FYI.

This story is over 5 years old.

reizen

Ik reisde de Tadzjiekse heroïnesnelweg af

Tadzjikistan is afhankelijk van heroïne: bijna een derde van het nationale BBP is afkomstig van drugshandel. We reden over de belangrijkste smokkelsnelweg, langs corrupte grenswachters, protserige auto’s en kapotgeschoten huizen.

De snelweg Pamir begint in het Kirgizische stadje Osh, loopt vervolgens door heel Tadzjikistan, gaat een stukje door Oezbekistan en eindigt uiteindelijk in Afghanistan. Er wordt jaarlijks negentig ton aan heroïne door Tadzjikistan vervoerd, en grotendeels gebeurt dat via deze snelweg – de op een na hoogste snelweg ter wereld.

Osh is een stoffige verzameling van oude Sovjetgebouwen omgeven door hoogspanningsmasten en satellietschotels, en volgens de inwoners is het ouder dan Rome. Een wand van één van de huizenblokken is beschilderd met MIG-gevechtsvliegtuigen; dit in sterk contrast met de wandschildering op de muur daarnaast, die volstaat met troetelbeertjes. Omdat de nacht voordat wij aankwamen een groep reizigers nog beroofd en mishandeld is, was de boodschap op het bordje waarop stond dat gasten de avondklok moesten respecteren nog maar even drie keer dik onderstreept door de eigenaar van het pension waar wij verbleven.

Advertentie

Osh, onlangs benoemd tot drugshoofdstad van Centraal-Azië, is overdag al geen gezellige plek om rond te lopen, laat staan ’s nachts.

We verlieten ons pension, een relatief veilige haven, en begonnen aan onze reis langs de Pamir. We beklommen de weg tot aan de kleistenen nederzetting Sar Tash – een winderig gehucht waar de wegen naar Osh, Tadzjikistan en de Chinese stad Kashgar samenkomen. In de afgelopen jaren is dit een van de belangrijkste knooppunten geworden op de heroïnesnelweg. Verderop, hoog in het Trans-Alaigebergte, zaten vermoeide soldaten met slippers aan wat te roken bij de Kirgizische grenspost Bor Dobó. Ik werd uit de rij getrokken, een soldaat schudde met zijn hoofd. De benodigde stempel om Kirgizië binnen te komen was door de Tadzjiekse ambassade bedekt met mijn visum. Het kostte uiteindelijk drie uur en wat smeergeld voordat we de grens over mochten.

“Shhh,” siste de soldaat, met een vinger tegen zijn lippen terwijl hij het geld in zijn zak stopte.

Toen ik zijn kantoor uitliep viel mijn oog op een poster aan de muur. “CORRUPTIE” stond er met grote letters en een dik rood kruis door het hele woord.

In de daarop volgende twintig kilometer door het niemandsland bleef de weg stijgen totdat we een bergkam overgingen, daarna daalden we af tot over de Tadzjiekse grens.

 “Angliya?” vroegen de naderende soldaten in poffige jassen en met steelpanachtige  hoofddeksels.

Da,” antwoordde ik. “Tadjik?”

Advertentie

“Niet,” antwoordde een bebaarde dienstplichtige. “Pamiri. Welcome to Gorno-Badakhshan”

Hoewel de autonome provincie Gorno-Badakhshan – thuishaven van de Pamiri – meer dan 45% van het landoppervlak behelst, woont er slechts 3% van de totale Tadzjiekse bevolking. Tadzjikistan is het enige Centraal-Aziatische land waarin een burgeroorlog is uitgebroken na de val van de Sovjet-Unie, en de Pamiri bevonden zich aan de verliezende kant. De Tadzjiekse president Emomalii Rahmon maakte dorpen met de grond gelijk, vulde massagraven en zorgde met zijn etnische zuivering nog eens voor 100.000 doden en meer dan een miljoen vermiste mensen. Sindsdien lijden de Pamiri onder de armoede en de voortdurende vervolgingen. De enige reden dat ze de jaren negentig hebben overleefd is dankzij de humanitaire hulp die ze hebben ontvangen.

Ongeveer 47 procent van het BBP (Bruto Binnenlands Product) van Tadzjikistan is afkomstig van de ongeveer 800.000 Tadzjieken die in het buitenland werken (voornamelijk in Rusland). Hierdoor is de Tadzjiekse economie een van de meest afhankelijke ter wereld. “Het feit dat deze mensen de neiging hebben om zich in het buitenland te vestigen leidt alleen maar tot extra problemen,” aldus Dr. Luca Anceschi, docent Central Asian Studies aan de Universiteit van Glasgow. “Nu Rusland steeds agressiever wordt en ook een  ruimer beeld heeft van wie nou Russische staatsburgers zijn, is de kans groot dat deze mensen definitief onderdeel uit gaan maken van de Russische staat. Dat is iets wat op de lange termijn desastreuze gevolgen kan hebben voor Tadzjikistan – ofwel in de vorm van een brain drain, of misschien zelfs in de vorm van een tekort aan arbeidskrachten.”

Advertentie

Veel expats wonen in huizenblokken die worden beheerd door bendeleiders, vertelde Dr. Alexander Kupatadze, een expert in georganiseerde misdaad en corruptie in het Eurazië van na de Sovjetperiode, en nog meer expats zijn “ernstig betrokken” bij drugssmokkel.

De snelweg volgt vervolgens honderden kilometers aan prikkeldraad langs de veelbewogen Chinese provincie Xinjianf. Een aantal van de houten steunen waren gestolen en de omheining hing half scheef. Bandensporen wezen op pogingen om illegaal de grens over te steken.

De weg kronkelde verder tot aan Murgab, een van de grootste steden aan de oostkant van het Pamirgebergte, en dat terwijl het maar vierduizend inwoners heeft. Negen maanden per jaar wordt dit gebied geteisterd door hevige sneeuwval en temperaturen van 45 graden onder nul. Na Murgab kwamen we langs vele dorpen die enkel bestaan uit afgebrokkelde gebouwen en wegen bezaaid met schapen- en steenbokkenschedels.

Na een gedwongen omweg om een aardverschuiving heen, kwamen we eindelijk aan in Khorog, de hoofdstad van Gorno-Badakhshan. In juli van 2012 braken in de hoofdstad hevige gevechten uit nadat de regionale veiligheidchef uit zijn limousine werd gesleurd en werd doodgestoken. Continu vlogen er gevechtshelikopters over en de autoriteiten sneden het telefoonnetwerk en de belangrijkste verkeersaders af. De inwoners reageerden op de maatregelen door barricades te bouwen en het ingrijpen van de regering te bestempelen als een vijandige invasie. Dit alles resulteerde in talloze kleine gevechten waarin uiteindelijk meer dan tweehonderd mensen om het leven kwamen.

Advertentie

Journalist en Centraal-Aziëspecialist Joshua Kureca vertelde me dat veel Tadzjieken geloven dat “de hernieuwde interesse vanuit de overheid om weer controle te hebben over Gorno-Badakhshan vooral te maken heeft met feit dat ze dan ook de controle hebben over alle smokkelroutes – en niet zozeer voor de drugs, maar ook gewoon voor sigaretten en andere legale goederen. De bevolking ziet het vooral als een poging van de centrale regering om hun culturele en religieuze identiteit te ondermijnen en vernietigen.”

Alle muren van de gebouwen die ik passeer op de steile en smalle bergwegen naar boven zijn opnieuw dichtgestuukt – behalve op plekken waar de kogelgaten te hoog zaten om bij te kunnen. Het is een teken van het verborgen geweld. Aan de randen van de stad zie ik een groep nieuw gebouwde huizen, voor de deuren staat een hele vloot aan opzichtige voertuigen. Deze huizen zijn van de “nieuwe Tadzjieken”. Deze wildgroei aan protserige auto’s in een van de armste landen in de wereld heeft geleid tot een nieuwe lokaal gezegde: “De vraag is niet meer ‘hoeveel heeft het je gekost?’ maar ‘hoeveel kilo heeft het je gekost?’”

Ik vroeg Dr. Kupatadze naar de rol die de overheid speelt bij de handel. “Bij alle grootschalige smokkelacties zijn wel een paar ambtenaren betrokken,” merkte hij op, “ofwel door de bescherming die ze leveren, het accepteren van steekpenningen of directe deelname aan de smokkel.”

Advertentie

Al sterk verzwakt door de illusies van de Sovjet-Unie is de Tadzjiekse economie de burgeroorlog nooit echt meer te boven gekomen. Sinds midden jaren negentig is het een  belangrijk doorvoerland voor de Afghaanse drugshandel en zag het een gigantische toename van heroïnegebruik. In 1997 schatten Tadzjiekse onderzoekers dat ongeveer de helft van de 18- tot 24-jarigen betrokken was bij de drugshandel.

Dat in 2000 86 kilo heroïne gevonden werd in de auto van de Tadzjiekse ambassadeur voor Kazachstan bewijst maar eens hoe sterk de drugshandel is doorgedrongen in de Tadzjiekse regering. In 2001 werd de minister van Binnenlandse Zaken vermoord, een van de verdachten verklaarde dat hij vermoord was omdat hij weigerde te betalen voor een levering van vijftig kilo. Een onderzoek uit 2007 schatte dat bijna een derde van het BBP van Tadzjikistan bestaat uit drugsgeld.

In 2005 nam de Tadzjiekse regering de grenscontroles bij de Afghaanse grens over van de Russen, en sindsdien is de hoeveelheid in beslag genomen heroïne gehalveerd. Geërgerd door het internationale commentaar dat Tadzjikistan niet in staat was de eigen grenzen te controleren beschuldigde president Rahmon de Russen van betrokkenheid bij de grootschalige heroïnehandel. “Waarom denk je dat de Russische generaals in Moskou in de rij stonden en enorme bedragen aan smeergeld overhadden om hier gestationeerd te worden?”, klaagde hij tegen de Verenigde Staten. “Enkel en alleen om hun diensplicht te vervullen?”

Advertentie

Maar bij afwezigheid van een stabiele economie lijkt deze drugshandel de enige reden te zijn waarom het land nog niet ineen is gestort. “De staat is gevangen tussen de voordelen en de nadelen van de corruptie,” vertelde Anceschi. “Ergens heeft een lokale regering met nauwe banden met de criminele wereld voordelen: het biedt een extra vorm van bescherming.”

En natuurlijk is deze situatie ook in het voordeel gebleken van de internationale gemeenschap. Partijen die een vrije vliegroute nodig hadden in hun ‘war on terror’ werden zeker niet gestoord door Tadzjikistan.

Pogingen om de drugshandel in te perken pakten elke keer verkeerd uit. Extra controles bij de grens zorgden er alleen voor dat de kleinere groepen gepakt werden en de grote handelaren op die manier een monopolie op de handel kregen.

Afgezien van een aantal Chinese vrachtwagens was er nauwelijks verkeer op de weg toen wij Khorog verlieten. Gekantelde tanks en bussen lagen in de rivier de Pyanj, de modderige Afghaanse oevers waren slechts twintig meter van ons verwijderd. Gezien de etnische banden en de nauwe verwantschap tussen de twee landen zou het onmogelijk zijn om de dertienhonderd kilometer lange grens in zijn geheel te bewaken, hoe hard je ook je best zou doen.

Ongeveer negentien uur later verwelkomden een aantal landhuizen ons in de Tadzjiekse hoofdstad Dushanbe. Het nieuwe paleis van de president heeft het merendeel van de openbare parken opgeslokt en het zou in totaal meer hebben gekost dan de jaarlijkse landelijke begroting voor de gezondheidszorg. Verderop was de krakkemikkig gebouwde hoogbouw te zien – de hoge prijzen voor de bouw zijn een uitstekende manier om geld wit te wassen.

Reclameborden met daarop beelden uit de rest van Tadzjikistan ontnamen het uitzicht op een aantal bouwplaatsen. Op een van de borden stond een foto van president Rahmon, grijnzend in een bloemenveld.

Delen van dit artikel zijn overgenomen uit Stephen M. Blands boek Does it Yurt?