Het huiveringwekkende verhaal van de Vampire Trucker

Het was net na vijf uur 's middags op 26 november 2013 toen Timothy Jay Vafeades het weegstation Red River buiten Moorhead in Minnesota kwam binnenrijden. De Red River Valley is een vredige plattelandsgemeenschap; velden vol bieten, soja en graan zover het oog reikt. Alleen hier, bij een afslag van de I-94, wordt die rust verstoord door de zware dieselmotoren en sissende luchtremmen van de achttienwielers die bij het weegstation stoppen. Elke dag komen er rond de 1300 vrachtwagens langs het station, volgens cijfers van het Minnesota Department of Transportation.

Tegen de tijd dat Vafeades aankwam, hadden de inspecteurs die dienst hadden al de papieren gecontroleerd van honderden truckers, die vaak versuft en moe waren van de lange kilometers die ze achter de rug hadden. Maar Vafeades was klaarwakker. Hij praatte aan een stuk door, verklaarde inspecteur Cynthia Harms later aan de rechter. Terwijl hij doorratelde, zag ze dat zijn tanden puntig waren, alsof ze tot scherpe driehoekjes waren gevijld.

Vafeades maakte een vreemde indruk op de inspecteurs – en het hielp ook niet dat er een tienermeisje naast hem zat dat weigerde om oogcontact te maken en blauwe plekken op haar gezicht leek te hebben. Toen de inspecteurs de gegevens van de chauffeur invoerden in de computer, kwamen ze een contactverbod tegen dat in 1999 was opgelegd, en Vafeades verbood om contact te hebben met het meisje in de passagiersstoel. Harms belde de politie.

Maar dat was slechts het begin van het verhaal van Vafeades, nu 56 jaar oud, die al snel bekend zou worden als de "Vampire Trucker", en die jarenlang vrouwen als slaaf hield en martelde in zijn vrachtwagen.

Vafeades bracht die avond in een cel door, terwijl het meisje – dat in de rechtbankdocumenten "slachtoffer A" wordt genoemd – de agenten het huiveringwekkende verhaal van haar zes maanden met Vafeades vertelde. Volgens het slachtoffer had Vafeades haar een makkelijk en goed betaald zomerbaantje beloofd. In plaats daarvan werd ze ontvoerd, en verkrachtte en martelde hij haar herhaaldelijk in de slaapcabine van zijn truck, die hij de Twilight Express noemde. Hij dwong haar ook om plastic vampiertanden te dragen, en gebruikte later een elektrische boor om een paar van haar tanden tot punten te vijlen.

Toen Vafeades in 2013 werd gearresteerd, haalde het nieuws alle grote Amerikaanse kranten. Er meldde zich nog een slachtoffer – in de officiële documenten slachtoffer B genoemd – dat Vafeades had ontmoet bij een truckstop in Salt Lake City in 2012. Zij beschuldigde Vafeades ervan dat hij haar mee uit eten had gevraagd, waarna hij haar ontvoerde en gegijzeld hield in de Twilight Express, waar ze onderworpen werd aan maanden van fysiek en seksueel geweld, en onder andere werd geslagen met een riem. (De advocaat van Vafeades weigerde om in te gaan op herhaaldelijke verzoeken van VICE om commentaar te leveren op dit verhaal.)

In maart 2014 werd Vafeades officieel aangeklaagd voor meerdere ontvoeringen en mensensmokkel, naar aanleiding van de verklaringen van slachtoffer A en slachtoffer B. Tegen november 2014 hadden de openbaar aanklagers nog vier vermeende slachtoffers gevonden, waarvan eentje zei dat ze al in 1994 door Vafeades was aangerand (hoewel dit niet in zijn truck gebeurde). Twee van de nieuwe slachtoffers hadden verhalen die bijna identiek waren aan die van slachtoffers A en B – van de smoesjes om ze mee te krijgen, en de mishandeling en verkrachtingen, tot hun tanden die tot vampiertanden werden gevijld.

Maar hoe lukte het een door vampiers geobsedeerde trucker, die zijn slachtoffers met zich meenam in zijn vrachtwagen, om meer dan een decennium onder de radar van de politie te blijven?

In 2004 begon de FBI een verontrustend patroon te ontwaren: er doken met relatieve regelmaat lijken op langs het stuk van de Interstate 40 dat Arkansas, Texas en Oklahoma verbindt. De slachtoffers waren overwegend vrouwen zonder een vaste woonplaats, vaak prostituees, die weinig gemeen hadden behalve hun risicovolle beroep en hun laatste rustplaats in greppels langs de snelweg.

De FBI en lokale politiemachten begonnen hun cold-casedossiers te delen, en rond 2009 hadden analisten vijfhonderd moordslachtoffers geïdentificeerd – voornamelijk langs de snelwegen van Amerika. Deze ontdekking leidde tot een vernieuwing van het Violent Criminal Apprehension Program, of ViCAP, een nationale database met informatie over gewelddadige misdaden. ViCAP bestond al sinds de jaren tachtig als een onhandzame papieren catalogus vol met aantekeningen over zaken door het hele land, maar in 2009 werd het programma online gezet, om te helpen om waardevolle informatie over seriemisdaden, moorden, verkrachtingen, vermissingen en ongeïdentificeerde menselijke overschotten te delen, zodat agenten makkelijker zaken konden oplossen die zich uitstrekten over verschillende jurisdicties.

Christie Palozzolo, een FBI-analist bij ViCAP, vertelde VICE dat het programma ontworpen was met het oog op gewelddadige en ernstige misdrijven – vooral moeilijk op te lossen zaken, zoals de dode lichamen die opdoken langs de snelweg. In 2009 introduceerde ViCAP het Highway Serial Killings Initiative, een programma dat zich richtte op "zeer mobiele seriële misdrijven", vooral misdrijven die gepleegd werden door vrachtwagenchauffeurs.

Zoals de FBI stelde in een verklaring over het initiatief: "Als er zoiets bestaat als een ideale baan voor een seriemoordenaar, dan is het wel vrachtwagenchauffeur."

Hoewel er geen bewijs is dat truckers een grotere kans hebben om seriemoordenaars of verkrachters te worden dan een ander, komen ze waarschijnlijk wel makkelijker weg met hun misdaden, omdat ze constant in beweging zijn.

"Ze kennen hun routes, ze weten waar ze hun slachtoffers moeten oppikken, en waar ze hen weer moeten afzetten – of welk eufemisme je ook wilt gebruiken – als ze klaar zijn met ze," zei Palozzolo tegen VICE. "En de plekken waar ze hen oppikken en afzetten zijn meestal locaties waar ze verder geen connectie mee hebben, behalve dat ze er op een bepaalde route op een bepaalde dag langskwamen. En dat biedt natuurlijk een hoge mate van anonimiteit."

Eric Witzig, een ervaren moordrechercheur die zich in 1995 bij de Critical Incident Response Group van ViCAP voegde, zegt dat de combinatie van mobiliteit en anonimiteit deze snelwegmoorden ongelofelijk lastig maakt voor de politie. "Als de verdachte inmiddels al vijfhonderd kilometer verder is, en jij niet eens weet waar de plaats delict is, dan heb je alleen het slachtoffer om mee te werken," vertelde Witzig aan VICE.

En aangezien deze misdaden vaak worden gepleegd in de vrachtwagen, aldus Palozzolo, heeft de chauffeur van begin tot einde totale controle over de plaats delict.

Dit verklaart ook waarom zoveel truckermoordenaars pas worden opgepakt als ze zichzelf aangegeven, of als de politie ze door pure mazzel op het spoor komt.

In 1998 liep de vrachtwagenchauffeur Wayne Adam Ford het politiebureau van Humboldt County binnen, en bekende hij dat hij vier vrouwen had vermoord. Als bewijs had hij een afgesneden vrouwenborst meegenomen.

Keith Hunter Jesperson, ook een vrachtwagenchauffeur, gaf zichzelf halverwege de jaren negentig aan bij de politie. Jesperson beweerde dat hij meer dan 160 mensen had vermoord, hoewel hij deze bekentenis later introk en slechts schuld bekende aan de moorden op acht vrouwen in vijf verschillende staten. Zijn methode was simpel, volgens de mediaberichten: wurg een onbekende, dump het lichaam op een plek waar je verder nooit komt, en rij weer verder.

Hij brak zijn eigen regels maar een paar keer, zoals toen hij een vrouwelijke lifter zijn creditcard liet gebruiken om iemand te bellen vanaf een truckstop. Later die avond maakte de lifter hem per ongeluk wakker, waarna Jesperson "boos werd en zij stierf," aldus een artikel in de Pittsburgh Post-Gazette. Aangezien het eerdere telefoongesprek op zijn creditcard een belangrijke clou kon zijn voor de politie, vernietigde hij het bewijs door haar lichaam aan de onderkant van zijn truck te bevestigen en haar stoffelijk overschot tientallen kilometers over de Interstate 80 te slepen, tot er niets herkenbaars overbleef.

Maar de daders zijn slechts de helft van het verhaal. Palozzolo zegt dat de slachtoffers van deze misdaden vaak weggelopen zijn van huis, of sekswerkers zijn, wat het moeilijker kan maken om slachtoffers te identificeren, of vast te stellen of iemand vermist is. Daardoor zijn programma's als ViCAP extra belangrijk in dit soort zaken.

Maar ViCAP wordt verwaarloosd, zeggen degenen die het gebruiken. Witzig vertelde aan VICE dat een groot deel van de Amerikaanse agenten niet eens weet dat het programma bestaat, en volgens schattingen van de FBI zal maar de helft van de politiekorpsen in het land dit jaar informatie toevoegen aan de database. Een probleem met ViCAP is dat deelname volledig vrijwillig is, en politiemachten niet verplicht zijn om hun gegevens in te voeren in het systeem. Daarnaast stelt Gregory Cooper, een gepensioneerde FBI-analist die gespecialiseerd was in crimineel gedrag, dat het agentschap zich tegenwoordig meer richt op andere problemen, zoals terrorisme. "Gewelddadige misdaden die niets te maken hebben met terrorisme zijn niet langer echt een prioriteit," zei hij tegen VICE.

Toch kan ViCAP een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van snelwegmoorden, zei Cooper. Als voorbeeld noemt hij de zaak van de vrachtwagenchauffeur Robert Ben Rhoades, die in Casa Grande in Arizona werd gearresteerd in 1990, nadat een agent toevallig met een zaklamp achterin zijn truck scheen. Daar trof hij een geketende en gillende vrouw aan, die naakt was op een paar Lion King-slippers na. De autoriteiten stelden later dat de vrouw de laatste van meer dan vijftig vrouwen was die waren opgepikt voor een ritje in de reizende martelkamer van Rhodes, waar hij zijn slachtoffers vastketende, sloeg en verkrachtte.

Rhoades kreeg in 1992 levenslang voor de moord op Regina Walters, een tienermeisje dat dood en in staat van ontbinding werd gevonden in een schuur in Illinois. Rechercheurs vonden foto's van het meisje tussen de bezittingen van Rhoades, waaronder eentje van een bleke Walters die in dezelfde schuur stond in een lange zwarte jurk met een doodsbange blik op haar gezicht, en haar handen omhoog alsof ze probeerde tegen te houden wat er op het punt stond te gebeuren.

Als onderdeel van het profilingteam van de FBI sprak Cooper met Rhoades in de gevangenis, in de hoop dat hij meer informatie zou krijgen over andere mogelijke slachtoffers, maar Rhoades liet niets los. Toen een gefrustreerde Cooper tegen Rhoades zei dat hij zeker wist dat er meer slachtoffers zouden opduiken, stormde Rhoades boos de bezoekersruimte uit.

Maar een jaar later, toen Cooper over de zaak sprak in een presentatie voor de politie van Utah, herinnerde een lokale sheriff zich een onopgeloste moord in zijn county, die was gepleegd was toen Rhoades volgens zijn logboeken in de regio was. De lokale sheriff wist niks over Rhoades, en de FBI wist niets over de onopgeloste moordzaak. Volgens Cooper leidde de samenwerking tussen de sheriff en de federale autoriteiten tot het nodige bewijs om de zaak aan Rhoades te linken.

Cooper zegt dat deze zaak laat zien dat samenwerking tussen verschillende jurisdicties resultaat kan opleveren. Hoe zouden de lokale en federale autoriteten anders de relevante details over de moord van een vrouw in Texas, die gedumpt werd in Utah, door een trucker uit Illinois, die gearresteerd werd in Arizona kunnen vinden? ViCAP was ontworpen om dit soort samenwerkingen mogelijk te maken, om zaken op te lossen die anders onopgelost zouden blijven. Als ViCAP werkte zoals het hoort, zei Cooper, zou het revolutionair kunnen zijn.

Vafeades moest deze maand voor de federale rechtbank in Salt Lake City verschijnen, maar een paar dagen voor de rechtszaak sloot hij een deal met de openbaar aanklager. Door schuldig te pleiten aan twee gevallen van "transportatie voor illegale seksuele activiteit" – wat betrekking had op de verkrachtingen van slachtoffers A en B, en het feit dat hij met hen in zijn truck verschillende staatsgrenzen had overgestoken – werden de aanklachten van ontvoering gedropt.

Er doet een griezelige foto de ronde op internet van Vafeades in zijn tijd als trucker, met zongebruinde armen, zilveren ringen aan zijn vingers, en de punten van zijn vampiertanden die over zijn lippen steken. Maar tijdens een voorbereidende zitting in mei was de huid van Vafeades bleek en wasachtig, en zat hij ineengedoken in de rechtszaal. Als hij niet geboeid en gekleed in een zwart-witgestreepte overall was, had hij kunnen doorgaan voor een zachtaardige griffier in plaats van de beruchte "Vampire Trucker".

Hoewel er geen verdere rechtszaak zal komen voor Vafeades, schetste de voorbereidende zitting een grimmig beeld van wat slachtoffers A en B hadden meegemaakt tijdens hun tijd in de Twilight Express. In een geschreven verklaring sprak slachtoffer A over regelmatige mishandelingen en verkrachtingen. Slachtoffer B onderging soortgelijke aanvallen, en overwoog op een bepaald moment om uit de rijdende vrachtwagen te springen.

Toch leken beide slachtoffers een hechte band met Vafeades te voelen. Slachtoffer A greep zelfs angstig de arm van Vafeades vast in de momenten voordat agenten hen scheidden, volgens de juridische documenten. Dr. Frank Ochberg, een traumaspecialist en de getuige-deskundige van de aanklager, noemde dit "traumabonding", veroorzaakt door maanden van gewelddadige onderdrukking.

"Een slachtoffer noemde hem 'die klootzak'; een ander 'dat monster', maar later spraken ze ook over positieve gevoelens [jegens Vafeades]," zei Ochberg tijdens de zitting. De martelingen die ze ondergingen, zei hij, maakten de slachtoffers "irrationeel meegaand".

"Ze geven zichzelf meer de schuld dan de dader," zei Ochberg in zijn verklaring.

Sinds 1980 zijn meer dan 216 duizend Amerikanen het slachtoffer geworden van onopgeloste moorden, volgens het Murder Accountability Project, een nonprofit die gerund wordt door voormalig moordrechercheur Witzig. Dat zijn meer doden dat er in totaal zijn gevallen bij militaire acties van Amerika sinds de Tweede Wereldoorlog.

Voor Cooper, de gepensioneerde FBI-agent, is dat onacceptabel. Hij heeft samen met een aantal collega's de Cold Case Foundation opgericht, een stichting die gepensioneerde forensisch experts samenbrengt om politiekorpsen te helpen hun lastigste moordzaken op te lossen door trainingen, consultaties, of wat ze ook nodig hebben gratis aan te bieden. "Dat doen we niet om de politie te beschamen – juist het tegenovergestelde," zei Witzig tegen VICE. "Het doel is om ervoor te zorgen dat de politie de middelen krijgt die ze nodig hebben om moordzaken op te lossen."

"Het wordt niet beter zo; het wordt alleen maar slechter als het ons niet lukt om meer zaken op te lossen," zei Cooper tegen VICE. "Elke keer dat een dader succesvol een misdrijf pleegt, stijgt de kans dat hij of zij dat nog een keer doet significant." Hij zegt dat dit vooral geldt voor zogenaamde mobiele daders, zoals truckers.

Vafeades zal voorlopig in ieder geval nergens heen gaan. Op 2 november zal de Vampire Trucker veroordeeld worden door de federale rechtbank, en krijgt hij mogelijk twintig jaar opgelegd, die hij zal uitzitten in een cel die niet veel groter is dan de slaapcabine van de Twilight Express.