Foto’s van internationale vrijwilligers die landmijnen ruimen in Oekraïne

De Russische POM-3 “Medallion” is een bijzonder venijnige landmijn. Je hoeft er niet eens op te stappen om hem af te zetten, de seismische sensor die erin zit reageert op de trillingen van menselijke voetstappen. Als hij wordt geactiveerd schiet hij een explosief omhoog ter hoogte van je torso, zodat je nek en hoofd worden opgeblazen. Tijdens de knal worden er ook nog eens ruim 2000 stukjes metaal afgevuurd die mensen in een straal van 16 meter kunnen doden of verminken. 

Net als alle andere antipersoonsmijnen werden POM-3-mijnen verboden door het Verdrag van Ottawa in 1997, dat wel door Oekraïne werd ondertekend maar niet door Rusland. Dit betekent dat het gebruik ervan door Oekraïne technisch gezien illegaal is onder de internationale wet, waardoor er een legaal dilemma ontstaat.

In september 2022 reisde de Duitse fotojournalist Jan Schneidereit af naar Oekraïne om het gebruik van deze instrumenten vast te leggen, iets wat is bevestigd door meerdere organisaties waaronder de Human Rights Watch. Tijdens zijn trip lukte het Schneidereit niet om er ook maar één te vinden, maar hij ontmoette wel een groep internationale vrijwilligers die hun leven op het spel zetten om deze landmijnen te ruimen.

Het team van de explosievenopruimingsdienst (EOD) bestaat voornamelijk uit voormalig militair personeel uit verschillende landen. Ze werken vanuit een basis in de Sumy-provincie in noordoostelijk Oekraïne, slechts 15 kilometer van de Russische grens en dus binnen het bereik van artillerie en drones. De precieze locatie van hun basis blijft om veiligheidsredenen geheim. 

Het team ruimt niet alleen mijnen maar traint ook eenheden van het Oekraïense leger om dergelijke operaties uit te voeren. Volgens Schneidereit ontvangen de vrijwilligers geen vergoeding voor hun werk.

Volgens Schneidereit vond de eerste grote missie van het EOD-team plaats bij het Hostomel-vliegveld, een militaire landingsbaan in de buurt van Kyiv waar Russische troepen een paar uur nadat Poetin de invasie aankondigde zijn geland. 

Tot dusver is er niemand in het team gewond geraakt. Schneidereit kreeg van EOD-leden te horen dat de gevaarlijkste operatie van het team plaatsvond op het Soledar-front in de Donetsk-regio, waar ze onder zwaar artillerievuur van de Russen kwamen te liggen. Het team besloot zich toen terug te trekken achter Oekraïense lijnen, maar werd vervolgens beschoten door Oekraïense soldaten die het op hen af snellende voertuig aanzagen voor een vijandige aanval. Gelukkig is de situatie niet geëscaleerd. 

Schneidereit kreeg ook de kans om met een paar van de teamleden te praten. Jonathan Baynard is opgegroeid in Belfast, Noord-Ierland en heeft in het Britse leger gediend. Hij vertelde dat hij is gestopt met zijn goedbetaalde baan bij een techbedrijf in Zürich om iets te doen aan het historische onrecht dat door Rusland tegen Oekraïne wordt gepleegd. 

Kristina R., die haar achternaam om persoonlijke veiligheidsredenen niet wilde delen, is in Oekraïne geboren en heeft een hoop achtergelaten om zich bij het team aan te sluiten – een comfortabel leven in Engeland, waar ze is opgegroeid, en een baan bij een techbedrijf. Kristina is de enige in het team die niet eerder in het leger heeft gezeten, maar ze heeft voorheen een EOD-training in Kosovo afgerond. Binnen het team ontmantelt ze niet alleen explosieven maar vertaalt ze ook tussen Oekraïense en Engelse sprekers. 

Het EOD-team is op een basisniveau georganiseerd en maakt samen keuzes. Soms kiezen ze er bijvoorbeeld voor om bepaalde missies niet aan te gaan omdat die te gevoelig waren. 

Desalniettemin lijkt het team een onofficiële aanvoerder te hebben: Markian, die ook alleen bij zijn voornaam genoemd wil worden om veiligheidsredenen. Markian werd in Oekraïne geboren en verhuisde met zijn moeder naar Canada toen hij 14 was. Daar heeft hij in het leger gediend en geleerd hoe hij landmijnen moet ruimen. Nu begeleidt hij de trainingscursussen van de groep. 

“Markian overweegt te blijven tot de oorlog voorbij is,” zegt Schneidereit. “Maar voor de EOD-mensen is de oorlog niet voorbij als het laatste schot is gelost maar pas als de laatste landmijn is geruimd. En dat zou nog wel eens 40 jaar kunnen duren.” 

Scroll naar beneden voor meer foto’s:

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op VICE Germany.

Volg VICE België en VICE Nederland ook op Instagram.