όχι στο Κέντρο της Πυροσβεστικής.

Η φωτιά περνά τη Μαραθώνος

18:12
Η φωτιά υπερσκέλισε τη λεωφόρο Μαραθώνος, η οποία ήταν θεωρητικά το μόνο σημείο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως αντιπυρική ζώνη. «Κατευθύνθηκε στην είσοδο του Ματιού και ήταν νομοτελειακό πλέον να καταλήξει στη θάλασσα, σε απόσταση 800 μέτρα από τη λεωφόρο Μαραθώνος». Ο κόσμος τρέχει προς τη θάλασσα, τα αυτοκίνητα εγκλωβίζονται, μεταξύ άλλων επειδή η Αστυνομία εκτρέπει την κυκλοφορία στον παραλιακό δρόμο.

Η κατάσταση είναι πλέον μη αναστρέψιμη: «Οδοί μικρού πλάτους, πολυάριθμα αδιέξοδα, οικοδομικά τετράγωνα χωρίς δυνατότητα διαφυγής, άνευ σημάνσεων και ασφαλών οδεύσεων, κρημνώδεις ακτές, περιορισμένες προσβάσιμες παραλίες, μάντρες και περιφράξεις [...] σε συνδυασμό με τη χαμηλή ορατότητα λόγω έντονου καπνού και την αποπνικτική ατμόσφαιρα, συνετέλεσαν στον εγκλωβισμό».

18:13
Κάτοικοι της οδού Κουντουριώτη 27, στον Νέο Βουτζά, καλούν το 199:

- Γύρω-γύρω τα καίγονται όλα, θα έχουν καεί όλα, εμείς είμαστε μέσα, έχει πολύ καπνό. Χάλασε το αυτοκίνητό μας, κάηκε, τι λέτε τώρα;
- Σιγά-σιγά προς την παραλία, δεν μπορείτε να πάτε; Έχετε αυτοκίνητο;
- Όχι, ρε παιδιά, αφού έχω μωρό 13 μηνών και πόσο θα αναπνεύσει λίγο, δεν ξέρω κάντε κάτι.

18.14
Ο υποδιοικητής της Πυροσβεστικής Αθηνών επικοινωνεί με τον αξιωματικό υπηρεσίας στο τηλεφωνικό κέντρο 199.

- Ρε, καταλαβαίνεις τι σου λέμε τόση ώρα; Σας καλώ τόση ώρα, ώστε να ρίξουν τα εναέρια, γιατί δεν μπορεί να πιάσει βόρεια, βορειοδυτικά, έχει πιάσει κορυφογραμμή και θα βγει πίσω, δεν το καταλαβαίνετε αυτό το πράγμα; Γυρνάω εγώ στο 15 δεν μου απαντάει κανένας, γυρνάμε εσάς και δεν μου απαντάει ούτε από εσάς κανένας.
- Δεν έχετε ασύρματο να μιλήσετε με τα εναέρια;
- Όχι, όχι και δεν τα διαχειρίζομαι εγώ τα εναέρια.
- Ποιος τα διαχειρίζεται;
- Δεν ξέρω ποιος τα διαχειρίζεται, καλούσαν τον... ποιος τα διαχειρίζεται; Εγώ μιλάω με το Κέντρο και δεν απαντάτε.

18:15
Ο χειριστής κλείνει το τηλέφωνο και αντί να στείλει δυνάμεις, καλεί στο Κέντρο Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας (ΚΕΠΠ).

- Ο δήμος δεν μπορεί να βάλει ένα αυτοκίνητο να βοηθήσει, τα δικά μας σβήνουν».
- Ναι, παιδιά, όμως δεν γίνεται όλοι εσείς να παίρνετε μόνο το δικό μου τηλέφωνο. Έχει και δίπλα τρία-τέσσερα εδώ πέρα. Αυτή η κυρία δεν γίνεται να πάρει τηλέφωνο το 100 να πάει ένα περιπολικό; Αυτά που είπε σε εσένα, δεν μπορούσε να τα πει στο 100;

«Να καούν να βάλουν μυαλό»

Στο τηλεφωνικό κέντρο της Πυροσβεστικής καταγράφονται οι παρακάτω συνομιλίες με πολίτες που καλούν μαζικά:

- Έρχονται, κυρία μου, έρχονται, το κέρατό μου, έρχονται. Αυτό σας λέω κυρία μου, ό,τι μπορούμε κάνουμε, 15-20 αυτοκίνητα έρχονται, μακάρι να γεννήσουμε και άλλα.
- Δεν κατάλαβα το ύφος σας, κύριε.
- Τι δεν καταλάβατε;
- Πολίτης είμαι, έχετε υποχρέωση, μαγαζί σας είναι η Πυροσβεστική; Δεν το κατάλαβα - Κι εγώ δεν το κατάλαβα, Εντάξει, δεν είναι ταξί να το παραγγείλουμε, κινδυνεύει κάποιος άνθρωπος, θα το δούμε, έτσι; Θα ‘ρθει.

Συνομιλία μεταξύ Πυροσβεστικής και Άμεσης Δράσης.

- Θέλω Τροχαία στα φανάρια, στη διασταύρωση στη Ραφήνα.
- Στη Ραφήνα έχω φωτιές από εκεί πέρα.
- Τι είναι αυτό στον Νέο Βουτζά, χεστήκαμε. Ο παππούς θα πεθάνει εκεί μέσα. Μαλάκα, είναι να πεθάνει ο παππούς.
- Θέλω Τροχαία στη διασταύρωση με Ραφήνα.

Σε άλλο σημείο, μιλάει αξιωματικός της Πυροσβεστικής με τον αξιωματικό υπηρεσίας του 199 για τους ανθρώπους που είχαν κινδυνεύσει νωρίτερα στην Κινέττα και αμέσως μετά λένε για το Μάτι:

- Τώρα να καούν για να βάλουν μυαλό, ρε φίλε.
- Ναι, μπορεί να έχουμε 50 νεκρούς για πλάκα, για τον κάθε βλάκα τώρα.
- Τα όρνια να μείνουν εκεί.

Το παραπάνω σπασμένο τηλέφωνο γινόταν με παράλληλα συστήματα επικοινωνίας –κινητά τηλέφωνα, ασύρματους με αναλογικό και ψηφιακό σήμα. Το σήμα κοβόταν, ασύρματοι τέθηκαν εκτός λειτουργίας, εντολές δεν διαβιβάζονταν εκεί που έπρεπε και σήματα έμεναν στη μέση.

18:22
Καταρρέει το δίκτυο ηλεκτροδότησης.

18:25-18:30
Όσα οχήματα βρίσκονταν στη λεωφόρο Μαραθώνος, βρέθηκαν ανάμεσα σε δύο κλειστές διόδους, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να διαφύγουν κι έτσι μπροστά στην απειλή της φωτιάς, αντιδρώντες ενστικτωδώς, έστριβαν προς το Μάτι και εισέρχονταν στις κάθετες οδούς». Η έλλειψη ενημέρωσης είχε ως συνέπεια αστυνομικοί να «ενεργούν στα τυφλά, χωρίς κάποιο σχέδιο, αλλά στηριζόμενοι στις ατομικές εμπνεύσεις και πρωτοβουλίες». Την ίδια στιγμή κι ενώ το Λιμενικό στη Ραφήνα γνώριζε τι γινόταν λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω, επέτρεψε να δέσουν στο λιμάνι δύο οχηματαγωγά πλοία και όσοι αποβιβάστηκαν, επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την κυκλοφορία.

«Δεν ξέρω πού βρίσκεται η φωτιά»

18:35
H Άμεση Δράση ζητά από το 199 να πάει στην οδό Θέτιδος 8 στον Νέο Βουτζά, όπου υπήρχει εγκλωβισμένος, κι επίσης στο Μάτι, στην οδό Κυανής Ακτής 50, επειδή η Αστυνομία δεν μπορούσε να προσεγγίσει. Από τη συνομιλία αποκαλύπτεται ότι την ώρα που η φωτιά είχε περάσει τη λεωφόρο Μαραθώνος ο τηλεφωνητής του 199 απαντούσε: «Δεν ξέρω πού ακριβώς βρίσκεται η φωτιά αυτή τη στιγμή, για να σας πληροφορήσω περισσότερο».

18:43
Η φωτιά έχει φτάσει στο πάρκινγκ του ξενοδοχείου Ramada. Υπάρχουν εγκαυματίες και εγκλωβισμένοι, μεταξύ αυτών παιδιά.

18:50
Το ελικόπτερο Super Puma της Πυροσβεστικής με κωδικό Φλόγα 10 παίρνει εντολή να απογειωθεί, όμως η καταστροφή είναι σε πλήρη εξέλιξη.

18.50
Το Λιμεναρχείο Ραφήνας ενημερώνεται για πρώτη φορά τηλεφωνικά από πολίτη ότι άνθρωποι βρίσκονται στη θάλασσα. «Κανένας φορέας ή Αρχή δεν ζήτησε τη συνδρομή μας για εκκένωση της περιοχής ή μετέπειτα επιχείρηση έρευνας και διάσωσης», απάντησε το Λιμενικό.

18:57
Πολίτης ειδοποιεί το 199 από την οδό Μυκόνου 41, στο Μάτι, ότι απειλούνται τρεις γυναίκες, διότι γύρω από το σπίτι καίγονται τα πάντα. Ο τηλεφωνητής απαντά: «Ντάξει, πάρα πολλά περιστατικά, όμως, που είναι έτσι αντίστοιχα με τα δικά σας και κατασκηνώσεις προσπαθούμε να εκκενώσουμε, γίνεται χαμός. Να σας πω, πάρτε το 100, την Αστυνομία, αν μπορούν αυτοί να κάνουν τη μεταφορά».

19.11
Πλήρωμα Καναντέρ αναφέρει: «Υπάρχει ένα μεγάλο ενιαίο μέτωπο με φλόγες ύψους 10-20 μέτρων, που δημιουργούν αναταράξεις. Ο άνεμος κατευθύνει τη φωτιά στη θάλασσα, ενδιάμεσα υπάρχουν σπίτια».

19.13
Πολίτης τηλεφωνεί στον διεθνή αριθμό 112: «Στην περιοχή Μάτι περίπου 100 άνθρωποι έχουν μπει στη θάλασσα, στην παραλία Αργυρή Ακτή δίπλα στο Κόκκινο Λιμανάκι».

19.46
Το υδροφόρο Πολεμικού Ναυτικού 2203 φθάνει στην περιοχή. Το ίδιο και σκάφη του Λιμενικού, που δεν μπορούσαν να προσεγγίσουν, λόγω βυθίσματος και μορφολογίας της ακτής. Το κάνουν ιδιωτικά παραπλέοντα σκάφη. Έως τις πρώτες πρωινές ώρες μεταφέρονται στη Ραφήνα τουλάχιστον 700 άτομα.

20:30
Συνεδριάζει το Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας.

20:50
Το ελικόπτερο Super Puma με κωδικό Φλόγα 10, σταματά να επιχειρεί.

O κρατικός μηχανισμός απέτυχε να πράξει τα ελάχιστα. Το πόρισμα του αξιωματικού της Πυροσβεστικής καταλήγει με τη θλιβερή διαπίστωση ότι «ο κρατικός μηχανισμός αιφνιδιάστηκε [...] Η μη έγκαιρη εντολή για οργανωμένη απομάκρυνση του πληθυσμού, στέρησε τη δυνατότητα ασφαλούς διαφυγής των μόνιμων κατοίκων και επισκεπτών της περιοχής». Δεν απαντήθηκε ποτέ γιατί δεν δόθηκε εντολή εκκένωσης των οικισμών. Ο πραγματογνώμονας αναφέρει: «Στο ερώτημα για το εάν δόθηκε εντολή για εκκένωση των πληγεισών περιοχών, από ποιον, ποια ώρα και σε ποιον φορέα [...] Μέχρι και σήμερα δεν έχω λάβει κάποια απάντηση».

Για τα καλύτερα θέματα του VICE Greece, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο Newsletter μας.

Περισσότερα από το VICE

Πώς το Μέγεθος του Πέους Επηρεάζει την Υγεία των Ανδρών

Μιλήσαμε με τον Ιδιοκτήτη της Πρώτης Καφετέριας με Drone Delivery στην Ελλάδα

Τα Κινητά Άλλαξαν για Πάντα τον Τρόπο που Γίνεται το Εμπόριο Ναρκωτικών

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.