FYI.

This story is over 5 years old.

Muziek

De blauwdruk voor blackjazz: de unieke combinatie van jazz en metal van Shining

Een interview met Jørgen Munkeby over zijn bikkelharde metaljazz. Donderdag speelt de band op Incubate.

Stel je voor: je bent een saxofonist die chille jazz maakt. Plots herinner je je dat je uit Noorwegen komt. Wat doe je dan? Juist: je voegt blackmetal toe aan je chille jazz. Zo ongeveer moet Jørgen Munkeby van het Noorse Shining op het idee zijn gekomen voor blackjazz. De band is komende donderdag uitgenodigd door het Nederlandse Dead Neanderthals (nog zo’n heavy jazz outfit) om op Incubate te spelen, en daarbij komt hun nieuwe album International Blackjazz Society op 16 oktober uit. Een goede reden om eens te achterhalen hoe de band van relaxte huiskamerjazz zijn weg vond naar duistere blackmetal.

Advertentie

Een paar dagen voor de show op Incubate spreek ik met zanger/gitarist/saxofonist Jørgen Munkeby, die druk is met voorbereiden voor de aankomende tour, en blijkbaar ook nog andere zaken aan zijn hoofd heeft.

Noisey: Hey Jørgen, leg eens uit hoe je van huiskamerjazz terecht kwam bij heftige metal.
Jørgen: Dat ging niet van de ene op de andere dag. Er gingen een paar albums overheen voordat we bij deze sounds terechtkwamen. De eerste twee albums waren echt standaard jaren zestig jazz. Daarna gingen we wat experimenteren en vanaf het album Blackjazz kwamen we bij de mix van jazz en metal.

Toch raar dat een jazzmuzikant besluit om metal te gaan maken.
Toen ik begon met muziek luisteren hield ik erg veel van metal. Entombed, Pantera, Death, dat soort dingen. Op mijn negende ging ik saxofoon spelen, maar ik hield helemaal niet van saxofoonmuziek. Ik weet niet precies waarom ik sax ging spelen. Om het een kans te geven kocht ik een album van John Coltrane, maar ik vond er niks aan. Later heb ik dat album nog een kans gegeven en was ik gelijk verkocht. Zo ben ik van jazz gaan houden, wat veel te maken had met de structuren en harmonieën, die bij jazz erg interessant zijn. Ik kon er als muzikant veel van leren. Zo raakte ik steeds meer geïnteresseerd in jazz, en op de Norwegian State Academy of Music in Oslo heb ik toen Shining opgericht als jazzband.

Wacht even, ik ga even ergens anders zitten. Ik heb net twee dagen geleden een zoontje gekregen, maar ik geloof dat mijn vrouw even met hem is gaan wandelen, dus ze zijn nu niet thuis.

Advertentie

Oh wauw, gefeliciteerd! Is het niet raar om op tour te gaan als je net een kind hebt gekregen?
Misschien. Maar ik kan ook niet de hele dag thuis gaan zitten. Ik had altijd veel ambities, en wilde veel bereiken. Hierdoor dacht ik dat het nog geen tijd was om een kind te krijgen, maar ik heb nog steeds ambities en ik realiseerde me dat dat ook nooit weg zal gaan. Daarom besloten we om niet langer te wachten. Een kind krijgen is iets bijzonders, maar het betekent niet dat mijn leven ophoudt, of dat ik stop met mijn dromen en ambities na te jagen.

Dat lijkt me inderdaad een heel gezond idee. Maar terug naar Shining: je begon de band op de State Academy in Oslo.
Ja. Ik startte de band met jazzmuzikanten van mijn school; we waren een echte jazzband. Toch was iedereen in de band ook actief in andere soorten muziek. Onze invloeden kwamen uit metal, hiphop, pop, elektronica en nog meer. Op een bepaald punt begon ik de metal te missen, en ging ik het herontdekken. Veel metalbands die ik daarvoor nog niet kende hebben toen een grote invloed op me gehad: The Dillinger Escape Plan, Sunn O))), Meshuggah, Nine Inch Nails, Marilyn Manson. Met Shining ging ik van standaard jazzmuziek naar een meer eigen geluid.

Toen Vulgar Display of Power van Pantera uitkwam in 1992 probeerde ik al mee te spelen met mijn saxofoon. Dat klonk waarschijnlijk kut, maar ik probeerde wel mijn weg erin te vinden. Achttien jaar later heb ik met het album Blackjazz eindelijk de juiste manier gevonden om mijn liefde voor metal te combineren met jazz en mijn saxofoon. Dat heeft een hoop tijd en scholing gekost in zowel jazz als klassieke theorie en in het verbreden van mijn eigen kennis over metal. Ook het werk van producer Sean Beaven, die onder andere met Nine Inch Nails heeft gewerkt, heeft een grote stempel gedrukt op wat uiteindelijk de blauwdruk voor blackjazz werd.

Advertentie

Shining schittert op een klif.

Het is een interessante weg die je hebt afgelegd. Ik ben wel benieuwd hoe je op de term ‘blackjazz’ bent gekomen. Het lijkt te refereren naar blackmetal, maar eigenlijk lijkt de muziek daar niet op.
In het begin noemde we de muziek een mix tussen freejazz en blackmetal, maar eigenlijk zit er, zoals je zegt, weinig blackmetal in. Het woord ontstond omdat ik iets krachtigs wilde hebben, een term die klinkt als een statement. Zoals bijvoorbeeld naar aanleiding van het album Free Jazz van Ornette Coleman een genre is ontstaan. Hetzelfde geldt voor Black Metal van Venom. Ik wilde zo’n zelfde soort statement maken, en door van die twee genres een woordje te pakken, kwam ik op ‘blackjazz’. In eerste instantie een albumtitel, maar het kan ook dienen als naam voor een genre. Misschien verwarrend, omdat mensen blackmetal verwachten, maar dat niet krijgen. Voor mij is het gewoon een coole naam, die heel logisch klinkt.

De reden dat ik er één woord van heb gemaakt, is omdat jazz nog altijd wordt gezien als muziek die door zwarte mensen wordt gemaakt. Ik wilde niet dat er verwarring zou ontstaan dat dat er iets mee te maken zou hebben. Bovendien vond ik het als één woord een krachtiger statement.

Op Incubate zijn jullie uitgenodigd door Dead Neanderthals, een van de weinig andere bands die heavy jazz maakt. Zie je meer ontwikkelingen op het gebied van heavy jazz of blackjazz?
Ja ik ben erg fan van de band! We hebben een paar jaar terug een aantal shows samen gedaan. Ze hebben eenzelfde kijk op muziek. Zij hebben ook een goede term voor hun muziek: New Wave of Dutch Heavy Jazz, een knipoog naar New Wave of British Heavy Metal. Door die term laten ze het ook klinken alsof het een soort politieke propaganda is, en het definieert hun eigen genre. Dat is precies wat ik wilde bereiken: mijn stempel drukken op een bepaalde ontwikkeling in de muziek, en zo een beetje de geschiedenis schrijven. Natuurlijk zijn wij niet de eerste die jazz in een zwaardere richting sturen, denk maar aan Mike Patton en John Zorn.

In Noorwegen zie ik wel jazzmuzikanten die ook heavy muziek maken, maar die niet per se klinken als jazzmuzikanten die heavy muziek proberen te maken, als je begrijpt wat ik bedoel. Ook bands die jazzelementen gebruiken, zoals Monolithic uit Noorwegen. Ik zie het steeds vaker, en het is aan het groeien. De titel van het nieuwe album, International Blackjazz Society, is ook weer een referentie naar de groei van het genre en een manier om het nog groter te laten worden, om elkaar te verenigen.

Bedankt! En veel plezier op Incubate.