De twee vrouwen die een wetenschappelijk tijdschrift over porno maken

Clarissa Smith, een hoogleraar Sekscultuurwetenschappen aan de universiteit van Sunderland in Engeland, beschrijft de ideale seksrobot aan me. "Misschien ziet-ie er wel helemaal niet menselijk uit," zegt ze. "Het kan ook een soort slaapzak zijn, waar je in kan gaan liggen en dan wordt je hele lichaam gestimuleerd. Hoe geweldig zou dat zijn? Je kan tegelijkertijd je tenen laten kietelen en je hoofd laten masseren."

Ik vroeg of ze de tweebenige robots al heeft gezien van Boston Robotics die niet omvallen, zelfs niet als je ze duwt. "Ze lijken een beetje op paarden," zegt ze. "Ze zien er niet sexy uit." Als ze meer zakelijk inzicht had, dan zou ze haar eigen seksrobots ontwerpen, vertelt ze. "Dan zou ik hier niet over dit tijdschrift zitten praten."

Het tijdschrift waar we het over hebben is Porn Studies: het eerste wetenschappelijke tijdschrift dat uitsluitend over pornografie gaat. Sinds de oprichting in 2014 door Smith en Feona Attwood, hoogleraar in Cultuurwetenschappen aan de Middlesex Universiteit in Londen, is het tijdschrift de plek bij uitstek geworden voor gedegen academisch onderzoek naar hoe porno wordt gemaakt en geconsumeerd over de hele wereld.

Nadat er over de lancering van Porn Studies werd bericht in The Atlantic, de Washington Post, Motherboard, en natuurlijk ook de Daily Mail, hebben bijna 250 duizend mensen het eerste nummer van het tijdschrift online bekeken. In de eerste editie stond een artikel van de grensverleggende hoogleraar Filmwetenschap Linda Williams, een essay over hoe er les wordt gegeven in "porno-geletterdheid" op Engelse scholen, en een meta-analyse van porno met de titel "Deep Tags: Richting een kwantitatieve analyse van online pornografie". In de daaropvolgende edities werd er onderzoek gedaan naar allerlei onderwerpen van "necropolitiek" in zombieporno tot een diepteanalyse van het werk van homopornoster Jake Lyons.

Porno is voor al langer een populair gebied voor wetenschappelijk onderzoek – het toonaangevende boek Hard Core: Power, Pleasure, and the "Frenzy of the Visible" van professor Linda Williams kwam in 1989 voor het eerst uit – maar dat betekent niet het onderzoeken van porno niet controversieel is.

"Porno werd lange tijd gezien als een ongewenst verschijnsel," vertelt Smith. "Maar ik denk dat er nu genoeg mensen zijn die pornografie vanuit verschillende standpunten benaderen door niet alleen maar te vragen 'Zou het moeten bestaan?' of 'Hoe moeten we het reguleren?' maar ook 'Wat is het? En wie doen er aan mee? Hoe gaat het in zijn werk?'"

Voordat Smith een expert werd op het gebied van pornografie, werkte ze bij een reclamebureau terwijl ze een master in Vrouwenstudies volgde. "Ik heb zoveel colleges gehad over de radicaal feministische verwerping van porno," vertelt ze. Maar toen kreeg ze op een dag op haar werk een perspakket van twee uitgevers, die van plan waren om softcoretijdschriften voor vrouwen te gaan publiceren.

"Ik dacht: wacht even, twee uitgevers denken dat het de moeite waard is om een pornotijdschrift voor vrouwen te beginnen, terwijl vrouwen hier zogenaamd geen interesse in hebben?"

Smith had vrienden die van porno hielden, genoot af en toe van een goed optreden van de Chippendales, en had gezien hoe de seksshop in haar buurt van een gruizig en donkere hol veranderde in een "lichte en kleurige" winkel om seksspeeltjes te kopen.

"Ik zag allerlei dingen gebeuren die volgens de heersende theorieën niet zouden moeten gebeuren." Ze kreeg het idee dat porno misschien ook ten onrechte verketterd werd.

In 1999 besloot Smith het tijdschrift For Women te analyseren, een glossy waar ook artikelen als "Sperma: een gebruikersgids" en "Vrouwen die elke nacht met vreemden naar bed gaan" in stonden. Het tijdschrift, beargumenteerde Smith, wilde "een plek [creëren] waar vrouwen seksueel vrij (kunnen) zijn" door over dingen te schrijven als triootjes, cuckolding en anale seks op een manier waardoor dit normaal leek. Het was ook prima masturbatiemateriaal, doordat het "mannelijke lichamen voor vrouwelijke consumptie" en waargebeurde seksverhalen aanbood.

Academici en collega's probeerden Smith ervan te weerhouden om dit pad van pornostudie verder te bewandelen. "Ze vroegen me: 'Wanneer ga je weer eens een serieuzer onderzoek doen?' En ze zeiden ook dat ik erg moedig was." Ze lacht. "Ik was niet moedig, ik was er in geïnteresseerd!"

Als academici stripverhalen, horrorfilms, videospelletjes of anime analyseren, gaan mensen er meestal niet gelijk vanuit dat ze alles dat er gebeurt in hun vakgebied geweldig vinden of goedkeuren. Maar met porno ligt dat anders. Het onderwerp is zo beladen dat het makkelijk is om in het debat te blijven hangen of het überhaupt moet bestaan, in plaats van er objectief naar te kijken als een cultureel product.

Maar Smith negeerde de mensen die haar werk afkeurden, en schreef door de jaren heen een aantal artikelen met titels als: "Glimmende borstkassen en loeistrakke strings: een avondje uit met de Chippendales" en "Het zijn gewoon mensen, geen aliens van de planeet Seks! De kosmische opwinding van pornografie voor vrouwen."

Tijdens een academische conferentie liep ze toevallig Feona Attwood tegen het lijf. "Het voelde alsof we de enigen waren die over porno praatten, in ieder geval in Engeland,'' zegt Smith. Het duo ging uiteindelijk met hun idee voor een wetenschappelijk pornotijdschrift naar de academische uitgeverij Routledge, waar ze terechtkwamen in een onderhandelingsproces dat twee jaar duurde. Toen de twee eindelijk hoorden dat hun voorstel voor het tijdschrift was goedgekeurd waren ze "met stomheid geslagen. We zijn echt tien minuten lang verbijsterd stil geweest," zegt Smith.

Vlak nadat de lancering van Porn Studies aangekondigd was, begon de feministische organisatie Stop Porn Culture een online petitie te verspreiden, waarin ze eisten dat er ook een anti-pornotijdschrift werd opgericht om de balans te bewaren. Mensen die de petitie ondertekenden zeiden dat het tijdschrift vergelijkbaar was met "moordwetenschap" vanuit het perspectief van "moordenaars".

Smith en Attwood hebben het idee dat de activisten niet helemaal begrepen wat Porn Studies is. "We proberen het idee weg te nemen dat er maar twee manieren van denken zijn,'' vertelt Attwood. "Zoals voor of tegen televisie zijn, of voor of tegen de roman. Het is een bizarre manier van denken, vanuit een academisch standpunt gezien."

Rond die tijd had de Engelse regering net een lange lijst van seksuele handelingen in porno (die in het land geproduceerd wordt) verboden, waaronder "spanken, stokslagen, zweepslagen, penetratie met een object dat geassocieerd wordt met geweld, lichamelijk of verbaal misbruik (consensueel of niet), plasseks, squirten, wurging, op het gezicht zitten en fisten." De stemming in het land was niet bepaald positief over seks.

"We hebben het idee dat we ongewenste dingen gewoon uit het land kunnen houden," zegt Smith.

Deze angstige houding ten opzichte van porno was natuurlijkook merkbaar op de universiteitscampussen. "Ik denk niet dat er ooit een gouden tijd was voor het bestuderen van porno," vertelt Attwood me. "Het is altijd lastig geweest." Attwood gelooft dat de weerstand waar het tweetal tegenaan liep onderdeel is van "een veel breder" probleem dat te maken heeft met academische vrijheid; op de universiteit van Houston is er bijvoorbeeld aan docenten verteld dat ze wellicht controversiële delen van hun lesstof moeten veranderen, omdat er studenten met wapens in de collegezaal kunnen zitten.

"De sociale en politieke situatie waar we momenteel in werken als academici maakt ons werk op allerlei verschillende manieren onzekerder en gevaarlijker, die niet alleen te maken hebben met wat we onderzoeken," vertelt Attwood.

Toch is de geschiedenis van porno-onderzoek in Amerika niet zo dramatisch als je zou verwachten. Linda Williams gaf colleges over porno met volledige steun van het universitaire bestuur in de tijd dat Bush senior nog president was.

"Er bestaat nog steeds zoiets als academische vrijheid," zegt Williams achteloos wanneer ik haar vraag hoe het bestuur reageerde op de pornocolleges die ze gaf aan de Universiteit Irvine, in het hart van een conservatieve regio in Californië in 1992.

Williams, die toen al een wetenschappelijk boek had gepubliceerd over porno, liet haar studenten kijken naar allerlei vormen van porno die toentertijd populair waren, zoals "gonzoporno, feministische porno, en sadomasochistische porno."

Haar mannelijke studenten hadden vooral een probleem met de homoporno, zegt Williams. Toch was de meest voorkomende reactie op de porno die ze liet zien in haar colleges dat de studenten dubbel lagen van het lachen. "Dat is natuurlijk een soort beschermingsmechanisme, omdat ze anders misschien, nou ja, geil worden," zegt Williams.

Toen ik Smith vroeg of ze porno in haar lessen liet zien, zij ze dat zij dat niet doet. "Feona [Attwood] en ik hebben allebei een vaste aanstelling, maar dat betekent niet dat je zomaar kan doen en laten wat je wil. Ik zit bij een kleine provinciale universiteit en ik moet rekening houden met de houdingen en visie van de universiteit; waarbij de vraag altijd is: 'Kunnen we dit verdedigen tegenover de ouders?' Ik wil niet dat soort problemen veroorzaken."

Smith is nu vooral druk met het begeleiden van doctoraalstudenten, het doen van onderzoek, academische conferenties, en natuurlijk het tijdschrift Porn Studies. Ze zegt dat ze het vooral belangrijk vindt dat de volgende generatie niet dezelfde schaamte voelt over hun seksuele verlangens als de oudere mensen die ze heeft geïnterviewd voor haar onderzoek. "In het onderzoek dat Feona en ik deden, was een van de belangrijkste dingen die naar voren kwamen als je met oudere mensen praat over hun kijk op porno, dat mensen zeggen: 'Ik wilde dat iemand gewoon een goed gesprek met me had over seks. Ik wilde dat ik niet zoveel schaamte voelde over mijn lichamelijke verlangens. Het duurde erg lang voordat ik begreep wat ik seksueel aantrekkelijk vind.' Waarom zouden we nog een generatie willen die bang is voor z'n lichaam en zich schaamt voor z'n verlangens?"