FYI.

This story is over 5 years old.

nieuws

Krokodiltranen

'Iemand naar Siberië sturen' is niet voor niets een uitdrukking.

‘Iemand naar Siberië sturen’ is niet voor niets een uitdrukking. Daar kwamen we achter op de eerste dag van onze trip naar Novokuznetsk, dat in het westen ligt van dit 8,2 miljoen vierkante kilometer grote Russische gebied. In de zomer maakt de kou hier plaats voor een bewolkt, klam klimaat. De lucht ziet er zwart van de muggen, die ongeveer net zo groot zijn als je pink. Elk onderdeel van het stadsleven is doordrongen van de armoede die je zag ten tijde van de Sovjetrepubliek: de vervallen, grijze huizenblokken, de wilde honden die blaffend wakker worden en de hotelontbijtjes om zes uur ‘s ochtends die bestaan uit ham uit blik en gebakken eieren doorspekt met venkel. Maar laten we eerlijk zijn: als je hier klaagt over zulke kleine ongemakken, doe je eigenlijk hetzelfde als iemand die Syrië bezoekt en klaagt over het lawaai van soldaten die op de straten protestanten neerschieten. We waren hier niet voor de lol. Niemand heeft hier lol. We maakten een documentaire over hoe en waarom de jeugd van Novokuznetsk in de ban was van heroïne. Dit verhaal strookt namelijk niet echt met Vladimir Poetins voorstelling van de Russische jeugd als voortvarende supermensen die in een fantastische wereld leven vol geld, succes en vrijheid. In werkelijkheid consumeert Rusland op dit moment 21 procent van alle heroïne wereldwijd. De drugs in Novokuznetsk zijn roomblank van kleur, het puurste dat je waar dan ook kunt kopen. Het komt uit Afghanistan en de plaatselijke legende luidt dat het over de Kazachstaanse grens wordt gebracht door de Taliban als wraak voor de Russische invasie van 1979. De nieuwste drug in Rusland is echter iets dat de Russen zich helemaal zelf hebben aangedaan. Voordat we eropuit trokken, vingen we geruchten op over een nieuwe drug genaamd ‘krokodil’—een huisgemaakte versie van heroïne die bestaat uit benzine en codeïne. De naam verwijst naar de effecten van de drug: verslaafden krijgen een geschubde huid, terwijl ze van binnenuit worden opgevreten. De hersenen en ledematen rotten weg, waarna de gebruikers onvermijdelijk sterven. Toen we aankwamen werden de geruchten over krokodil steeds hardnekkiger en luider. De geruchten gonsden door onze oren en leek op hetzelfde schreeuwerige geluid dat je maakt wanneer je in bed wakker schrikt uit een nachtmerrie. Een plek die door heroïne- en krokodilverslaafden wordt gebruikt als ze in een feeststemming zijn. VICE: Hoi Alison. Jij presenteerde en hielp bij het produceren van deze documentaire. Wat heb je geleerd over krokodil?
Alison Severs: De verhalen die we hoorden over krokodil klonken als broodjes aap, maar toen we in Siberië aankwamen bleek het een stuk echter dan we hadden verwacht. We ontmoetten krokodilgebruikers die niet meer normaal konden lopen of praten. En we gingen naar een rouwcentrum waar ze de hele dag satijn vastnietten en kruisen vastlijmden op goedkope grafkisten van multiplex, om enigszins aan de vraag te kunnen voldoen. De begrafenisondernemers vertelden dat er elke week twee tot drie heroïneverslaafden per gemeenschap overlijden. Waarom is het drugsgebruik hier zo overheersend geworden?
In de jaren tachtig, dus na de invasie van Afghanistan, begonnen de mensen opium te gebruiken. In de jaren negentig werd dat heroïne. En nu heroïne én krokodil. Er zijn verschillende theorieën over waarom dit is gebeurd, afhankelijk van met wie je praat. Een van de theorieën is de zogenoemde narco-terrorisme-theorie—dat dit allemaal wraak is voor de Sovjetinvasie van Afghanistan. Een andere theorie luidt simpelweg dat het onmogelijk is om een grens met de omvang van die van Rusland goed te bewaken. Onze beveiligingsman, Alec, vertelde me: “Als je écht zou willen, kun je een olifant de grens over smokkelen.” We bezochten ook de ‘voedselmarkt’, de spil van de drugshandel in dit gebied.
Ik verwachtte dat er wat oude vrouwtjes op de vloer zouden zitten, augurken en watermeloenen te verkopen, en verder hoogstens één verdacht uitziende vrachtwagen. Maar toen we aankwamen stonden er 35 vrachtwagens uit Kazachstan. De bestuurders stonden daar openlijk te onderhandelen met zigeuners. Eén of twee mensen zagen onze camera’s en begonnen te toeteren om de zigeuners en chauffeurs te waarschuwen. Toen wisten we dat we daar weg moesten. Die markt was dus een stressvolle bedoening. Hoe zat het met de rest van de stad?
Het was erg deprimerend. De gebieden in de binnenstad bestaan uit gigantische huizencomplexen die dicht op elkaar staan. Verder staan er flats voor de fabriekswerkers. Er is geen echt stadscentrum. Het volledige straatbeeld rond de fabrieken bestaat uit propaganda: sterke mannen die hard werken, de wet van de sterkste, metaalwinning voor Moeder Rusland, enzovoorts. Maar jonge mensen willen niet echt meer in de fabrieken werken. En nu heeft hier zich een subcultuur vol drugs ontwikkeld, waar Rusland niet bepaald op is voorbereid.
Ik denk dat het helemaal geen subcultuur is. Dat impliceert dat er slechts een klein gedeelte van de maatschappij is dat heroïne gebruikt, maar het is een veel groter probleem. Het is niet beperkt tot één gebied of één deel van de bevolking, zoals in een subcultuur. Er zijn gebieden waar het beter gaat en gebieden waar het slechter gaat, maar elke buurt heeft heroïneverslaafden. Maar er zijn mensen die willen helpen.
We ontmoetten een gast genaamd Sasha. Zijn organisatie Pererozhdenie Rossii (‘Herstel van Rusland’) is een van de weinige afkickklinieken die niet toegewijd religieus is, hoewel ik wel iconografie zag in hun centra. Veel van de kerken zijn protestants. De mensen die de afkickklinieken leiden, zijn vaak pastoor. Sommigen binnen de Russisch-orthodoxe Kerk beschouwen deze klinieken als dienaars van de Antichrist, omdat ze er actief bezig zijn met heroïnegebruikers. Ik ben geen Bijbelkenner, maar dat klinkt mij niet erg christelijk in de oren. God huilt om de wereld: een schilderij in een afkickkliniek voor tienermeisjes waar ze van de heroïne af worden geholpen. Ze leken me goede mensen.
Dat waren ze ook. Sasha nam ons mee naar een paar van zijn klinieken, inclusief die waar de mensen lang genoeg clean waren om openlijk en eerlijk te praten over hun verleden. In Rusland zijn de meeste afkickklinieken onafhankelijk van de overheid, en ze delen dus geen methadon of andere middelen uit aan verslaafden die aan ontwenning lijden. Het leek gestoord, maar ze zeiden dat cold turkey de beste manier is om van de heroïne af te komen. En daar ontmoette je je nieuwe vriendin.
Ze was een 21-jarig meisje genaamd Alicia. Ik kon erg goed met haar overweg; misschien waren we telepathisch verbonden—zonder vertaler communiceerden we met elkaar en praatten we over haar tuin. Wat was haar verhaal?
Toen ze dertien was maakte haar vriendje haar verslaafd aan harddrugs. Ze zei dat ze verschillende drugs innam, maar ook dat ze ‘onwenselijke’ dingen deed om aan geld te komen. Heroïne was haar favoriete drug. Zij was de eerste persoon met wie we over krokodil praatten. Ze zei dat mensen erdoor van binnenuit wegrotten, maar dat het qua rush niet veel verschilde van heroïne. Ze had familieleden die aan krokodil en heroïne zijn overleden. Toen moesten we allebei huilen. Wat heb je nog meer gezien?
Daarna gingen we naar een nog naardere plaats. Gorgovski. Dat is een verlaten plek, waar vrijwel alles dat verkocht kan worden is weggehaald, inclusief vrijwel al het metaal. Toen we een van de gebouwen binnenliepen zagen we overal gebruikte naalden. Iemand had met graffiti schedels en gekruiste botten getekend en daarboven “AIDS” geschreven. We hadden daar niet heen gekund zonder onze vriend Alexey, een ex-verslaafde christelijke pastoor die in afkickklinieken werkt en evangelisch werk verricht met jonge mensen. Dima en Pasha nadat ze een mix van heroïne, oogdruppels en pillen hebben ingenomen. Wat herinner je van het moment dat je dat gebouw binnenging?
In het appartement ontmoetten we een paar kinderen: Pasha, Seryoga, Dima en Sergey. Ze zagen eruit als vijftien of zeventien, maar bleken in het eind van hun tienerjaren en begin twintig te zijn. Dima’s gezicht en handen waren niets anders dan open, gutsende zweren. We vroegen hem waarom hij niet naar een dokter ging. Toen zei hij: “Waarom moet ik naar de dokter? Er is niets mis met me.” Ik denk dat heroïnegebruik in Novokuznetsk wordt gezien als een morele keuze. De dokters helpen niet per definitie iedereen die zichzelf naar de klote heeft geholpen. Overheidsdiensten zijn er nogal dun gezaaid. Ik weet nog dat Dima zei: “Het maakt me niet uit dat je me filmt, ik ga volgende week dood.” Hij was geld schuldig aan drugdealers. Daarna kwam het engste gedeelte van de reis.
Ja. Via de kerk van Alexey regelden we een ontmoeting met een paar mensen die krokodil gebruikten. Ze woonden in een flat van één van hun moeders. Ze waren volledig arbeidsongeschikt geraakt nadat ze dat spul een jaar lang hadden gebruikt. De moeder verzorgde hen. Ze waren een tijd lang heroïneverslaafd en toen begonnen ze af te kicken—we hebben beelden van hen dat ze clean zijn en er redelijk gelukkig uitzien. Op een of andere manier wilden ze toen leren hoe ze krokodil konden maken en zochten een maand lang op internet naar recepten. Terwijl ze in de keuken krokodil maakten, schreeuwden ze naar hun moeder en probeerden ze haar haar eigen huis uit te gooien. Ik denk dat ze uiteindelijk de formule hadden ontdekt, want toen we bij hen aankwamen, nadat ze krokodil ingenomen hadden, kon geen van hen erg goed communiceren. Het waren een soort krokodilzombies. Er viel niets te bespeuren achter hun ogen. En die nacht belandden we in het huis van Alexey, voor een gebedsbijeenkomst met een paar ex-heroïne- en krokodilgebruikers.
Sommige mensen geven de schuld aan de ‘goddeloze’ Sovjetjaren—toen religie werd beschouwd als opium voor het volk—voor het maatschappelijke verval en mensen die immoreel en hedonistisch leven. Veel ex-verslaafden worden nu dienaars van God en vervangen hun verslaving door religie. Alexey zei dat Sovjet-Rusland een volmacht gaf aan Satan om eind jaren tachtig en begin jaren negentig te moorden, waardoor mensen verslaafd raakten aan heroïne. Hij vertelde me dat heroïne een oorlog om zielen is. En dus wordt hij elke ochtend wakker en bereidt hij zich voor om ten strijde te trekken tegen de duivel. Bekijk op VICE.com hoe Alison de nare, nare wereld van krokodil en heroïne in Novokuznetsk verkent. Grafkisten van multiplex, bij elkaar gehouden door nietjes, opgehoopt in een van de vele rouwcentra in Novokuznetsk. Twee ex-krokodilverslaafden bij hun moeder thuis. We hebben nog nooit, maar dan ook echt nooit, glazigere ogen gezien dan die van deze gasten. Een bewoner van de afkickkliniek in Forshtadt toont zijn gevangenistatoeages. Alicia poseert in haar slaapkamer in Forshtadt. Een tienerpatiënt van een afkickkliniek voor vrouwen: haar moeder dwong haar op haar twaalfde tot prostitutie en heroïneverslaving. Alexey gaat in zijn appartement voor in gebed. De alomtegenwoordige, turquoise torenflats van Gorgovski gereflecteerd in een poel. Elke dag op weg naar je werk in een staalfabriek moeten tegen een laag loon is prima—want je doet het allemaal voor deze gasten. Onze gastvrouw/co-producer Alison Severs maakt een grapje met de crew na een dag rondhangen met tieners die aan krokodil zijn verslaafd. Gigantische Duitse herders zie je overal in het zigeunergedeelte van het dorp—ze springen tegen hekken op en zorgen voor hartaanvallen.