Sunn O))) en Ulver zijn geen Miles Davis en John Coltrane

Voor fans van metal en experimentele muziek was Terrestrials, het gezamenlijke werk van Sunn O))) en Ulver, een zeer langverwacht album. Het album werd in 2008 in één nacht opgenomen in de Ulvers Crystal Canyon studio, en werd in de zes jaar daarna gemixt en gemasterd terwijl de bands ondertussen gewoon verder gingen met hun eigen carrières. Het duurde misschien wat lang, maar het resultaat is een prachtig sereen album met drie tracks die naar een emotioneel hoogtepunt opbouwen. De analoge toon en instrumentatie van Sunn O))) vallen perfect samen met Ulvers ambient en elektronische sound.

Ik sprak met Stephen O’Malley, de gitarist van Sunn O))), vlak na de release van het album. Naast muzikant en artiest is O’Malley ook een veel gepubliceerde muziekjournalist, en hij vindt het dan ook erg leuk om interviews en recensies te lezen om beter te begrijpen hoe artiesten hun kunst benaderen. Deze maand staat hij toevallig zelf in de belangstelling, en hij is nogal verbaasd over de grote ophemelende respons vanuit de media, voor hem was het maken van het album niet veel meer dan een prettige samenwerking met een paar vrienden.

Noisey: Tijdens de eerste samenwerking tussen Sunn O))) en Ulver, een paar jaar terug, kwam het nummer CutWOODed tot stand. Hadden jullie daarvoor al muzikaal contact?
Stephen O’Malley: Ik had al sinds ’94 contact met Kristoffer Rygg. In die tijd werden er veel tapes, fanzines en brieven heen en weer gestuurd in de underground scene omdat er toen nog geen internet was. Op die manier heb ik veel mensen van over de hele wereld leren kennen, en Kris was daar één van. Ik was fan van Ulver, en dat was ook de reden waarom ik voor het eerst contact zocht. Dat was nog voordat mijn muziek bekend werd.

Voor ons vierde album White1 hadden we besloten om mensen te vragen die niet heel dicht bij ons stonden. We vroegen Julian Cope en die wilde wel mee doen. Ik heb toen Kris gevraagd of hij een track wilde produceren, en hij zei: “ik wil het niet alleen doen, want ik werk samen met Tore Ylwizaker en Ulver, we zijn een team”. Toen hebben ze ‘m samen geproduceerd, en de track was goed gelukt. Helaas kwam hij uiteindelijk niet op het album.

Op een gegeven moment zat ik in een band genaamd Æthenor met Vincent de Roguin en Daniel O’Sullivan (lid van Ulver). Het was een live-groep en we hadden Kris ook uitgenodigd, hij had nog nooit echt live gespeeld – dit was nog voordat Ulver ging optreden. We deden een paar tours samen en dat was geweldig.

Ik speelde een keer met Sunn O))) in Oslo, en toen vroeg Kris of we naar hun studio wilde komen om een sessie te spelen. Greg en ik zijn gek op Noorwegen, dus het was heel leuk om daar te zijn en op te kunnen nemen. Dat was de sessie voor Terrestrials, maar die is door de pers erg geromantiseerd.

De recensies zijn heel interessant. Door Ulver en Sunn O))) bij elkaar te zetten verwacht iedereen dat het om een heel speciale nachtsessie gaat waarbij jullie op de zon wachten om haar ‘te vernietigen met jullie gitaargeluid’.
Ja dat is allemaal heel leuk om te schrijven als je in je studentenkamertje zit te tikken, maar we zijn gewoon muzikanten die samen iets leuks proberen neer te zetten. Ik waardeer het dat mensen er een eigen interpretatie aan proberen te geven, maar het verbaast me altijd hoe men kritiek uit die is gebaseerd op de beperkingen van iemands eigen verwachtingen. Ik las in een review dat ‘Sunn O))) heel erg dominant was tijdens de sessie’, en dat ‘veel klinkt als afdankertjes van de band’. Welke Sunn O)))-albums ben jij dan aan het luisteren? Voor ons klinkt Terrestrials totaal niet als Sunn O))).

Het is interessant om te zien wat ermee gebeurt wanneer je het eenmaal hebt uitgebracht, hoe men er een eigen interpretatie aan geeft. In een andere recensie stond: ‘Ze doen iets nieuws en overschrijden grenzen die ze beiden nog nooit zijn gepasseerd’. Kalm aan, kalm aan, het is maar een album. We hebben het samen gedaan, maar we zijn geen Miles Davis en John Coltrane. Natuurlijk zijn we er trost op, maar kom op…

Voelt het raar dat er mensen zijn die Sunn O))) hebben benoemd tot de belangrijkste metalband van onze generatie?
Zulke complimenten voelen natuurlijk altijd goed, maar het zou me verbazen als die mensen dat ook echt menen. Als er jonge mensen zijn die er echt zo over denken is dat prachtig, maar wij hebben niet echt de positie om te begrijpen wat dat betekent voor zo iemand. Wij zijn al oude gasten, snap je? Maar als mensen geïnspireerd raken door onze muziek is dat mooi, ik zou niet om meer kunnen vragen. Als zij plezier halen uit iets wat wij doen is dat natuurlijk geweldig.

Ik vind de psychologie van het interpreteren van muziek erg interessant. Een interpretatie kan je heel erg kneden, ik heb dat gedaan met muziek, kunst en teksten. Voor dit album bijvoorbeeld hebben Kris en ik de teksten samen geschreven met een heel goede schrijver van occulte boeken, Mark Pilkington. We besloten een verhaal te schrijven over hoe de samenwerking is gegaan, anders gaat iedereen het op allerlei manieren interpreteren. Het is belangrijk om zo de interpretatie te kneden van de recensenten.

Alsof je een context voor jezelf creëert?
Niet per se creëren, maar eerder uitleggen. Je moet een context hebben om jezelf fatsoenlijk uit te kunnen leggen. Het album is vorige week uitgekomen, maar de recensies zijn er al meer dan een maand, dat houdt mij erg bezig. Er is geen van beide bands die meer invloed heeft gehad op het album. We namen het op in de studio van Ulver, dus zij hebben de eerste mixes gedaan, ik ben er een aantal keer naartoe gegaan om extra instrumentatie toe te voegen, en te mixen. Alles gebeurde samen en in overleg, ik kan me geen fijnere samenwerking bedenken. Alleen Greg heeft niet veel inspraak gehad na de opnames, maar bij Sun O)))-opnames hebben we ook niet altijd allebei evenveel invloed op ieder nummer.

Hoe werkt dat eigenlijk? Jullie moeten wel veel vertrouwen in elkaar hebben als je zo te werk gaat?
We maken al twintig jaar muziek samen en we kennen elkaar nog langer dan dat. En alle stappen die we in de muziek gemaakt hebben waren stappen die we samen namen, of met de support van de ander. We hebben veel verschillende dingen samen gedaan, en we nemen allebei een andere rol in. Het recordlabel van Greg ben ik vanaf het begin al bij betrokken geweest, en hij support mij door ook albums van mijn andere bands uit te brengen. Ik heb artwork voor zijn andere bands gedaan. Met Sunn O))) hebben we al heel vroeg besloten dat we alles konden doen zolang we het er maar alle twee mee eens zouden zijn. Dat gaat niet per se om ieder punt, maar vaak meer om het principe van iets. Dat is de enige regel die we hebben.

Het is interessant om te zien dat het opgeven van de controle kan zorgen voor zo’n progressie.
Het is puur gebaseerd op vertrouwen. We komen allebei uit de hardcore en punk, waar niemand je zal supporten behalve je vrienden, familie, en de mensen uit de scene. Zo werkt dat ook bij underground metal, zo gaat het ook bij Ulver. Zij hebben flink wat gewaagde keuzes gemaakt omdat ze geen last hebben van restricties.

Wat zijn terugkerende elementen in een samenwerking, en welke elementen veranderen afhankelijk van met wie je samen werkt?
Er is niet echt één manier om een samenwerking goed te benaderen. Het belangrijkste is dat je een manier vindt om met elkaar te communiceren. Het belangrijkste van een samenwerking is dat je uiteindelijk samen iets wil maken, dat is lastig, maar hoort wel te werken. En je wil graag dat het werkt, maar dat is niet altijd zo. Je kan de beste vrienden zijn, maar soms werkt het gewoon niet, en soms denk je ‘we zien wel wat er gebeurt’, en dan komt er iets geweldigs uit.

Het is een goede manier om elkaar te leren kennen. Dat is ook een cliché, dat muzikanten communiceren door muziek. Als je samen iets maakt, leer je veel van elkaar. Maar het feit dat je beide muzikant bent zorgt al direct voor een connectie, en soms wil je daar dan iets mee doen.

Ik heb het geluk gehad dat ik met veel mensen heb kunnen samenwerken die ik als fan erg waardeer. Het is een leerproces, en je helpt elkaar. Ik heb met een componist gewerkt, Iancu Dumitrescu, hij maakt al muziek sinds de jaren zestig. Ik was enorm fan van hem en hij heeft mijn manier van luisteren naar geluid flink gekneed. Hij vroeg of ik iets met hem samen wilde doen, en ik dacht: holy shit, misschien moet ik dat wel helemaal niet doen, dan zit ik veel te dicht op het vuur. Maar toen we toch samenwerkten, had ik meteen door dat hij hier heel veel energie van kreeg. Dat was de wisselwerking, hij leerde mij heel veel mentale dingen, en ik gaf hem daar de energie voor terug.

Sunn O))) was een van de eerste avant-metalbands waar binnen de mainstream aandacht voor was. Een reden daarvoor waren de samenwerkingen die in eerste instantie niet erg logisch leken.
Binnen het kader van de extreme metal waren ze inderdaad erg onwaarschijnlijk, maar binnen het kader van wie wij zijn totaal niet. Het grootste probleem zit hem in genres. Er is niets wat echt in een hokje past, maar het is wel handig voor marketing. Voor veel mensen is het raar als je uit een genre stapt, omdat het dan niet meer in hun hokje past. Voor een artiest is het echter heel normaal, dat noemen we groei. Daarom is Ulver zo interessant, ze breken door de grenzen van genres heen zonder daar van tevoren echt op uit te zijn. Er zijn vast veel artiesten die daar echt naar zoeken, maar bij Ulver en Sunn O))) gaat dat vanzelf.

Het heeft een aantal jaar geduurd voordat Terrestrials helemaal klaar was. Is het resultaat iets heel anders dan hoe het ooit is begonnen?
De voornaamste reden waarom het zo lang duurde is omdat het geen hoge prioriteit had voor onze bands. We hadden het beide druk met onze andere albums en tours, en we wonen niet in hetzelfde land, dus we moesten steeds maar weer tijd vinden om er aan te werken. Soms ging ik naar Oslo voor een ander project, en dan bleef ik een paar dagen om aan dit album te werken in de studio. We hebben vroeg besloten dat we het niet op lange afstand wilden doen, maar altijd alleen als we bij elkaar waren. Dat was de fundering van onze samenwerking.

Het lijkt een project waar veel liefde en tijd in gestoken moet worden, als je je door zulke afstanden niet laat tegenhouden. Veel albums worden via internet gemaakt, wat ook erg mooi kan zijn, maar dat is een heel ander proces.
Het is geweldig dat zoiets kan, tot aan de jaren zeventig moesten muzikanten altijd bij elkaar zijn om samen muziek te kunnen maken. Langzaamaan is dat steeds makkelijker geworden. Ik werk heel veel via internet aan muziek. Maar met Ulver wilde ik dat niet doen, het is toch een andere ervaring. Het samenzijn en samen in een kamer werken is heel belangrijk. Dat is de vitaliteit van de muziek, dat is wanneer het echt gebeurt. Het absolute nulpunt.