Vice Blog

​We spraken de onderzoeker die heeft berekend hoeveel geld ons drinkplezier waard is

Onze drankzucht kost ons volgens het RIVM 2,5 miljard euro per jaar.
4.10.16

Ik heb altijd gedacht dat ik een godsvermogen kwijt ben aan mijn drankzucht. Elk weekend als ik wakker word, badend in mijn eigen katerzweet en met een half opgegeten shoarmarol uitgesmeerd over mijn lakens, denk ik hetzelfde: verdomme jongen, dat was weer nergens voor nodig. Als ik vervolgens mijn saldo check en zie dat ik de avond ervoor weer honderd euro aan gin-tonics en taxiritjes heb uitgegeven, neem ik me voor om nooit meer te drinken, om het weekend erop precies hetzelfde te doen.

Gisteren publiceerde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een rapport dat mijn drankprobleem, en dan vooral het financiële aspect, in een ander daglicht stelt. De wetenschappers van het RIVM hebben namelijk berekend hoeveel dat gezuip van jou, mij en alle andere Nederlanders nou eigenlijk kost. Om die berekening te maken hebben ze alle kosten geteld die drankgebruik met zich meebrengt – denk aan extra gezondheidszorg, inzet van politie en justitie om al die zuiplappen in het gareel te houden en de kosten van verkeersongevallen die worden veroorzaakt door dronken bestuurders – en daar de baten vanaf getrokken. Die baten, de opbrengsten van ons geslemp, bestaan uit onder meer de inkomsten uit accijnzen, de winsten van de horeca en iets dat het consumentensurplus wordt genoemd. Dat laatste is het plezier dat we met z'n allen halen uit het slopen van onze levers, uitgedrukt in geld. Dat het best leuk is om jezelf zo eens in de zoveel tijd de vernieling in te drinken, daarvan was ik op de hoogte. Maar hoe druk je zoiets in vredesnaam uit in geld?

Advertentie

- "Hey Nils, was het leuk in het café gisteravond?"
- "Mwha, 25 euro.

Dat klinkt niet logisch, maar het RIVM heeft er een manier voor gevonden. Na een hoop optellen en aftrekken zijn de wetenschappers tot een eindsom gekomen die de paar barkies die jij en ik elke maand in de kroeg achterlaten doen verbleken. Ons collectieve drankgebruik kost ons per jaar netto zo'n 2,5 miljard euro. Als we met z'n allen niet zouden zuipen zouden we dus 2,5 miljard overhouden. Daar kan je 1 miljard biertjes van kopen, die je vervolgens dus niet zou mogen opdrinken, omdat we anders die 2,5 miljard niet overhouden. Dat zou echt zonde zijn van al dat bier.

Om te vragen hoe je berekent hoeveel euro het plezier van een avondje doorzakken waard is, en om nog een paar vragen op te helderen waarmee ik bleef zitten na het lezen van het nogal taaie rapport met de wervelende titel Maatschappelijke kosten-baten analyse van beleidsmaatregelen om alcoholgebruik te verminderen, belde ik met de hoofdauteur ervan, Ardine de Wit.

VICE: Hoi Ardine. Wat zijn de belangrijkste conclusies uit het onderzoek?
Ardine de Wit: We hebben twee hoofdvragen beantwoord: enerzijds hebben we gekeken naar de kosten en de baten, en zo de nettokosten van alcoholgebruik berekend. Daarnaast hebben we gekeken welke maatregelen we kunnen treffen om die kosten omlaag te brengen. Dat zou kunnen door de accijns te verhogen, het aantal verkooppunten voor alcohol te verlagen en door de reclame voor drank aan banden te leggen.

Advertentie

Is het eigenlijk erg dat we jaarlijks 2,5 miljard kwijt zijn aan dat drinken? We hebben het altijd gedaan, en met veel plezier.
2,5 miljard is natuurlijk wel heel erg veel geld. Dat is ongeveer 1 procent van het bruto nationaal product. Ik denk dat veel mensen dat veel vinden. Het is belangrijk om vooral het tweede deel van ons onderzoek daarmee in verband te brengen: hoe kunnen we die kosten omlaag krijgen? Dat hebben we dus ook onderzocht.

Hebben jullie eigenlijk ook gekeken naar de opbrengsten van randzaken die bij het drinken komen kijken, zoals de inkomsten uit al die taxiritten en broodjes kebab die ik op zaterdagnacht consumeer?
Nee, die hebben we niet meegenomen. Kijk, het is natuurlijk ook niet zo dat als iedereen stopt met drinken alle taxichauffeurs opeens werkloos zijn, en dat alle shoarmazaken dichtgaan. Er zal wel enig effect zijn, maar dat hebben we niet meegenomen.

Ik heb een vraag over wat in het rapport 'het consumentensurplus' wordt genoemd: hoe druk je in hemelsnaam het plezier dat mensen aan drank beleven in geld uit?
Consumentensurplus is een economische term. Het houdt in dat we hebben gekeken naar het welbevinden dat mensen aan alcohol ontlenen. Om dat in geld uit te drukken, hebben we gekeken hoeveel mensen bereid zijn om te betalen voor alcohol. Als je van dat bedrag de daadwerkelijke kosten aftrekt, houd je het surplus over; het bedrag dat mensen extra zouden betalen. Dat bedrag kwam uit op 3,8 miljard euro.

Omdat ik zelf na twee keer luisteren en twee keer teruglezen wat Ardine hier zegt nog steeds best lang na moest denken over wat ze nou eigenlijk zei, zal ik het proberen in mijn eigen woorden uit te drukken. Om te weten te komen hoeveel euro fun je hebt gehad aan een biertje, moet je jezelf de volgende vraag stellen:

-Hoeveel heb ik voor het biertje betaald? 2 euro en 50 cent.
-Had ik dit biertje ook gedronken als het 3 euro had gekost? Waarschijnlijk wel, want ik heb echt zin in een biertje en mijn loon is net gestort.
- Had ik dit biertje ook gedronken als ik er €3,50 voor had moeten betalen? Nou, oké.3,50 voor een biertje is wel gortig maar ik heb dorst en dat meisje achter de bar is best leuk dus vooruit dan maar.
- Had ik 4 euro voor dit biertje neergelegd? No fucking way man. 4 euro, dat is bijna 9 gulden. Daar kocht je in mijn tijd een driekamerappartement op een a-locatie voor. (Dit laatste antwoord wordt alleen gegeven door vaders, dit is slechts een voorbeeld)

Omdat je €2,50 voor je biertje hebt betaald, maar er ook wel €3,50 voor had willen betalen (maar geen €4) heb je aan dit biertje volgens de berekening van het consumentensurplus 1 euro aan fun verdiend.

In het rapport gaat het ook over de kosten van vroegtijdig overlijden door overmatig alcoholgebruik. Noem me cynisch, maar ik zou zeggen dat iemand die zich op zijn vijftigste heeft doodgedronken ons minder kost dan iemand die tot zijn vijfennegentigste in een verzorgingstehuis zit.
Een mensenleven heeft een waarde voor de samenleving. We hebben gerekend aan de hand van normen die daarover door de overheid zijn opgesteld. Volgens die norm heeft een mensenleven een waarde van 3 miljoen euro. Er overlijden elk jaar zo'n 4.500 mensen vroegtijdig door alcoholgebruik. Daar zijn ook heel jonge mensen bij, die bijvoorbeeld omkomen bij verkeersongevallen die door drankgebruik worden veroorzaakt. Aan de hand van de leeftijd worden die kosten volgens de normering doorgerekend. Daarnaast veroorzaakt alcohol allerlei vormen van kanker, waarbij de zorgkosten erg hoog zijn. Maar er zijn inderdaad ook kosten in gewonnen levensjaren. Als je ouder wordt omdat je geen kanker krijgt, brengt dat zorgkosten met zich mee. Die hebben we ook meegenomen in het onderzoek. Ik wist niet dat mijn leven zoveel waard was. Bedankt voor je toelichting, Ardine!