Advertentie
Tech by VICE

Kan een vis een gebroken hart lijmen?

Volgens nieuw onderzoek kunnen de genen van een klein Mexicaans visje in de toekomst mogelijk mensenharten repareren.

door Wester van Gaal
21 november 2018, 2:14pm

In mijn omgeving overlijden maar weinig mensen aan een hartaanval. Familieleden overlijden in de regel eerder na een lang ziektebed. Hier en daar slaat het noodlot van een hartinfarct weleens toe, maar meestal is het dan een jeugdvriend van mijn ouders die ik nooit heb ontmoet. “Ja, ook al dood,” zeggen ze dan een beetje emotieloos.

Hartfalen is een van de grootste doodsoorzaken in Nederland, maar toch vind ik het stiekem wel een romantisch einde aan een mensenleven – als het terechte medische gevolg van een rijk en gevuld leven. Ik kom er zo op terug waarom dat onzin is.

Want laten we eerst eens stilstaan bij een rijk en gevuld mensenleven. De vraag die het opwerpt is: als je leven een unaniem groot succes is, hoe draai je er dan een eind aan? Een hartinfarct lijkt dan de ideale methode. Schoon en snel.

Neem Ivo Niehe: een man in wie smaak en succes het perfecte vehikel vonden. Op gelijke voet met mensen zoals Pavarotti, Prince en Yves Montand. In nautische colberts en pantalons van wit linnen sprak hij met kalme hand zijn monologen uit naar de camera of het publiek; het liefst vanaf het podium in le Théâtre Mogador toegejuicht door les Parisiens, of op het achtersteven van een cruiseschip met uitzicht op de haven van Monaco.

Frans, Italiaans, Duits, Engels. Succes kwam in alle talen. Antwoord op de vraag: ‘Hoe draai ik hier een eind aan?’ echter niet.

Als ik filmmaker zou zijn, zou ik dus voor het hartinfarct gaan. Van een afstandje lijkt dat de schoonste dood – abrupt, en zonder al te veel pijn. Zoals die Aziatische toerist in La Grande Bellezza, of de funeral uit Four Weddings and a Funeral, of zoals James Bond in Casino Royale, of Ethan Hunt in Mission Impossible 3.

Hartaanvallen worden in de publieke verbeelding, in elk geval in de mijne, vaak gezien als schone dood – ondanks zijn gezuip, zou James Bond nooit aan levercirrose kunnen overlijden. Niet schoon genoeg. Ivo Niehe wens ik ook toe dat hij in de warme waan van zijn succes het leven abrupt zal mogen verlaten, als de tijd daar is.

Het cliché dat een hartinfarct inslaat als ‘donderslag bij heldere hemel’ is wat de hartaanval misschien zo’n blits imago geeft. Maar weinig mensen, ook ik, lijken zich te beseffen hoe verschrikkelijk beperkend hartziekten zijn.

Laten we even naar de feiten kijken.

Als mensen een hartaanval krijgen, sterft een deel van het hart af. Als je het overleeft, leef je voort met een hart als een vaas waar een scherf uit is. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie is een hartinfarct is een sluipend proces: geen donderslag bij heldere hemel, maar een ziekte waar je in feite niks van merkt tot er plotseling ergens een kransslagader barst en er een wond op de binnenbekleding ontstaat. Het bloed dicht de wond dan door te stollen, waardoor de kans bestaat dat de ader helemaal afsluit. Als dat gebeurt, heb je een hartinfarct. De spiercellen in het ‘stroomgebied’ van de getroffen kransslagader worden afgesneden van hun bloedtoevoer en gaan al binnen enkele uren dood. Dat kan resulteren in onherstelbare schade en een ernstig beperkt leven.

Zo gezien blijft er eigenlijk vrij weinig van de romantiek over. En mocht er dan toch nog een zweem van romantiek zijn overgebleven in dit verhaal, laat mij die dan nu met een simpele wending decimeren: de oplossing voor hartfalen zou namelijk wel eens kunnen liggen in de regeneratieve hartkleppen van de Mexicaanse tetravis.

Deze Astyanax Mexicanus kan namelijk in tegenstelling tot de mens, zijn beschadigde hart repareren.

1542809630650-Neontetra-vis-1
Afbeelding via Wikimedia

Nieuw onderzoek dat is gefinancierd door de British Heart Foundation (BHF) en recent is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Cell Reports suggereert dat een gen lrrc10 de sleutel kan zijn tot het opmerkelijke vermogen van deze vis.

Ongeveer 1,5 miljoen jaar geleden werden tetravissen, die in de rivieren van Noord-Mexico leefden, periodiek in grotten gespoeld door seizoensgebonden overstromingen.

Na verloop van tijd werden de overstromingen minder frequent, en uiteindelijk stopten ze helemaal. Hierdoor konden twee zeer aan elkaar verwante populaties tetravissen ontstaan. Eentje die in de rivieren leefde, en de andere in de grotten.

Dit gaf de onderzoekers het perfecte vergelijkingsmateriaal. De riviervissen hebben tot op de dag vandaag het vermogen behouden hun hartweefsel te herstellen, maar de grotvis, Pachón genaamd, verloor dit vermogen en werd ook nog eens blind.

De Nederlandse onderzoeker Mathilda Mommersteeg en haar team aan de Universiteit van Oxford vergeleken de genetische code van de riviervis met die van de blinde grotvis om te ontdekken welke speciale mechanismen nodig zijn voor hartherstel. Ze ontdekten dat daar drie delen van het vissengenoom bij betrokken zijn.

De onderzoekers vergeleken de activiteit van deze genen in de riviervis ten opzichte van de grotvis in de periode na een hartaanval. Twee genen, lrrc10 en caveoline, waren veel actiever in de riviervis, wat erop wijst dat ze een rol spelen in het herstellen van het hart.

Lrrc10 is bovendien al eerder in verband gebracht met gedilateerde cardiomyopathie (DCM) een menselijke hartaandoening. En in muizenstudie werd eerder aangetoond dat dit gen betrokken is bij de manier waarop hartcellen samentrekken bij elke hartslag.

De onderzoekers bestuderen het effect van dit gen nu ook in de zebravis, een andere vis die het opmerkelijke vermogen heeft om zijn hart te helen. Toen het team het lrrc10-gen in de zebravis deactiveerde, konden de vissen hun harten niet langer volledig herstellen.

In Nederland zijn hartziekten de reden dat duizenden mensen niet meer volledig van hun leven kunnen genieten. Mensen die lijden aan hartfalen kunnen hun beschadigde hart niet regenereren en vaak is de enige remedie een harttransplantatie. Onderzoekers hopen met het genetische materiaal van deze vis een methode te kunnen ontwikkelen zodat ook mensen hun hart weer kunnen herstellen na een hartaanval.

Dit is nog vroege wetenschap, maar de effecten voor de volksgezondheid kunnen gigantisch zijn. “Overlevingspercentages voor hartfalen zijn nauwelijks veranderd in de afgelopen 20 jaar, en de levensverwachting is slechter dan voor veel soorten kanker,” zegt prof. Metin Avkiran, medisch directeur van de Britse hartstichting, in een persbericht.

“Het is nog te vroeg om te zeggen of we hiermee een oplossing kunnen bieden voor hartfalen,” zei Mommersteeg in een persbericht, “maar we zijn enorm enthousiast over de resultaten en het potentieel van deze bijzondere vis om het leven van mensen met een beschadigd hart te verbeteren.”

Laten we hopen dat ze op tijd zijn om van Ivo’s einde ook een unaniem groot succes te maken.