Foto’s van de hopeloze vluchtelingenstroom op Lesbos

Elke dag strompelen op het Griekse eiland Lesbos bootvluchtelingen het strand op. Op de boten waar ze vanaf komen zijn vaak hele gezinnen met kleine kinderen aan boord, en iedereen moet vanaf het strand nog twee lange dagen lopen naar een provisorisch opvangkamp aan de andere kant van het eiland. Lokale bewoners en toeristen doen wat ze kunnen om deze mensen te helpen, maar eigenlijk mag dat niet. Volgens achterhaalde mensensmokkelwetten riskeren Grieken een boete van vierduizend euro als ze bootvluchtelingen helpen.

De Amsterdamse fotograaf Martijn Gijsbertsen en zijn vriend John Looijmans waren op vakantie op Lesbos, maar het werd niet echt een vakantie zoals je je een gemiddelde vakantie voorstelt. "Als je in het dorp of je hotel blijft, merk je het niet," vertelt Martijn. "Maar elke dag komen er wanhopige bootvluchtelingen bij Eftalou aan, die op de vlucht zijn voor IS of de taliban." Eftalou is een van de hoogste punten van het eiland, van waar aankomende bootjes worden gespot. Vanuit daar gingen Martijn en John tijdens hun vakantie elke dag met andere vrijwilligers naar de plek waar de boot landde, waarna ze water, eten, droge kleren, luiers en babyvoeding uitdeelden. "Voor veel vluchtelingen is de overtocht per boot zenuwslopend omdat ze niet kunnen zwemmen, en ze komen dus doorweekt en uitgeput aan. Het betekent dan veel voor ze dat er mensen voor ze klaarstaan, hoe bang en getraumatiseerd ze ook zijn." De vrijwilligers legden vervolgens uit welke kant de vluchtelingen op moeten lopen naar het opvangkamp – zeventig kilometer verderop. "Soms waren er ouderen en zwangere vrouwen bij, die we met scooters naar de eerste hulppost reden. Op een van de laatste dagen hebben we met twee huurauto's een gezin uit Afghanistan naar het opvangkamp gereden. Het was enorm emotioneel om afscheid van hen te nemen, ook al kenden we elkaar maar net."

Martijn besloot ook om de tocht die de vluchtelingen moeten afleggen vast te leggen – van het moment dat ze aan land zijn, tot in het overvolle opvangkamp Kara Tepe, waar de mensen gemiddeld tien dagen moeten wachten om geregistreerd te worden en door te kunnen reizen naar Athene.

De meeste vluchtelingen zijn volgens Martijn Syriërs en Afghanen. "De Syriërs maakten direct na aankomst een selfie en vroegen ons om een wifiwachtwoord. Ze wisten niet dat ze vervolgens nog zeventig kilometer moesten lopen." De Afghanen zijn beduidend armer en komen uit een wereld die nog veel verder van ons afstaat dan het leven in Syrië. "We spraken Amir, een achttienjarige jongen uit Afghanistan. Zijn ouders, jongere zus en zijn vriendin zijn omgekomen bij een zelfmoordaanslag, en hij is met zijn andere zus en haar man en hun kind gevlucht. Zijn lichaam zat onder de littekens, van de martelingen, zei hij. En toen vroeg hij ons of de Griekse politie een beetje mild is."

De vluchtelingen komen op kleine bootjes uit Turkije. Dat zijn meestal rubberboten, die de opvarenden bij aankomst lek steken uit angst teruggestuurd te worden. "Het is drie uur varen; de overtocht kost 1500 euro per persoon. Zodra er een bootje aan land komt, verschijnt er een zwarte pick-uptruck van zo'n mensenhandelaar, en binnen een mum van tijd zijn ze weg."

Elke ochtend gingen Martijn en John om 5 uur naar Eftalou.Andere toeristen hielpen bijvoorbeeld door geld te doneren bij de supermarkt voor melk en luiers. Grieken riskeren dus een boete, maar helpen zelf ook door stiekem water of stukken meloen uit te delen aan de vluchtelingen, voor de weg naar het opvangkamp. Martijn en John zijn ook naar dat kamp gegaan, waar alle hulp van lokale vrijwilligers komt – vaak buitenlanders die op Lesbos wonen. "Er staat een hek om het kamp en politie bij de ingang. Er bivakkeren daar nu al drieduizend mensen in kleine tentjes, verdeeld in groepen van herkomst. Er zijn maar vijf toiletten en geen douches," vertelt Martijn. "We zijn in Europa niet gewend aan grote stromen vluchtelingen, dat zie je aan alles. Er is grote behoefte aan een professionele hulporganisatie die deze vluchtelingenstroom kan kanaliseren. Er is zelfs geen dokter in de buurt."