Bitcoin is de nieuwe bontjas

Dit stuk verscheen eerder op VICE US .

Dat Bitcoin extreem kan fluctueren in waarde, is inmiddels algemeen bekend. Was de munt in 2012 nog geen tientje waard, begin dit jaar stond hij op 13.000 dollar. Helaas voor bitcoinbezitters daalde de waarde flink na die hoge piek. Toen hij vervolgens naar minder dan 8.000 dollar zakte, werd gespeculeerd dat het crypto-tijdperk een trend was die op zijn einde liep. Die vermoedens zijn niet uitgekomen: de waarde van Bitcoin staat weer op 11.000 dollar. Hoewel de munt in de materiële wereld eigenlijk niet bestaat, is het bezit ervan de laatste jaren een opzichtig teken van rijkdom en investeringstalent geworden. Een duidelijke marker voor een nieuwe elite – mits te koers hoog staat. De bitcoin is de nieuwe Birkin-handtas, Rolex of Louis Vuitton.

De grote winsten op cryptocurrency verhoogden ook de culturele waarde; de onvoorspelbare duikvluchten van de koersen zorgden voor de nodige beruchtheid. En nu namedroppen rappers Bitcoin in hun teksten, promoot Paris Hilton obscure nieuwe munten en gebruiken opkomende kunstenaars de technologie in hun werd. “Ik zie Bitcoin als een financieel middel dat de rijken gebruiken om hun fortuin te vergroten, wat eigenlijk net zo werkt als de kunstmarkt,” zegt kunstenaar Sterling Crispin uit New Mexico. Je moet maar net weten wanneer je moet kopen en verkopen.

In 2012 begon Crispin aan een kunstwerk over de het einde der tijden. Hij vond inspiratie in de Mayakalender die in 2012 eindigde – en toen nog een big deal leek – en de Apocalyps aan zou kondigen. Crispin speelde met het idee dat het einde van de mensheid een gevolg zou zijn van de technologische ontwikkelingen en de opkomst van robots. Bitcoin zou, in de hypothetische situatie van Crispins Apocalyps, de oorzaak zijn van financiële, politieke en sociale chaos. Het kunstwerk bestaat uit een kubus die een survival-kit bevat, met alles dat je nodig kan hebben in een post-apocalyptische wereld: een noodradio, zaden om eten mee te verbouwen en een filterende waterfles. Het allerbelangrijkste in de survivalkit is hardware om Bitcoin mee te kunnen minen.

In 2015, toen Crispin het kunstwerk maakte, was de Bitcoin nog 220 dollar waard. “Als ik meer moeite had gestoken in mining in de eerste drie jaar dat ik bitcoins had, en niet in paniek was geraakt en me had teruggetrokken toen de prijs steeg naar 300 dollar, was ik nu een multimiljardair geweest,” aldus Crispin. Hij heeft inmiddels zijn spijt om kunnen zetten in creativiteit (hoewel nog steeds met een bitter randje). “Ik vond het idee om de crypto als materiaal in het beeld te verwerken interessant omdat het in de toekomst misschien meer waard gaat worden dan het beeld zelf.”

Het werk van Crispin moet niet te serieus genomen worden; het zet zich af tegen het idee, dat technologie in ons toekomstbeeld een centrale rol speelt. Desondanks laat het goed zien hoe cryptovaluta van een financieel hulpmiddel kon evolueren tot iets wat meer weg heeft van een Louis Vuitton-koffer, Cartier-horloge, of kunstwerk van Jeff Koons. “Mensen kopen niet alleen maar Bitcoin omdat ze er geld mee willen verdienen. Bitcoin bezitten is cool, ze kopen het om bij de soort mensen te horen dat bitcoins heeft,” zegt Jay Owens, futurist en onderzoeksdirecteur bij het Londense bedrijf Pulsar. “Bitcoin functioneert als een hippe merknaam.”

Kunst, kleding, en nu ook digitale munten: het is de esthetiek die ze aantrekkelijk maakt. Waar vroeger goud, kunst en high-end fashion je welvaart weerspiegelden, doe je dat nu met je digitale portemonnee of het logo van je favoriete munt. Er zijn wel pogingen gedaan om crypto te materialiseren, met bijvoorbeeld extravagante metalen munten en high-design USB-sticks waarop je je crypto kunt bewaren – maar tot nu toe sloegen die pogingen niet aan.

“Het feit dat er geen fysieke bitcoins bestaan doet er niets aan af dat Bitcoin een statussymbool is geworden,” zegt Eric Meltzer. Hij werd in 2017 bestuurder van het Chinese cryptovaluta-fonds INBlockchain. “Hardcore Bitcoin-fanaten denken dat dit wel eens de nieuwe aristocratie zou kunnen worden. Ze zijn ervan overtuigd dat zij de nieuwe .01 procent zijn. Er is een goede kans dat ze nog gelijk hebben ook.”

Bitcoin werd gelanceerd in 2008, door iemand die het pseudoniem Satoshi Nakamoto gebruikte. Wie Nakamoto is, of zijn, is onbekend. Pas een paar jaar nadat Bitcoin voor het eerst online ging, werd de munt bekend onder een mainstreampubliek. In 2012 werd de Bitcoin Foundation opgezet, geleid door Gavin Andresen. Andresen is aangesteld door Nakamoto, vlak voordat hij van het internet verdween. Bitcoin heeft geen officieel bestuur, maar de Bitcoin Foundation komt het meest in de buurt.

Lees ook: Door een miljardenzaak weten we binnenkort misschien wie de uitvinder van Bitcoin is .

“Het leuke van Bitcoin zit hem in het verhaal erachter,” vindt Simon Denny, een kunstenaar in Berlijn die inspiratie opdoet uit de Bitcoin-boom. De mysterieuze onstaansgeschiedenis, de anonimiteit van Nakamoto en de anonimiteit in het algemeen maken het spannend. Nakamoto lanceerde Bitcoin vlak na de economische crisis, toen er weinig vertrouwen in gecentraliseerd bestuur was. Het nieuws barstte van verhalen over ineffectieve banken, corrupte politiek en partijdige media. De populariteit van Bitcoin ontstond vanuit dezelfde populistische gedachtegang die bijvoorbeeld Brexit en Trump’s verkiezing konden waarmaken.

Een van de belangrijkste eigenschappen van Bitcoin is dat het een gedecentraliseerd systeem is. Je kunt Bitcoin zien als een enorme schat die in de grond begraven is. De schat heeft 21 miljoen papiertjes met hun eigen unieke nummer, dit zijn de munten. In januari 2009 werden de eerste 50 munten beschikbaar gemaakt. De Bitcoin gebruikers kopen en verkopen de munten, en een gedecentraliseerd computernetwerk houdt al deze transacties bij. De transacties worden geverifieerd door miners (geschat tienduizenden of zelfs wel honderdduizenden individuen) die hier krachtige hardware voor gebruiken. De miners functioneren dus als bank, behalve dat er geen centrale autoriteiten zijn en corruptie dus grotendeels uitgesloten is. Miners worden ‘uitbetaald’ met nieuwe bitcoins. Dat is waar de naam miners vandaan komt: zij zorgen ervoor dat er nieuwe bitcoins in roulatie komen.

Supreme is voor streetwear wat Bitcoin voor crypto is: de grootste en meest bekende naam, maar niet de enige speler op het veld. Vitalik Buterin, een jonge Russisch-Canadese programmeur, maakte in 2014 de cryptocurrency Ethereum. Buterin verbetert Bitcoin’s technologieën en voegt een programma toe waarmee transacties kunnen worden opgeslagen in de blockchain, zonder dat een derde partij de transactie hoeft te verifiëren. Bitcoin wordt vergeleken met goud; de digitale munt Litecoin vergeleken met zilver, omdat hij goedkoper is en een hoger limiet (84 miljoen) heeft. Ook komen er steeds meer kleinere munten, zoals Ripple, Monero, Zcash, Sumokoin, en wat alternatieve munten zoals alt-coins, PornCoin (voor de pornoindustrie) en Trumpcoin (met als doel ‘to make America Great again). Ze worden verkocht in ICOs, wat staat voor initial coin offerings. Dit lijkt een beetje op een beursgang, als een bedrijf om op de beurs genoteerd te worden in een keer een hele hoop aandelen verkoopt.

Net als je kledingkeuzes, zegt je muntkeuze iets over je persoonlijkheid. “Er is die groep gasten die het alleen maar heeft over obscure ICO waar je nog nooit van hebt gehoord,” zegt Aaron Lammer, oprichter van de podcast Longform en mede-oprichter van Coin Talk, een podcast over crypto. Investeren in obscure munten doe je deels omdat het cool is, en deels omdat het je bakken met geld kan opleveren, als je de juiste uitkiest. De prijs van de munten hangt samen met de bekendheid van de munten: hoe meer mensen de munt willen, hoe hoger de waarde is. Meer is er niet voor nodig. Lammer doet actief mee in de wereld van crypto’s. Wat het leuk maakt, zegt hij, is “dat je kunt meedenken over de munt van de toekomst en ook nog gewoon goed geld kunt verdienen.”

Nu cryptovaluta steeds meer waard worden, zijn cryptomunten een winstgevende investering geworden voor mensen voor wie snelle en hoge winsten eerst onbereikbaar leken. In de Verenigde Staten kun je alleen investeren in aandelen of kapitaalfondsen als je een inkomen hebt van meer dan 200.000 dollar of een vermogen van meer dan een miljoen. Terwijl iedereen die daar rijk mee wil worden mag investeren in cryptovaluta. En iedereen kan investeren met zo veel (of weinig) geld als ze willen. Voor degene die al rijk zijn geworden met crypto is het alleen nog de vraag waar ze hun geld aan uit kunnen geven.

Crypto-miljardairs zijn de nieuwe Medicis, ze financieren de nieuwe golf van kunst, cultuur, en technologische ontwikkelingen die volgens hen de wereld beter maken. De nieuwe digitale welvaart hervormen de tradities van de oude ‘1 procent’, bijvoorbeeld op het gebied van liefdadigheid. Eind 2017 zette een anonieme crypto-eigenaar het Pineapple Fund op. Met het fonds gaat de crypto-eigenaar 86 miljoen dollar aan Bitcoin weggeven aan goede doelen. De slogan van het fonds geeft de nieuwe mentaliteit weer: “als je genoeg geld hebt, maakt geld niet meer uit.” De oprichter van het fonds zegt dat de 86 miljoen maar een deel van zijn of haar verzameling bitcoins is.

Als je je geld niet wilt weggeven, geef je het uit aan crypto-bling, wat binnen deze nieuwe aristocratie status geeft. In April 2015 betaalde een museum voor het eerst voor een kunstwerk met Bitcoins. De screensaver, gemaakt door Harm van den Dorpel, werd in het Museum of Applied Arts/Contemporary Art in Wenen tentoongesteld. “Het kunstwerk moet mensen laten zien dat digitale bestanden ook materie zijn,” zegt Van den Dorpel. “Het binaire idee dat fysiek tegenover virtueel zet is een cliché: het is niet meer relevant in onze gedigitaliseerde wereld.” De kunstenaar heeft nu zijn eigen online kunstgalerij Left Gallery en verkoopt hier digitale kunst in ruil voor Bitcoin. “Met blockchain technologie is het mogelijk om ook digitale objecten schaars te maken. Daarom is het onontkoombaar dat Blockchain wordt gebruikt voor de digitale kunstmarkt,” zegt Van den Dorpel.

Van den Dorpel is niet de enige die kunsthandel digitaliseert. Steeds vaker wordt digitale kunst verhandeld via de blockchain. Het is niet heel anders dan conventionele kunsthandel, maar in plaats van hout en doek, koop je getallen en bestanden. “Als digitale kunst wordt verkocht, worden er tokens overgemaakt, wat ervoor zorgt dat de eigendomsrechten van het digitale werk worden verplaatst naar de nieuwe eigenaar,” zegt Kelani Nichole, de eigenaresse van Brooklyn’s Transfer Gallery, dat bekend staat om hun support van internet-kunstenaars. Het voordeel is dat crypto handel transparant is, in tegenstelling tot de normale kunstmarkt, waar deals vaak in achterkamertjes gesloten worden. “Alles wat er in de blockchain gebeurt, is publiekelijk en wordt bijgehouden,” zegt Nichole, “van alle online werken kan de herkomst getraceerd worden.”

De mate van traceerbaarheid van een kunstwerk is belangrijk voor zijn waarde. In november 2017 werd een schilderij van Leonardo da Vinci voor bijna 500 miljoen dollar verkocht door veilinghuis Christie’s, terwijl het helemaal niet zeker was of het werk echt door Da Vinci gemaakt was. In de toekomst van de digitale kunst is elk object dat uit een ‘studio’ komt misschien te traceren via de blockchain. Hierdoor is er altijd een zwart-op-wit lijstje van wie eigenaar is geweest van het object, en voor hoeveel het eerder verkocht is.

Kunstenares Sarah Meyohas creëerde zelfs haar eigen crypto-kunstmarkt. Ze richtte haar eigen valuta op en noemde die BitchCoin. Een BitchCoin staat gelijk aan 25 vierkante inch (ongeveer 160 vierkante centimeter) van afdrukken van een van haar foto’s. Ongeacht de waarde in dollars, de ratio BitchCoin-foto blijft altijd gelijk. Dit spoorde Meyohas’ fans aan om zo vroeg mogelijk in de munt te investeren. Maar digitale valuta is en blijft riskant: BitchCoin’s website kan bijvoorbeeld geen transacties meer verwerken.

Of het nou gebruikt wordt voor artistieke doeleinden, als investering of gewoon gekocht wordt als populair hebbeding, Bitcoin brengt onverwacht hoge kosten met zich mee. Door een hoog elektriciteitsverbruik bijvoorbeeld. Volgens sommige berekeningen gebruiken Bitcoin miners evenveel stroom als sommige kleine landen. De kunstenaar Man Bartlett kocht een klein beetje Bitcoin toen de prijs nog minder dan $1000 dollar was. Hij vergat dat hij ze had, maar realiseerde zich na een tijdje dat de waarde enorm was gestegen. Desondanks wilde hij van zijn bitcoins af: “Ik heb ze verkocht omdat ik niet wil meedoen in een ecosysteem dat zo slecht is voor het milieu.”

Net als oliereserves van Antarctica of de huid van een bedreigde diersoort: het mag dan zeldzaam en waardevol zijn, maar zijn de economische gevolgen en milieugevolgen het echt waard? De markt van luxeproducten wordt beheerst door een obsessie met exclusiviteit en schaarste. Tijdens de doorbraak van het internet in de jaren 90 en 2000 werd er even gedacht dat exclusiviteit niet meer belangrijk zou zijn, en dat we alles online zouden konden gaan delen, onbeperkt en zonder dat het minder werd. Met de blockchain is het idee van exclusiviteit weer terug in de digitale wereld. En of we daar blij mee moeten zijn, is nog maar de vraag.

Blockchaintechnologie moest een nieuw, gedecentraliseerd, anarchistisch systeem zijn. Ironisch genoeg zorgde de crypto-boom voor dezelfde ongelijkheden als het kapitalisme: 4 procent van de Bitcoingebruikers beheert 95 procent van alle bitcoins. De revolutionaire eigenschap van cryptovaluta, het kunnen gebruiken van de geldvormen zonder enige tussenkomst van de overheid, draagt bij aan de status van de munten. Maar belangrijker is de vraag wat luxe in de eenentwintigste eeuw nou echt betekent, of, zoals Sterling Crispin het stelt: “Waar is Bitcoin goed voor, als je geen schoon drinkwater hebt?”

—

Hou je ook zo van geld? Like VICE Money en ontvang dagelijks gratis geldverhalen: