Stuff

Kan je een trauma oplopen door moordvideo's op internet te kijken?

"Veel mensen maken zichzelf wijs dat ze naar gewelddadig nieuws kijken om geïnformeerd te blijven, maar onbewust raken ze verslaafd aan de tintelingen die vrijkomen na het zien van dit soort geweld."
21 september 2016, 5:00am
Lia Kantrowitz​

De eerste moord die ik online zag was de onthoofding van Nick Berg, een Amerikaanse zakenman die in 2004 door Iraakse jihadisten gevangen werd genomen en vermoord. In het filmpje zag je hoe een paar mannen samen hun best deden om zijn hoofd eraf te zagen. Ik zat toentertijd op de middelbare school. Ik keek toe terwijl hij stierf.

Sindsdien zijn er meerdere sterfgevallen online uitgezonden: Philando Castile, Alton Sterling, David Cawthorne Haines. Het is normaal geworden om naar iemands moord te kijken, en niet alleen in de donkerste krochten van het internet. Deze video's worden open en bloot geplaatst onder het mom van nieuws. Je kunt ze op Facebook en Twitter vinden, tussen de familiefoto's en kattenfilmpjes. De video op Facebook Live waarin Castile sterft, werd binnen een paar uur door circa drie miljoen mensen bekeken. Ik keek er ook naar, en was ervan overtuigd dat de video verwijderd zou worden omdat het de regels van Facebook over expliciete content overtreedt. Facebook heeft het recht om gewelddadige inhoud op de site te verwijderen, maar blijkbaar is er een manier om dit te omzeilen: als beelden of video's van publiekelijk belang zijn, mogen ze openbaar blijven. Alleen gewelddadige beelden die "gedeeld worden voor sadistisch plezier of om geweld te verheerlijken" worden verwijderd.

Sommige experts geloven echter dat de context niet zoveel uitmaakt, omdat iemand dood zien gaan kan leiden tot blijvende psychologische effecten.

"Ik denk niet dat de bedoelingen van de distributeur van de video uitmaken voor het traumatische effect dat het op de kijker heeft," zegt dr. Dion Metzger. Metzger is een psychiater die gespecialiseerd is in posttraumatische stressstoornis en trauma's die veroorzaakt worden door massamedia. "De mate waarin trauma optreedt heeft te maken met de inhoud van de video, en wordt ook groter als de kijker zich identificeert met het slachtoffer."

Natuurlijk zullen velen zeggen dat dit precies het punt is: we horen getraumatiseerd te worden door dit soort filmpjes, omdat het doel ervan is om iets te veranderen. Als we niet worden blootgesteld aan de onrechtvaardigheid van de wereld – in al zijn bloederige details – hoe kunnen we dan beginnen met verandering?

Van alle categorieën van gefilmde moord, staan justitie-burgerconflicten in de spotlight in deze discussie. Tussen maart 2014 en september 2016 gingen minstens vijftien video's viral van conflicten tussen burgers en de Amerikaanse politie die resulteerden in iemands dood. Waarschijnlijk delen gebruikers deze filmpjes omdat ze geloven dat ze bijdragen aan een beweging en helpen met het rechtzetten van sociale onrechtvaardigheid.

"Het is één ding dat we praten over onrechtvaardigheden, maar als mensen het daadwerkelijk ziet is dat een heel ander verhaal," zegt Metzger. "Als ze empathie kunnen opbrengen voor het slachtoffer, pleiten ze er vaker voor om het onrecht dat ze hebben gezien te stoppen... om deze redenen kan het openbaar maken van deze beelden tot positieve resultaten leiden."

Dit betekent echter niet dat de beelden niet traumatisch kunnen zijn voor de mensen die ze bekijken. Een onderzoek naar de aanslag op de marathon in Boston wees uit dat mensen die herhaaldelijk camerabeelden bekeken meer posttraumatische stress vertoonden dan mensen die er daadwerkelijk bij waren geweest. In een ander onderzoek moesten deelnemers kijken naar beelden van schietpartijen op scholen, zelfmoordaanslagen en de aanslagen op 11 september. Achteraf liet 22 procent van de deelnemers symptomen zien van een posttraumatische stressstoornis.

"Nadat ze zulk beeldmateriaal hebben gezien, hebben mensen moeite met slapen en ze hebben zelfs stress die grenst aan paranoia: een gevoel dat ze zelf ook het slachtoffer zouden kunnen worden van zulke gewelddadige gebeurtenissen," aldus Metzger.

En toch, zoals Metzger zegt, kunnen mensen niet wegkijken. "Ik geloof dat er een bepaalde schokkracht verbonden is aan deze video's, waardoor ze aanlokkelijk zijn voor de grote massa."

Na 9/11 keken Amerikanen gemiddeld acht uur lang naar de berichtgeving over de aanvallen. Een groot deel van deze beelden was expliciet. Degenen die meer televisie keken, hadden verhoogde vormen van stress en symptomen van trauma.

Carole Lieberman, een psychiater en voormalig hoofd van de National Coalition on TV Violence, vertelde VICE dat er bijna iets verslavends is aan dit soort expliciet geweld. "Veel mensen maken zichzelf wijs dat ze naar gewelddadig nieuws kijken om geïnformeerd te blijven, maar onbewust raken ze verslaafd aan de tintelingen die vrijkomen na het zien van dit soort geweld," aldus Lieberman.

Hoe geschokt ik ook was na de onthoofding van Berg in 2004, het weerhield me er niet van om soortgelijke filmpjes te bekijken.

Lieberman ziet dit als een probleem. Naast de psychologische consequenties, heeft onze welwillendheid om dit soort materiaal te bekijken ervoor gezorgd dat groepen als ISIS een platform hebben om hun beelden van onthoofdingen en andere gewelddadidigheden op te vertonen. "Ons collectieve onderbewustzijn wordt overspoeld met beelden van geweld, en dit zorgt er voor dat onze samenleving onbewust gewelddadiger wordt," zegt Lieberman.

Net als de censuurregels van Facebook, is er een vage grens tussen wat voor het publieke belang is en wat geweld is omwille van het geweld; een onderscheid waar de media mee worstelen als ze moeten besluiten wat ze wel en niet laten zien.

Hoewel sommige video's, zoals die waarin politiegeweld is te zien, worden gedeeld om recht te doen aan de slachtoffers, creëren anderen slechts een klimaat van angst. In elk geval, is de psychologische nasleep een probleem. Dus als je dit soort filmpjes online deelt, doe het dan met beleid.