Mijn hond Harley

Hierboven zie je mijn hond Harley. Ik ben nu zo’n twee jaar zijn baasje en we doen bijna alles samen. Hij is een soort mix tussen een Husky en een Duitse herdershond en hij heeft een hartje van ongeveer de grootte van de maan. Het is een wezen dat dingen net zo diep – zij het meer simpel – voelt als al het andere dat leeft in dit universum. Hij is niet, zoals wel eens over honden gezegd wordt, een manipulatieve imitatiedrone die alleen maar eten en onderdak wilt. Hoe onwetenschappelijk die conclusie ook mag zijn, ik geef er mijn leven voor dat hij een gevoelig, emotioneel wezen is.

Er zijn echter twee problemen met dat idee. De eerste is dat de wetenschap er niet zo bijster veel over kan zeggen. Hersenscanstudies met honden zijn lastig om de simpele reden dat honden niet zo van stil blijven zitten in luide, vreemde MRI machines zijn. En een hersenscan van een verdoofde hond vertelt ons niet zo veel. Een hondenbrein vergelijken met het diepe emotionele brein van de mens is daarom alleen maar mogelijk door ons gedrag met dat van honden te vergelijken. 

Het tweede probleem is minder praktisch en heeft te maken met ons algemene wereldbeeld van iets dat niet menselijk is. Dat heeft er niet mee te maken met het idee dat leven verspreid ligt over een continuüm van toenemende intelligentie en emoties, maar eerder met de distinctie tussen mensen en al het andere. Speciaal en niet-speciaal. Al het niet-menselijke ligt in het domein van de dieren, die overlevingsmachines zijn die door mensen gebruikt kunnen worden. Dit verschil vertelt in wezen de hele geschiedenis van de mens en haar interactie met de omgeving. Om te stellen dat honden en andere wezens meer zijn dan slechts overlevingsmachines – of dat wij net zo goed overlevingsmachines zijn – druist in tegen een heel scala aan diepgewortelde overtuigingen.

Er stond dit weekend een stuk in The New York Times dat een interessant licht schijnt op de notie van honden als voelende wezens. Het stuk komt van neuro-economieprofessor Gregory Berns en stond in de opiniepagina’s van de krant, aangezien het werk nog niet gepubliceerd is. Berns trainde een dozijn honden om uit zichzelf de MRI machine in te lopen en lang genoeg stil te zitten om de eerste goede hersenscans van wakkere en ‘vrijwillige’ honden te maken. 

Berns vond een activatie van de ‘nucleus caudatus’ in de hondenbreinen, die reageerde op dingen als eten en de geur van mensen waarmee de hond bekend was. Berns legt uit:

De caudatus is rijk in dopaminereceptoren en ligt tussen de hersenstam en de cortex. Bij mensen speelt de caudatus een belangrijke rol in het anticiperen van dingen die wij fijn vinden, zoals eten, liefde en geld. De vraag is of we deze associatie ook kunnen omdraaien en kijken naar wat een mens denkt door de activiteit van de caudatus te meten. Door de complexiteit van hoe verschillende delen van het brein met elkaar zijn verbonden, is het doorgaans niet mogelijk om een enkele cognitieve functie of emotie aan een afzonderlijk breinregio toe te kennen.

Hierin kan de caudatus een uitzondering zijn. Specifieke delen van de caudatus vallen namelijk op door hun consistente activatie bij dingen die mensen prettig vinden. De activatie van de caudatus is zelfs zo consistent dat het onder de juiste omstandigheden onze voorkeuren voor eten, muziek en schoonheid kan voorspellen. 

Berns erkent dat dit geen definitief bewijs is dat honden emoties als liefde en dergelijke ervaren, maar het is toch een aanwijzing van iets. Het is het soort iets waar baasjes geen wetenschappelijke studie voor nodig hebben om het te demonstreren. Maar het heeft desalniettemin implicaties voor de relatie tussen de mens en de rest van de levende wereld. Als we in een wereld leven vol andere denkende en voelende ‘machines’ – machines die zich begeven op hetzelfde denkende, voelende continuüm als wijzelf – stelt dat de menselijke strategie van manische exploitatie van ander leven ter discussie. Althans, dat zou het moeten doen. 

Bij dat laatste punt moet ik weer denken aan Harley en hoe hij ineenkrimpt bij het zien van bezems, harken en andere soortgelijke voorwerpen. Als een gered dier uit het dierenasiel van Maryland ASPCA is hij waarschijnlijk mishandeld in een vorig leven. Ik heb hem nu twee jaar en toch is een verheven stem voor Harley genoeg zijn oren naar achter te strijken, zijn hoofd omlaag te doen en te wachten op het ergste. Slechte mensen zullen altijd slechte dingen doen, maar er zijn overtuigingen die hen daarin helpen. En een van die overtuigingen is dat levende wezens toch net iets minder ‘leven’ dan mensen.

@everydayelk