In 2003 overleed de vrouw van een 55-jarige Vietnamese timmerman, genaamd Le Van. Verteerd door verdriet groef hij haar kist op, omhulde hij haar lichaam met klei en sliep hij vijf jaar naast ‘haar’.

Het is een bizar verhaal, maar zijn moeite met loslaten heeft iets universeels. Veel rouwende mensen voelen volgens rouwadviseurs een emotionele connectie met dingen die overleden dierbaren representeren, zoals grafstenen, urnen en altaren.

In de toekomst wordt dit fenomeen misschien naar een geheel nieuw niveau getild: experts op het gebied van artificiële intelligentie voorspellen dat mensen hun overleden familieleden zullen vervangen door synthetische robotklonen, compleet met een digitale kopie van de hersenen van die persoon.

“Het is als wanneer mensen hun hond of kat opzetten. We zetten geen mensen op, maar dit is een manier op hun informatie, persoonlijkheid en manieren ‘op te zetten’,” zegt Bruce Duncan, managing director van Terasem Movement, een onderzoeksfonds dat als doel heeft het “menselijk bewustzijn over te zetten naar computers en robots.”

Het bedrijf heeft al duizenden enorm gedetailleerde ‘gedachteklonen’ gemaakt om het geheugen, en normen en waarden van specifieke mensen op te slaan. Met de data creëerden wetenschappers een van ’s werelds meest sociaal geavanceerde robots, een replica van de vrouw van de Martine Rothblatt, oprichter van Terasem, genaamd Bina48 – met een waarde van $150.000.

Rothblatt, transgender en hoogstbetaalde vrouwelijke CEO in Amerika, nam het voortouw in het project om een digitale replica van de menselijke hersenen te creëeren. Ze gebruikte haar vrouw, Bina Aspen, als prototype en installeerde het ‘gedachtebestand’ (‘mind file’) van Bina in een robot die ontwikkeld was om op haar te lijken.

Bina48 is gemaakt van een soort huid-achtige rubber en tijdens het proces is meer dan 100 uur aan audiodata gebruikt van de menselijke Bina, waarin zij vertelt over haar geheugen en geloofsovertuigingen. Net als de echte Bina ‘houdt’ de robot van bloemen, is haar huid moccakleurig en gebruikt zij zelfspot in haar humor. Ze maakt gezichtsuitdrukkingen, groet mensen en heeft conversaties (waaronder een paar ongemakkelijke), mogelijk gemaakt door gezichts- en stemherkenningssoftware, motion tracking, en een internetverbinding.

“Het lijkt nieuw omdat de technologie nieuw is, maar de wens om contact te houden met iemand nadat zij overleden zijn is niet nieuw”

Bina48 heeft nog een paar sociale foutjes, maar ze is het ‘levende’ bewijs van het concept en het bijna charmante boegbeeld van de techno-onsterfelijkheidsbeweging. Ze is het voorbeeld van hoe in de toekomst de muur tussen biologisch en digitaal mogelijk afgebroken wordt, zei Duncan. “De definitie van ‘levend’ zal misschien veranderen naar, ‘zo lang je essentiele persoonlijke informatie georganiseerd wordt en beschikbaar blijft,” aldus Duncan.

Een meer geavanceerde versie van robots zoals Bina 48 kunnen volgens Duncan binnen 10 tot 20 jaar op de markt komen voor grofweg $25.000 tot $30.000, voor allerlei doeleinden, waaronder het ‘onsterfelijk’ maken van overleden dierbaren. “Het lijkt nieuw omdat de technologie nieuw is, maar de wens om contact te houden met iemand nadat zij overleden zijn is niet nieuw,” zegt hij. “Antropologisch gezien, projecteren we al honderden jaren de nagedachtenis van een persoon op levenlozen objecten.”

“Zie het op deze manier,” zo gaat hij verder. “Toen het kompas was uitgevonden, konden we op een geheel nieuwe manier over de wereld reizen. Maar het kompas is niet verantwoordelijk voor onze reislust.”

Minstens 56.000 mensen hebben hun informatie al overhandigd om gedachtebestanden te maken, een online opslagplaats om “unieke en essentiële karakteristieken van een persoon voor de toekomst” te preserveren, volgens Lifenaut, een vertakking van de Terasem Movement die gratis menselijke persoonlijkheidsdata verzamelt. Het doel is om iemands normen, waarden en geheugen te bewaren en een database te creëeren die op een dag geüpload kan worden naar een robot of hologram, volgens de website van Lifenaut. Bijna alles van een persoon, tot hun eigenaardigheden en manieren toe, kan gerecreëerd worden.

Sommige gebruikers vinden het idee om oneindig te leven gewoon interessant. Anderen willen zichzelf documenteren als onderdeel van de menselijke geschiedenis. Weer anderen hopen een artistiek project of genealogische informatie over te dragen aan hun nageslacht. Slechts een paar zullen het gebruiken om overleden te ‘herdenken’ en ermee te ‘communiceren’, zei Duncan.

Zijn firma is niet het enige bedrijf dat een toekomst ziet in het idee van AI-kloons. Zo heeft Google vorig jaar patent aangevraagd op een product waarmee de unieke persoonlijkheid van een mens nagemaakt kan worden, zoals de persoonlijkheid van een beroemdheid of overleden geliefde.

De technologie waar door Google patent op is aangevraagd is een computersysteem dat door een cloud wordt ondersteund, waaruit een digitale ‘persoonlijkheid’ gedownload kan worden. “De kunstmatige persoonlijkheid kan aanpasbaar zijn in de zin dat er verschillende variabele emoties mogelijk zijn,” staat in het patent geschreven. “De kunstmatige persoonlijkheid zal gedeeld kunnen worden door verschillend robots op verschillende locaties.”

Het patent stelt dat niet alleen de stemming van de persoonlijkheid variabel kan zijn; de persoonlijkheid zal zich ook door de tijd heen kunnen ontwikkelen. Toen we contact opnamen met Google om te vragen hoe ver het bedrijf is met de technologie voor dit project, weigerden zij een reactie te geven. Maar afgelopen februari zijn er weer nieuwe patenten door Google ingediend die binnen dit project vallen, dus het lijkt erop dat er in ieder geval vooruitgang geboekt wordt.

Hoe groot de bedrijven die met dit soort technologie bezig zijn ook zijn, in het verleden hebben vergelijkbare projecten al gefaald. Zes jaar geleden lanceerde het nu failliete Amerikaanse bedrijf Intellitar bijvoorbeeld een digitale kloon waarmee mensen zouden kunnen communiceren na de dood van een geliefde. Deze kloon werd gemaakt op basis van foto’s, spraakfragmenten en persoonlijkheidstests van een bepaald persoon, en kostte 25 Amerikaanse dollar per maand. Na slechts twee jaar ging het bedrijf al failliet; het wist slechts 10.000 klanten aan te trekken.

Het kan heel goed zijn dat dit voorbeeld je bekend voorkomt. Het hele idee van een robotkloon is namelijk gebaseerd op science fiction, zoals bijvoorbeeld het Britse sci-fi drama Black Mirror. In een aflevering genaamd ‘Be Right Back’ bestelt een vrouw een digitale vervanger voor haar overleden vriend via een webshop. Als dat niet genoeg blijkt te zijn, bestelt ze een synthetische robotkloon waar ze ook seks mee kan hebben, wat gepaard gaat met allerlei griezelige ongemakkelijkheid en toenemende emotionele krankzinnigheid.

Toch is er ook in het echte leven wel degelijk vraag naar robotklonen van overledenen, zeggen rouwexperts. “Rouw is een ontzettend pijnlijke ervaring, en dit is een manier om die pijn te verlichten. Het zal daarom sowieso klanten aantrekken,” zei Robert Zucker, auteur van het boek The Journey Through Grief andLoss.

Begrijpelijk is het dus wel, en effectief misschien ook, maar of het ook gezond is, is een andere vraag. “Het heeft een aantal heel problematische implicaties,” zei Zucker. “De behoefte naar dit soort oplossingen lijkt vooral aangedreven door angst en het verlangen naar het opheffen van emotionele pijn. In die zin is het een afleiding; een manier om jezelf voor de gek te houden.”

“Mensen vinden het ook niet gek om foto’s of video’s van overledenente bekijken”

Hij plaatste hier wel een kanttekening bij: “Het menselijke rouwproces kan vaak vreemd of zelfs extreem verlopen. Zolang als de manier waarop mensen hiermee omgaan hen niet hindert in hun gezondheid en hun leven op de lange termijn, kan een robotkloon wel degelijk een goede oplossing zijn voor sommige mensen.”

Experts geven toe dat het waarschijnlijk nog wel een aantal decennia zal duren voordat reïncarnatie sociaal geaccepteerd wordt. “Op het moment dat technologieën als ‘gedachtebestanden’ algemeen verkrijgbaar worden, zal het zeker een of twee generaties duren voordat ze echt mainstream zullen zijn,” zei Duncan.

Het concept staat niet eens zo heel ver af van de huidige manieren waarop we technologie gebruiken om mensen te herdenken en rouw te verwerken, stelt hij. “Mensen vinden het niet gek om foto’s of video’s te bekijken van overledenen. Het is daarom waarschijnlijk dat ook het daadwerkelijk interacteren met digitale simulaties van overleden personen sociaal acceptabel zal worden.”

Maar het zal wetenschappers nooit lukken om de ware essentie van een persoon in technologie te vangen, denkt Zucker. “Een mens is meer dan een optelsom van ervaringen en kennis. Er is ook zoiets als een geest.”

En dat is wat we altijd moeten blijven omarmen, stelt Zucker, de unieke dingen die ons menselijk maken, zelfs pijn. “Als mensen denken dat het wenselijk is om de pijn van rouw niet te voelen, hebben ze het mis. Rouw is namelijk ook een kans; iets dat je dingen leert over het leven en de liefde. Het is een essentieel onderdeel van het mens-zijn.”