Het hedendaagse Iran door de ogen van een verbannen student

Foto door Grey Hutton

Toen hij 21 jaar oud was dronk Hesam Misaghi geen liters bier en droomde hij niet van een carrière als dj. In plaats daarvan reed hij te paard door de bergen, samen met een paar smokkelaars die hem hielpen om Iran te ontvluchten. “We vluchtten naar Turkije door de bergen,” vertelde Hesam me. “Ik viel zes of zeven keer van het paard af, en het vroor. Ik had nooit gedacht dat het zo vermoeiend zou zijn.”

Hesam is nu 24 en heeft asiel verkregen in Duitsland, nadat hij in 2010 via Turkije uit Iran vertrokken was. Voordat hij ontsnapt was, was hij veroordeeld en hing hem een levenslange gevangenisstraf boven het hoofd omdat hij zijn recht op een universitaire opleiding opeiste.

Mocht je ooit in Teheran terechtkomen, dan zul je je afvragen waarom daar een theocratisch en onderdrukkend regime heerst. De stad staat vol torenhoge gebouwen, koffiezaken, restaurantjes, boetiekjes en al het andere wat een moderne metropool zou moeten hebben. De vrouwen zijn dan misschien gesluierd (hoofddoeken zijn verplicht), maar ze dragen ook moderne, strakke kleding. Vaak is de hoofddoek slechts symbolisch bevestigd aan de paardenstaart.

Maar schijn kan bedriegen. De volgende presidentiële verkiezingen zijn over een paar maanden, en de mannen die aan de macht zijn nemen geen risico’s, dus de aanhang van de hervormers wordt zwaar onderdrukt.

Deze onderdrukking liet Hesam ook niet ongemoeid. Na de mislukte Groene Revolutie in 2009 ging de regering agressief op jacht naar antiregimesympathisanten. “De onderdrukking werd steeds zwaarder, omdat de regering merkte dat mensen echt iets wilden veranderen,” vertelde Hesam me met een zwaar accent.

Zijn familie zijn aanhangers van het Bahá’í-geloof, een religieuze groepering van wie de regering geen groot fan van is. Dit was blijkbaar de reden waarom Hesam werd verbannen toen hij zijn studie Engels in 2007 door wilde zetten. “Toen begon ik te vechten voor mijn recht op educatie,” vertelde hij me.

Samen met andere studenten die ook verbannen waren omdat ze naar de universiteit gingen, startte Hesam een demonstratiebeweging die strijdt voor het recht op een academische studie en de bescherming van religieuze en seksuele minderheden. Snel sloot de groep zich aan bij andere mensenrechtenbewegingen, en daarmee groeide de dreiging tegen de regering.

Hesams activisme was onderdeel van het algemene ressentiment in het land, wat leidde tot de revolutie na de presidentiële verkiezingen in 2009. Toen resulteerde de verkiezing in een nek-aan-nek-race tussen de twee kandidaten. Een van hen was Mahmoud Ahmadinejad, een conservatieve volksmenner. De ander was Mir-Hussein Musawi, een politicus van de oude revolutionaire elite, die wordt gezien als onderdeel van de reformisten binnen de regering. Toen de resultaten van de verkiezingen werden aangekondigd, en Ahmadinejad de duidelijke winnaar was (ook al stelden de stembussen iets anders), voelden de mensen zich verraden en gingen ze de straat op om te protesteren. De regering sloeg terug. Musawi kreeg huisarrest, en mag tot vandaag de dag nog steeds niet zijn woning uit, terwijl de golf van protesten een climax bereikte toen een meisje op klaarlichte dag werd neergeschoten door beveiligers.

Ook arresteerde de politie Hesams beste vriend en gooiden ze hem in de gevangenis. Hij zit, net als Musawi, nog steeds vast. Hesam dook voor een maand onder en leefde in constante angst. Hij had toen geen contact met zijn familie. Om te ontkomen aan zijn gevangenisstraf, besloot hij het land uit te vluchten.

Drie jaar later ziet het er niet naar uit dat er dingen veranderd zijn. Onlangs werden er nog twee gevangenen publiekelijk opgehangen. Dit is een overblijfsel uit de tijd na de revolutie van 1979, toen de zogenaamde reactionairen overal in Teheran aan lantaarnpalen werden gehangen. Waar het toen een geaccepteerde straf was, veroorzaakt dit in het hedendaagse Iran verontwaardiging op sociale netwerken. “Er zijn foto’s van huilende en schreeuwende protesterende mensen,” zegt Hesam.

De verkiezingen, gepland op 14 juni dit jaar, bieden nauwelijks een alternatief voor het huidige regime. Ahmadinejad doet niet meer mee omdat hij aan het eind van zijn achtjarige periode is, maar Ayatollah Ali Khamenei, het staatshoofd en opvolger van Ruhollah Khomeini, de leider van de revolutie van 1979, zal de kandidaten van de verkiezingen uitkiezen.

“Ik weet zeker dat vier of vijf van de kandidaten hetzelfde zullen denken en handelen als Khamenei en de regering. Een revolutie zou alleen mogelijk zijn als Mousawi of Karrubi [de twee reformisten die beiden huisarrest hebben] oproepen tot een revolutie. Ik denk dat er iets moet gebeuren om mensen tot een nieuw protest te motiveren, zoals een man die zichzelf in brand steekt, wat gebeurde in de andere Arabische landen. De regering intimideert haar burgers voor de verkiezingen, en geeft nauwelijks ruimte voor tegengestelde stemgeluiden.”

Ondanks dat beginnen er wel dingen in het land te veranderen, maar op een minder opvallende en meer intellectuele wijze: “We lezen veel, voornamelijk op Facebook en mensenrechtensites.”

Hesam is nu te ver van huis en is het contact met de problemen in zijn land verloren. Hij heeft het idee dat hij anders is dan 'oudere', verbannen Iraniërs. “Toen ik nog in Iran was, las ik artikelen over mensen in politiek ballingschap die dertig jaar in het buitenland woonden, voelde dat een beetje vreemd. Het leek erop dat ze vastzaten in 1980.” Het voeren van strijd in ballingschap is niet hetzelfde als strijden in Iran. “Je merkt dat je vrij snel het contact met het thuisfront kwijtraakt,” zegt hij. “De taal verandert. Ik snap veel van de slang niet meer als ik met vrienden praat via internet.”

Hesam wil zich nu concentreren op zijn leven in Duitsland, waar hij mag studeren, en wil niet langer in het verleden leven. “Ik zou blij moeten zijn; in Iran zou ik nu in de gevangenis zitten,” zegt hij. Hij heeft vrienden gemaakt in Berlijn die voor een deel ook uit Iran komen, en is van plan om politiek en communicatie te studeren.

“Als ik terug zou kunnen gaan zou ik dat doen. Maar tot die tijd ga ik hier beginnen aan een nieuw leven. Ik ben niet zo’n nostalgisch type.”