ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Συνέντευξη

«Ζούμε στην Εποχή όπου τα Συναισθήματα Είναι πιο Σημαντικά από την Αλήθεια»

Ρωτήσαμε τον δημοσιογράφο David Patrikarakos πώς θα επηρεάσουν τη ζωή μας τα Fake News και η παντοκρατορία των Social Media.

Κείμενο Θοδωρής Χονδρόγιαννος
10 Μάιος 2017, 4:00am

O David Patrikarakos. Η φωτογραφία είναι μία ευγενική παραχώρηση του TEDx Athens.

Στα βάθη του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα, ο Γερμανός Ιωάννης Γουτεμβέργιος εφευρίσκει την τυπογραφία. Τo πρώτο βιβλίο που τυπώνει είναι η Βίβλος, το 1455. Μία αθόρυβη επανάσταση έχει μόλις ξεκινήσει, για να αλλάξει τον κόσμο για πάντα. Η ευκολία παραγωγής της Βίβλου και άλλων θρησκευτικών βιβλίων σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες προκαλεί ραγδαία εξάπλωση πληροφορίας, την οποία μέχρι πριν από λίγο μπορούσε να ελέγξει απόλυτα η θρησκευτική ηγεσία του Βατικανού. Θρησκευτικοί πόλεμοι ξεσπούν και τελικά το θρησκευτικό κίνημα του Μαρτίνου Λούθηρου οδηγεί λίγα χρόνια αργότερα στο μεγαλύτερο σχίσμα στους κόλπους της Καθολικής Εκκλησίας και στη γέννηση του Προτεσταντισμού. Η Ευρώπη σφαγιάζεται στο όνομα του Θεού.

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τη δική μας εποχή; Όπως τότε, έτσι και σήμερα ζούμε μία πραγματική επανάσταση, όπου νέα μέσα διάδοσης της πληροφορίας αποσταθεροποιούν τους θεσμούς πάνω στους οποίους έχει οργανωθεί η ζωή μας και προκαλούν πόλεμο μεταξύ αυτών που θέλουν να την ελέγξουν.

«Η πολιτική ποτέ δεν ήταν πιο ασταθής από ό,τι σήμερα»

Για την επανάσταση της πληροφορίας που έφεραν τα social media και τον ρόλο των fake news στη ζωή μας θα μιλήσει στο Tedx Athens ο David Patrikarakos, συγγραφέας και δημοσιογράφος με μακρά παρουσία σε διεθνή ΜΜΕ, όπως το Politico, οι New York Times και η Wall Street Journal. «Η εφεύρεση της τυπογραφίας, όπως και εκείνες του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης στον 20ό αιώνα, οδήγησε σε πολλές ένοπλες συγκρούσεις», λέει ο ίδιος. «Αυτό δεν σημαίνει ότι θα γίνει το ίδιο και στη δική μας εποχή, δείχνει όμως ότι οι νέοι όροι μεταφοράς της πληροφορίας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ο ρόλος των fake news έχουν αλλάξει τους όρους της καθημερινής ζωής μας. Η πολιτική ποτέ δεν ήταν πιο ασταθής από ό,τι σήμερα».

Η ανάδειξη του Donald Trump ως Προέδρου των ΗΠΑ και η επικράτηση του Brexit αποδεικνύουν ότι τα social media έχουν αλλάξει τον χαρακτήρα του πολιτικού μηνύματος, ακόμη και του πολιτικού ψεύδους. «Δεν είναι καινούριο φαινόμενο ότι οι πολιτικοί ψεύδονται», λέει ο κ. Patrikarakos. «Όμως πλέον έχει διαφοροποιηθεί η φύση του ψέματος. Παλιά σου έκρυβαν την αλήθεια. Σήμερα σου λένε ότι αυτό που ξέρεις ως αληθινό, δεν είναι αληθινό, ακόμη και αν τα επιστημονικά δεδομένα λένε ότι είναι αληθινό. Σου λένε ότι αυτό που είδες, δεν το είδες. Το νέο χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι ότι κάποιοι άνθρωποι προτιμούν να αρνηθούν την πραγματικότητα που έχουν μπροστά τους και να πιστέψουν στα fake news, σε μία θεωρία συνωμοσίας που τους προσφέρεται μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επειδή απλώς τους αρέσει ή τους βολεύει να την πιστέψουν. Ζούμε στην εποχή όπου τα συναισθήματα είναι πιο σημαντικά από τα γεγονότα και την αλήθεια».

Η επανάσταση που έχει έρθει μέσα από τη διασπορά fake news στα social media έχει να κάνει και με το γεγονός ότι, «σήμερα δεν μιλούν στην κοινή γνώμη μόνο εφημερίδες, όπως η Guardian και οι New York Times, αλλά εκατομμύρια χρήστες, μέσω των δημοσιεύσεων που κάνουν στους λογαριασμούς τους», συμπληρώνει ο κ. Patrikarakos. Αυτό σημαίνει ότι σε αντίθεση με το παρελθόν, σήμερα «η διάδοση μίας ψευδούς είδησης ή μιας θεωρίας συνωμοσίας μπορεί να γίνει πολύ εύκολα και μαζικά, απλώς και μόνο επειδή τη μοιράζονται πολλοί χρήστες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη συστηματική απώλεια της εμπιστοσύνης που απολάμβαναν για δεκαετίες οι μεγαλύτεροι θεσμοί στους οποίους έχει βασιστεί ο τρόπος ζωής μας, όπως το πολιτικό σύστημα, το οικονομικό μοντέλο και τα ΜΜΕ».


VICE Video: Μέρες και Νύχτες ενός Ξένου Ανταποκριτή στην Αθήνα της Κρίσης


Το προβληματικό και «ανθυγιεινό» περιβάλλον πληροφορίας στο οποίο δρούμε ως χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδυάζεται και με το θέμα των Big Data. Big Data σημαίνει, στην ουσία, πως ό,τι κάνουμε, τόσο διαδικτυακά όσο και εκτός Διαδικτύου, αφήνει ψηφιακά ίχνη: Κάθε αγορά που κάνουμε με τις κάρτες μας, κάθε αναζήτηση που κάνουμε στο Google, κάθε κίνηση που κάνουμε, όταν το κινητό μας είναι στην τσέπη μας, κάθε «like», όλα είναι αποθηκευμένα. Ειδικά κάθε «like». Πλέον υπάρχουν εταιρείες που μπορούν με βάση τη δραστηριότητά μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να σκιαγραφήσουν το προφίλ μας, όχι μόνο ως χρηστών, αλλά και ως προσωπικοτήτων στην κοινωνική και πολιτική μας δραστηριότητα, με σκοπό την προώθηση συγκεκριμένων οικονομικών ή πολιτικών συμφερόντων. Η εκλογική επιτυχία του Donald Trump δείχνει τη δυναμική των Big Data. «Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να προωθήσουν στον τοίχο σου δημοσιεύσεις με βάση τα like που κάνεις και τους φίλους που έχεις. Αυτή η δυνατότητα του αλγόριθμου θέτει το ζήτημα της λειτουργίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης -που δεν είναι άλλωστε παρά καπιταλιστικές επιχειρήσεις- ως μηχανών προπαγάνδας που διαμορφώνουν το τι σου δείχνουν με βάση αυτών που σου αρέσουν. Και πίστεψέ με, ξέρουν πολλά για σένα από τις αντιδράσεις σου στα δίκτυα», λέει ο κ. Patrikarakos.

«Τα fake news συμβάλλουν στην αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης μας απέναντι σε θεσμούς όπως το πολιτικό σύστημα, η οικονομία και τα ΜΜΕ»

Το αν θα καταφέρουν οι εταιρείας των social media, τα ΜΜΕ ή οι κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν τη διάδοση των fake news -που μπορούν να λειτουργήσουν και ως δούρειος ίππος για δημοκρατικούς θεσμούς ή μορφή παρέμβασης στην πολιτική ζωή, όπως έδειξε η περίπτωση του ρώσικου hacking στις ΗΠΑ- «είναι δύσκολο να απαντηθεί, μιας που φαίνεται ότι πολλοί άνθρωποι προτιμούν να πιστεύουν αυτό που τους αρέσει, όσο fact checking και αν κάνεις», λέει ο κ. Patrikarakos. «Το μόνο σίγουρο είναι ότι ζούμε στην εποχή όπου το Facebook έχει μεγαλύτερο αριθμό χρηστών από τον πληθυσμό της Κίνας. Αυτό δείχνει ότι η περίοδος που διανύουμε είναι ιστορικά ανεπανάληπτη και επαναστατική για τις πληροφορίες που φτάνουν στον τοίχο μας».

Περισσότερα από το VICE

Σε Ποιούς Ανήκουν τα Μετέωρα; Αναρριχητές vs Μοναστήρια Part 2

Μια Βόλτα από τα Κεντρικά του Metal Hammer: Το πιο Σκληρό Περιοδικό της Χώρας Ανοίγει τα Χαρτιά του

Ένας Άνδρας, ο Αλέκος Παναγούλης - Η Ιστορία του Μεγαλύτερου Έλληνα Αγωνιστή

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.