Gebruikte Lance Armstrong soms ook doping om zijn arrogantie te stimuleren?

Oprah’s interview met Lance Armstrong was een typisch stukje sportspektakel, en het was moeilijk om te kijken zonder kwaad te worden. Armstrong liet weinig los over de herkomst van z’n doping of over wie er verder in de teams gebruikte. En omdat hij het gebruik jarenlang had ontkend, kwam z’n bekentenis ook niet echt authentiek over. Naast het feit dat hij geen emoties of berouw toonde, was zijn ontkenning van de aantijgingen van een teamgenoot—dat hij het hele team onder druk zette om steroïden te gebruiken—moeilijk serieus te nemen. Zijn uitleg dat het gebruik van steroïden een competitieve keuze was, was ook verdacht. Hij deed gewoon wat z’n concurrenten deden. Als argument voor het toestaan van steroïden in de sportwereld klinkt dit misschien prima, maar het zal niemand van de International Cycling Union overtuigen. En Armstrong zal ook niet veel sympathie krijgen voor zijn bekentenis, vooral niet van de mensen die hij ooit geïnspireerd heeft.

Zoals hij al toegaf, heeft hij zich in zijn leven gedragen als een pestkop, een eikel en een arrogante lul, ook al had niemand dit interview nodig om dat te weten te komen. Het was niet genoeg voor Armstrong om de beschuldigingen herhaaldelijk en vurig te ontkennen: toen het officiële rapport van de Amerikaanse Anti Doping Agency afgelopen zomer naar voren kwam, schreef Lance over de “vreemde en afschuwelijke claims” en dat “het enige fysieke bewijs bestaat uit de honderden controles die ik met vlag en wimpel heb gehaald”.

Dat was de menselijke kant van Armstrongs woede. Hij ging ook als een dolle tekeer tegen iedereen die had gezegd dat hij doping had gebruikt. Hij bedreigde ploeggenoten en spande rechtszaken aan tegen journalisten en compagnons. Deadspin schreef in het USADA-rapport van oktober: “Dingen als ‘verbaal geweld,’ ‘een levende hel’ en ‘dreigsmsjes’ kwamen vaak genoeg voor in het rapport om het idee te geven dat Armstrong zijn steroïdendieet alleen pauzeerde om de mensen die van dit dieet afwisten lastig te vallen en te intimideren.” Hij won in 2006 een smaadrechtszaak tegen de Sunday Times en streek daarbij 375.000 euro op.

Hij noemde zijn voormalige masseuse een hoer toen ze hem beschuldigde en dus zijn “territorium, team en reputatie bedreigde”. Over Betsy Andrea, iemand die van een van Armstrongs compagnons het bericht kreeg dat er werd gehoopt dat “iemand zijn knuppel breekt op je hoofd”, vertelde hij aan Oprah:

“Ik heb haar wel gestoord genoemd ja. Ik denk wel dat ze het met me eens is dat ik dit zeg. Ik zei, “Luister, ik noemde je gestoord, ik noemde je een bitch. Dat heb ik allemaal gezegd, maar ik heb je nooit dik genoemd.’”

“Ik heb gebreken, ernstige gebreken,” vertelde hij Oprah, bij wijze van uitleg. Het gebrek: “Het meedogenloze verlangen om te winnen, koste wat het kost.” Wat voor verband zou er kunnen zijn tussen de nare kant van dit verlangen en zijn steroïdenmisbruik?

Dit agressieve gedrag van steroïdengebruikers wordt al tientallen jaren door wetenschappers en de media onderzocht en heeft zelfs een naam gekregen: ‘roid-rage’. In 2007 werd deze term weer in gebruik genomen toen er steroïden waren gevonden in het bloed van worstelaar Chris Benoit, die z’n familie had vermoord en vervolgens zelfmoord pleegde (chronische hersenschade bleek bij later onderzoek echter de schuldige). De steroïdengemeenschap betwistte deze claims door te stellen dat er geen causaal verband is tussen de steroïden en een lul zijn.

Ondanks het feit dat het niet mogelijk is om conclusies te trekken uit Armstrongs situatie, laat onderzoek wel zien dat steroïdengebruik kan bijdragen aan veranderingen in persoonlijkheid, zoals agressiviteit, waanzin, en erger. In een onderzoek uit 2006 testten wetenschappers steroïden op eeneiige tweelingen, waar de ene anabole steroïden gebruikte en de ander niet, en kwamen ze erachter dat in beide gevallen de persoon die steroïden gebruikte meer voorvallen van agressie, vijandigheid, angst en paranoïde gedrag vertoonde die niet aanwezig waren in de controletweeling.

Een ander kleinschalig onderzoek onder tien steroïdengebruikers liet zien dat deze effecten kunnen worden verward met cluster B-persoonlijkheidsstoornissen, waar antisociale en narcistische stoornissen onder vallen. Toen deze cluster in 2010 op controversiële wijze werd verwijderd uit de nieuwste editie van de DSM, beschreef psycholoog Charles Zanor een aantal kenmerken van de narcistische persoonlijkheidsstoornis in de Times:

“Een specifieke vorm van zelfabsorptie; een enorm ego, een grote vorm van zelfoverschatting die vaak samengaat met fantasieën van grootsheid… Aangezien de narcist zo overtuigd is van zijn (de meeste zijn mannen) hoge positie, verwacht hij automatisch dat anderen deze superieure kwaliteiten herkennen en hem hiervan op de hoogte brengen. De narcist, die verlangt naar de goedkeurig van anderen, heeft vaak geen idee hoe dingen er vanuit andermans perspectief uitzien. Narcisten zijn erg gevoelig voor ook maar de kleinste vorm van kleinering of miskenning, maar zien totaal niet in wanneer zij anderen dit aandoen.”

Armstrong vertelde Oprah dat hij al in therapie was vanwege zijn narcisme. Het is mogelijk dat de veelbesproken relatie tussen steroïden en agressie—“roid-rage”—meer een afspiegeling kan zijn van de gebruikende competitieve persoon zelf dan dat slechts de steroïden de oorzaak zijn. Nog steeds heeft een aantal studies echter uitgewezen dat er een relatie is tussen steroïden en agressief gedrag. Er is ook bewijs waaruit blijkt dat de effecten van steroïden kunnen aanhouden, ook al gebruikt de persoon niet meer, zoals Armstrong stelt te hebben gedaan in 2009 (de USADA betwist deze claim).

Richard Melloni, een psychologieprofessor die een lab runt bij de Northeastern Universiteit en is toegewijd aan het bestuderen van agressie, heeft ontdekt dat, nadat hij anabole steroïden had toegediend bij adolescente hamsters, een deel van hun hersenen (de voorste hypothalamus, verantwoordelijk voor de regulatie van agressie en sociaal gedrag) minder serotonine (pdf) en meer vasopressine (wat wordt geassocieerd met agressie) uitpompte.

“We weten dat testosteron of steroïden de ontwikkeling van serotonerge zenuwcellen op zo’n manier beïnvloeden, dat er minder serotonine beschikbaar is,” zei Melloni in 2002, toen het eerste onderzoek gepubliceerd werd. “Het serotonerge neurale systeem is nog steeds in ontwikkeling tijdens de adolescentie en het gebruik van anabole steroïden tijdens deze belangrijke periode heeft duidelijk neurale- en gedragsconsequenties op de lange termijn. Wat we op dit moment weten is dat agressiviteit niet simpelweg stopt als je gestopt bent met steroïdengebruik.”

Het onderzoek is voornamelijk slecht nieuws voor jonge mensen die anabole steroïden gebruiken; het ziektecontrolecentrum schat dat in de V.S. 5 tot 12% van de mannelijke en 1% van de vrouwelijke highschoolstudenten ooit steroïden heeft gebruikt tegen de tijd dat ze in hun laatste jaar zitten. Ander onderzoek heeft laten zien dat steroïdengebruik kan leiden tot paranoia en hallucinaties, lever- en nierschade, een hoge bloeddruk, hogere kans op hartfalen en beroertes en een aantal typen kanker.

Die laatste mogelijkheid heeft de speculaties gevoed die stelden dat steroïden hebben bijgedragen aan de eerste symptomen van Armstrongs balkanker. (Tijdens een ziekenhuisbezoek in 1996 hoorde Frankie Andreu, Armstrongs ploeggenoot, voor het eerst Armstrong aan zijn oncoloog vertellen dat hij “steroïden, testosteron, cortison, groeihormonen en EPO [een illegale prestatieverhogende drugs]” had gebruikt.) E.M. Swift, een voormalig sportillustrator en columnist, heeft tweemaal gespeculeerd over dit verband; de steroïden/kankertheorie werd ook herhaald door Bob Weiner, een voormalig woordvoerder van het drugsbeleidkantoor van het Witte Huis en het World Anti Doping Agentschap, tijdens een lezing in 2011, en wederom door Whoopi Goldberg tijdens een recente aflevering van The View.

Maar deze speculatie is gegrond in slordige wetenschap: ook al associëren sommige onderzoeken steroïdengebruik met lever- en nierkanker, is niemand er zeker van wat balkanker veroorzaakt, en laat de wetenschappelijke literatuur geen verbanden zien met steroïdengebruik. Dr. Philip Kantoff, een oncoloog aan het Dana-Farber kankeronderzoekinstituut in Boston, vertelde aan publieke omroep NPR dat het een “enorm onderbelicht gebied is. Niemand heeft ooit de 20- tot 30-jarigen bekeken met normale testosteronniveaus om die vervolgens hoge doses te geven en naar de effecten te kijken…” “Maar het is denkbaar,” gaf hij toe.

Steroïdenmisbruik kan niet worden geassocieerd met het gedrag of de kanker van Armstrong. Maar het heeft wel een rotzooi van z’n leven gemaakt. Hoewel hij vernederd is, is hij duidelijk aan het worstelen met het narcisme dat aan de basis ligt van zijn dopingmisbruik. Armstrong weet dat hij nog een lange weg te gaan heeft om ook maar in de buurt te komen van iets dat lijkt op vergiffenis. “Ik heb het verdiend,” zei hij over de kritiek die hij kreeg en het verlies waar hij zelf schuldig aan was. Zelfs zijn eigen Livestrong-stichting heeft hem in de steek gelaten. Maar hij is z’n woeste drive niet kwijtgeraakt, en is vastbesloten om ooit weer te kunnen rijden.

“Je vraagt me of ik weer mee wil doen?”, zei hij tegen Winfrey. “Hell yeah!” Om deze kans te krijgen (wat volgens Michael Spencer wellicht in eerste instantie de reden was waarom hij bekende) zou hij waarschijnlijk namen moeten noemen van mensen die betrokken waren in de dopingwereld, namen van mensen die hij jarenlang had gedreigd kapot te maken.