FYI.

This story is over 5 years old.

Vice Blog

MILAAN - GOMORRA IS STEENGOED

20.10.08

Een paar weken geleden publiceerden we een interview met Roberto Saviano over zijn boek Gomorra,
een brutaal, half-fictief exposé over de maffia in Napels —aka de
Camorra, de machtigste misdaadorganisatie van Italië. Het boek verkocht
bijna 5 miljoen stuks, is vertaald in 42 talen en maakte Roberto tot
doelwit nummer een voor de maffiasnipers. Wat de zaak nog pijnlijker
maakt voor Saviano is dat Gomorra onlangs werd omgevormd tot
een film door de Italiaanse regisseur Matteo Garrone, en om het nog
erger te maken, de film is geweldig. Beter dan het boek zelfs.

De film heeft sinds zijn première in Italië deze lente al een hele
lading prijzen en pakken lof van de pers over zich heen gekregen (o.a.
de Grand Prix du Jury in Cannes dit jaar). Nu de film ook
internationaal uitgebracht wordt heeft een commorista-die-
overheidsgetuige-geworden-is, gezegd dat de Camorra plannen heeft om
Saviano voor het einde van dit jaar te vermoorden. We willen
hiermee niet zeggen dat we Saviano dood willen ofzo, maar hij had
evengoed een veel slechtere film kunnen kiezen om een kopje kleiner
door te worden gemaakt. Fuck, ik zou het niet eens erg vinden moest ik
hiervoor vermoord worden, en ik HAAT dood gaan.

Advertentie

Het is moeilijk een boek te bekritiseren waardoor de auteur achteraf
24/7 bescherming moet krijgen en een een potentiële doodstraf boven
zijn hoofd heeft. Maar Saviano heeft er zelf voor gekozen om zichzelf
centraal te plaatsen in Gomorra. Hij bezoekt de illegale vergiftigde stortplaatsen ; Hij
gaat naar Scampìa, de grootste open-air drugsmarkt ter wereld, om met
eigen ogen te kunnen zien hoe de nieuwste goedkope heroïneladingen
worden uitgetest. Het eindresultaat is een slordige mengvorm van
onderzoeksjournalistiek en hedendaagse misdaadfictie. Slordig in
zoverre dat, in tegenstelling tot in Capote's In Cold Blood, de
lijn tussen wat echt is en wat niet echt is, volledig onduidelijk is. Er staan
geen voetnoten, geen bronnen of geen directe citaten in de eerste druk,
en ze kwamen alleen voor in de tweede editie van het boek. In plaats
van je te dwingen je ongeloof op te schorten, versterkt de structuur
van het boek dat juist enorm, waardoor je je constant afvraagt welke
delen echt zijn en welke niet.

Het boek is ook ongelooflijk subjectief en extreem kwaad, zodat het
bij momenten meer lijkt op 500 pagina's geraas en getier over de
Camorra dan op een voornamelijk op feiten gebaseerd verslag. Anyway, al
die problemen zijn best wel te vergeven als je onthoudt dat het alleen
dankzij dit boek is dat de wereld weet hoe ongelooflijk fucked up
Napels is. Voordat het boek uit was, wist niemand de namen van die
klootzakken van de Camorra en nu begint het Italiaanse nieuws ermee,
zoals het moet.

Advertentie

De filmadaptie van Garrone vermijdt al die stekelige problemen van
feiten en fictie door de journalistieke pretentie achterwege te laten
en Saviano totaal te schrappen uit de verhaallijn. Gek genoeg voelt wat
er overblijft op scherm nog echter dan de stukken uit het boek waarvan
je zeker weet dat ze echt zijn.

In de film worden vijf verhalen door elkaar verteld. Een verhaal
volgt een handelaar met zijn pupil die bij de Camorra horen. Je ziet
dan hoe ze deals maken over het dumpen van giftig afval. Het tweede
verhaal gaat over een kleermaker van de maffia, die kleding ontwerpt om
mee te smokkelen. Hij is net begonnen met het onderwijzen van de
rivalen: Chinese immigranten. Een ander verhaal vertelt hoe twee
gastjes bendes opzetten die voor hen stelen en drugs dealen. Dan heb je
ook nog twee verhalen die zich richten op de maffia-oorlog in het
steeds populairder wordende Scampi- de eerste vanuit het perspectief
van een twaalfjarige jongen die wanhopig probeert om bij de oudste
maffiafamilie te komen; de tweede zie je door de ogen van een volwassen
bagman bij de maffia, die probeert niet betrokken te raken.

Als je denkt dat je in de film alleen maar mensen ziet die keer op
keer hun punchline herhalen (zoals in zoveel andere misdaadfilms), heb
je het mis. Je kan deze film niet kijken zonder een traantje weg te
pinken. Garrone heeft ervoor gezorgd dat het niet zo'n standaard
Hollywoodfilm werd. Niks geen glamour of een strijkkwartet op de
achtergrond, de camera volgt iedereen met hetzelfde koude, nuchtere
oog. Geen enkele sfeerimpressie is kunstmatig. De meeste acteurs zijn
vrijwilligers die Garrone van de straat heeft geplukt (twee van hen zitten nu in de bak voor betrokkenheid bij de maffia.
True story.) Omdat al deze mensen van de straat zulk onverstaanbaar
Napolitaans dialect spreken, hebben ze voor de Italiaanse markt ook
even ondertiteling eronder gezet. Het mag dan misschien niet zo
ambitieus zijn als Saviano's boek, maar als het je eenmaal raakt, dan
zit je ook aan het beeld gekluisterd.

Dat wil natuurlijk nog niet zeggen dat de film niet plezierig is om
naar te kijken. Als je door de somberheid en brutaliteit van de film
heen kijkt is de cinematografie zo mooi, dat zeker de helft van de
beelden beter zijn dan alle misdaadfoto's die ik van Napels heb gezien.
Op een gegeven moment ging er een trouwstoet dwars door de wijken waar
camorristas op straat heroïne dealen, en die hele scène ademt de sfeer
uit van een prachtig schilderij uit de Renaissance. En dan heb je de
scène die je in de trailer kunt zien waar die twee kids naakt op hun
onderbroek na, hun wapens uitproberen en ondertussen zinnen van Scarface schreeuwen.
Het is alsof het op een andere planeet is opgenomen. Om nog maar niets
te zeggen over het camerashot waar kinderen in een zwembad spelen, dat
langzaam terugtrekt zodat je kunt zien dat ze tussen de maffia aan het
spelen zijn.

Je zou alles moeten doen om te zien wat ze hebben gemaakt van Saviano's meesterwerk, ook al wordt het misschien zijn dood.

TIM SMALL

Gomorra draait vanaf 29 januari in ons land. Nog even geduld dus.