FYI.

This story is over 5 years old.

Muziek

De Vertakkingen Van Een Patattenboer

Eric Thielemans speelde een roffel van 22 minuten.
27.2.12

"Voor Eric maak ik graag een uitzondering", mailde ik terug op het bericht van vzw Oorwerk. Zij vroegen of ik het zag zitten om de nieuwe plaat van Eric Thielemans wat aandacht te geven. In eerste instantie kroop mijn wijsvinger naar de verwijderknop omdat ik de woorden "experimenteel" en "jazz" zag, maar het was Eric Thielemans: hij heeft ondertussen een cultstatus waar zelfs een objectieve journalist met een hart van steen zoals ik voor smelt. Dus werd het niet de verwijderknop maar: "voor Eric maak ik een uitzondering". Het bleek nog niet zo'n slechte keuze te zijn want veel jazz en experimenteel is er niet aan zijn nieuw werk. Sterker nog, tijdens de eerste minuten van onze ontmoeting zei hij dat hij de term jazz-drummer ziekelijk beu is en vooral achterhaald vond. Hij heeft vijftien jaar lang in de jazzwereld gezeten, dat is waar. Maar hij vindt het niet meer leuk. Te elitair en niet spannend genoeg. Jazz. Jazz. Ze dienen een andere term te verzinnen voor mensen zoals Eric. Op zijn laatste plaat staat een snaredrum-roffel van 22 minuten. Monotoon, veel galm, psychedelisch, gewoonweg zalig. 22 minuten lang niets dan het geroffel van een snaredrum. Wie dat jazz durft noemen, is een lul. Ik bedoel, is niet goed snik. Niet goed snik. Dat klinkt als Smurfentaal. Of als een Hollander die een tekenfilm inspreekt. Cargamel!

Advertentie

Ik vond hem meteen een toffe man maar ook een erg verwarde man. Helder van geest, maar hij springt van de hak op de tak. Niet te doen. Dit interview heeft me levensjaren gekost. Hopelijk besef je dat, Eric? Hij zette koffie voor mij en ondertussen snuffelde ik door zijn post. Ik vond een paar brieven van de RVA. Blijkbaar is hij zijn kunstenaarsstatuut kwijt door een fout van de vakbond. Hierdoor kregen we een band. Liefste lezer, los van alle stakingen, de vakband is niet meer wat het geweest is. Maar goed, enkele weken na het interview kwam ik hem tegen. Ik stapte naar buiten, sloot mijn voordeur en hij reed me bijna omver met zijn mountainbike. "Ik wil je gewoon laten weten dat ik de zaak opvolg", lachte hij. Ik lachte terug en zei dat ik er mee bezig was. Levensjaren, zeg ik je. Vertakking op vertakking op vertakking. Hij spreekt als een lindeboom in de voorspoed van de lente. En hij is een beer van een vent. In ieder geval, ons gesprek begon met de vraag: "ah, RVA-brieven: een cultstatus betaalt zich blijkbaar niet in centjes".

Eric Thielemans: Ook niet in maagden. Dat is wel jammer.

Het voordeel is dat je niet geconfronteerd wordt met American Beauty-achtige scènes, het nadeel is dat je niet geconfronteerd wordt met American Beauty-achtige scènes.
Als je 42 wordt, dan begin je stilaan te denken: wat is er mis met die American Beauty scènes?
(hapt muesli naar binnen)
Maar ik heb een lief. Ongelofelijk. Waar is de kat?

Advertentie

Ik denk dat hij naar buiten gewandeld is en doodgevroren (-12°C!!!).
'De laatste miauw'. Neen, hij zal wel in de kast zitten.
Gevonden.
Hij is gewoon een beetje dom.

Als ze zeggen "Eric de jazzdrummer", dan is dat niet waar. 
Jazz drummen, wat dat ook mag zijn, neemt amper nog plaats in mijn bezigheden. En dat is als ik al ooit echt jazz gedrumd heb. Ik heb me meer in de voorhoede begeven.

De avant garde, om het met een smalende term te zeggen.
Dat zijn van die historische woorden. Craig Ward zei altijd: post-jazz. Nu, jazz is een taal. Ik beheers die taal waardoor hij ook steeds aanwezig is. Ik heb die taal ook heel ernstig gestudeerd en gespeeld. Maar na verloop van tijd heb ik beseft dat die scène heel erg flauw is. Jazz is voor mij als barokmuziek, een genre die zich in de geschiedenis bevindt. Het is voorbij.

Je plaat wordt geklasseerd als experimenteel. Dat impliceert een experiment, een onderzoek. Is er een onderzoek?
Neen! Ik noem het ook niet experimenteel. Als je creëert dan onderzoek je altijd wel iets. Ofwel voer je iets uit waarvan je de formule kent. Ik vind het woord 'experiment' niet passend. Creëren voor mij is altijd blind voor me uit tasten en intuïtief voelen welke richting ik moet uitgaan.

Er wordt te kwistig met het woord omgegaan. 
Ik zou ook rigider met die term omspringen. In mijn werk zit er altijd wel een kader. Ik zet een paar punten uit waarbinnen ik ga werken. Maar bij de creatie heb ik een noodzaak tot overgave. Zonder die overgave wordt het werk puur conceptueel. Dat is niet mijn ding. Ik ben niet rigide, wat volgens mij essentieel is om conceptuele kunst te maken. Nu, er is ook heel sexy conceptuele kunst, daar niet van. Maar die overgave moet er zijn. Die mystiek. ik heb soms het gevoel dat als ik te conceptueel blijf, het werk niet juicy genoeg is.

Advertentie

22 minuten lang een snaredrum-roffel doen, dat noem ik overgave.
Technisch is dat niet zo moeilijk. Ik kan dat iedereen aanleren, denk ik. Het zou wel de nodige tijd in beslag nemen. Het is niet bovenmenselijk. Daar gaat het werk ook niet om! Om het circusachtige. Hetgeen wel het geval is in jazz, waar kunde een graadmeter is voor virtuositeit. Daar loopt het dan ook mis. Het gebrek aan poëzie. Ik zoek net die poëzie op: wanneer kraakt het als je erin bijt? Wat maakt het sappig? Experimenteel … Een boer die naar zijn veld kijkt 's ochtends en nadenkt, is even experimenteel.

Hoe is de plaat tot stand gekomen?
Ik had een basiswerk gemaakt namelijk A Snare Is A Bell. Dat is een snaredrum-solo. De release die nu uitkomt is een dubbele plaat. De eerste plaat is de solo en de tweede plaat bestaat uit opnames van een orkest die datzelfde idee aanpakt en ziet waar het uitkomt. De solo is opgenomen in de Sint-Augustinus kerk in Antwerpen. Het gaat om werken met boventonen. Ik roffel en laat de boventonen culmineren. Je weet toch wat boventonen zijn? Dat zijn de bijklanken. Ik begin heel zacht te roffelen en ik luister. Het is zoals op het toilet of als je je in een kleine, resonante ruimte bevindt: schraap dan de keel en dan hoor je soms een toon die blijft doorklinken. Iedere ruimte heeft een bepaalde toon.

Je bedoelt dat er dan een bepaalde frequentie beter hoorbaar is?
Luister, een toon bestaat eigenlijk uit verschillende tonen. Als je een noot aanslaat op de piano, krijg je buiten de aangeslagen toon een aantal reeksen van boventonen. Die boventonen vormen een bepaald timbre. Waarom hoor je een trombone anders dan een piano terwijl ze dezelfde toon spelen? Dat komt door de boventonen. Zij zorgen voor het verschil in klankkleur.

Advertentie

Nu ben ik mee.
Terug naar het werk: van toen ik klein was heb ik altijd graag geroffeld. Wat je moet doen om te oefenen, is de rebound van de stokken controleren door middel van de spanning in de hand. Je moet vat krijgen op de rebound en het egaal kunnen maken. Een roffel is de rebounds van beide handen perfect op mekaar laten aansluiten. Hoe is het werk ontstaan? Op dat vlak ben ik een boertje. Ik zat met de vraag om eigen werk te maken. Dat werk is ontstaan toen ik ander werk aan het maken was, toen nog in de jazz. Ja, ik kan niet praten zonder andere dingen erbij te betrekken. Ik neem steeds een zijweg. Dat is typisch mij maar heel interessant op vlak van creatie. Ook in de wetenschap is dat zo. Als je naar iets kijkt, dan moet je altijd openstaan voor wat zich aandient naast wat je aan het kijken bent. Bij Jansen Farmaceutica zegt men dat altijd tegen het personeel. "Als er iets in je data niet klopt, laat het me meteen weten".

Veel medicijnen berusten op toeval. Ik heb het gevoel dat we uitwijken.
De processen zijn hetzelfde bij creatie van muziek. Je kijkt naar iets en houdt je blik open voor alles wat er rond beweegt. Maar je moet een blik hebben! Ok, concreet: ik was met jazz bezig en ik had die nood om mijn eigen ding te doen dat niet helemaal samenviel met de jazz. Ik was te poëtisch. Tijdens het spelen was ik meer en meer geïntrigeerd door het niet spelen, de stilte. Ik ben nooit een drummer geweest die grootse solo's geeft, dat interesseert me niet, tot grote frustratie van velen, denk ik. Het is niet mijn ding, zoals Miles Davis. A Snare Is A Bell is ontstaan uit een project rond stilte. Het was mijn spontane manier om de stilte uit te drukken.

Advertentie

Hoe komt het dat het zo droney klinkt?
Dat komt door de boventonen van de snaredrum. Ik doe met mijn stem wat ik daarjuist zei, over het schrapen van de keel in het toilet. Het geluid zwelt aan in de ruimte en begint mee te zingen. De tonen beginnen op elkaar in te werken en worden versterkt. Ik weet nooit op voorhand wat het effect gaat zijn.

Ik dacht dat die klank het gevolg was van - weet ik veel - een versterker of iets dergelijks.
Neen, helemaal niet. Het is volledig akoestisch en dat geluid is een natuurlijk fenomeen. Ik zat met één snaredrum in het midden van een kerk. Verder niets. Na het optreden kwamen er mensen naar me toe en vroegen naar "die tape die je hebt laten meelopen, met de panfluiten erop".

Dat droney geluid kan toch niet je stem zijn!
Ik doe enkel een roffel en met mijn stem probeer ik bepaalde geluiden te versterken. Het lijkt een beetje op sjamanisme. Hetgeen ik overigens niet wil uitbuiten; ik ben geen trance-muzikant; ik doe niet mee aan het ritualistische aspect ervan. Ik ben wel geïnteresseerd in mystiek en in overgave.

Heb je dan een speciale manier van zingen?
Mensen denken dat maar ik weet niet wat ik doe. Het neigt wel naar boventoon-zang. Gaandeweg ben ik wel op zoek gegaan naar bepaalde frequenties.

Ik vind die solo enorm passief-agressief. Het is onderhuids geweld dat niet ontploft. Als dat jouw interpretatie van stilte is, hebben psychoanalisten een vette kluif aan jou.
Daar kan ik me wel in vinden.
Zelfs persoonlijk, ja.
Er zit een zekere mate van geweld in mij.
Ik denk dat zelfs, … Ja.
Nu, de plaat is ergens wel mooi. sommigen verschoten ervan.

Advertentie

Wordt de plaat niet vooral mooi door de toevoeging van de anderen? Want het vertrekpunt is jouw solo en die is rauw.
Dat klopt. Er is een confronterende kant in mijn werk. Ik snijd graag de bullshit weg. Ja, ongemak en pijn. Mijn werk is geen entertainment.

Misschien is 'abstract' een betere term om je werk te beschrijven, in plaats van experimenteel. Abstract betekent in essentie het wegsnijden van de onzin.
Ik denk dat het een term is die meer zegt. Tja, de meeste mensen verstaan onder experimenteel: "blie blaah baaa lalalala krggrrr", en dergelijk zaken. Dat is expressief, niet experimenteel. Ik denk dat we nu geen nood hebben aan mensen die zich willen uitdrukken.

Dat is een krachtige quote!
In een tijd waar iedereen artiest is, is de devaluatie ervan groot. Ik denk steeds na over wat ik zou kunnen toevoegen. Wat bestaat nog niet? Er is veel plaats voor mensen zoals ik want er is nog veel dat niet bestaat. Ik ben meer als een boer, in die zin dat ik leef van mijn eigen oogst. Ik praat nu met jou omdat ik wil dat die oogst ook ergens aankomt. Je verbouwt geen patatten om ze in een schuur te laten rotten. Je wilt dat ze gegeten worden.

De laatste vraag: wat betekent juist de titel?
Een snaredrum is als een klok. "tiiiiiiiiiiing!"

De plaat is te koop vanaf 5 maart onder de naam EARR Plays A Snare Is A Bell (label: SUB ROZA).

Tekst en foto: Ringo Gomez-Jorge