FYI.

This story is over 5 years old.

Vice Blog

METALEN UNITS - DE OPKOMST EN VERSLAPPING VAN DE SCHAAMBUIDEL

25.3.10

Toen ik onlangs een potje uitgebreid aan het staren was naar een schilderij van Henry VIII- of, om precies te zijn, naar zijn koninklijke kruis in het betreffende schilderij - vroeg ik me af wat hoe dat nou precies zat met die enorme metalen schaambuidel van hem.

Die ijzeren fallussen (ook wel braguette, codpiece, kulzak of kullezak genoemd, op Wikipedia althans, Vandale zegt er gek genoeg niets over) hebben een vreemde aantrekkingskracht. Gidsen in de Tower of London vertelden dat de ijzeren schaambuidel van Henry's ceremoniële harnas om de haverklap valt, omdat vrouwelijke bezoekers eroverheen wrijven. Ze denken dat dat gelukt brengt. Nieuwsgierig geworden naar deze eeuwenoude piemelbeschermers ging ik op zoek naar de oorsprong ervan.

Advertentie

De korte versie gaat als volgt: in de vijftiende eeuw maakten de lange tunieken en broeken die toen in de mode waren plaats voor het wambuis, een mansbovenkledingstuk dat het lijf van de hals tot de middel bedekte. Mannen wilden hun opeens blootgestelde benen bedekken en gingen lange kousen dragen die reikten van de taille tot aan de voet en die met veters aan het wambuis vastgemaakt werden. Het overhemd (de chemise) dat onder het wambuis gedragen werd, stopte men in de kousen zodat de de genitaliën en de billen bedekt waren.

Maar met de tijd veranderde de mode. De zomen gingen omhoog en de chemise werd korter. Het was onvermijdelijk dat de billen en de genitaliën zichtbaar werden. Dit probleem werd opgelost door een driehoekig stuk stof tussen de twee kousen te plaatsen, waardoor de billen werden bedekt. Aan de voorkant werd een flap toegevoegd die je open en dicht kon doen om te plassen. En zie daar: de schaambuidel zag het daglicht.

Rond het begin van de zestiende eeuw ontwikkelde de flap zich tot een steeds meer uitpuilende, gewatteerde piemelhuls, die steeds meer bij de rest van de outfits begon te passen. Deze uitsteeksels konden worden versierd met metaaldraad, getuft met satijn, afgemaakt met strikjes of juist met vlechten. Het werden prachtige, persoonlijke paleisjes voor de penis.

Deze schaambuidels waren hol en gemaakt van verschillende lagen linnen of leer, vaak gevuld met stro, hooi of paardenhaar en ze bestonden in verschillende vormen. De open ruimtes aan de binnenkant beschermden de genitaliën tegen wrijving en incidentele botsingen met objecten die aan de riem van de man hingen, bijvoorbeeld zwaarden, dolken en harde tassen.

Advertentie

Maar wacht! Er is ook een theorie die zegt dat de ontwikkeling van de braguette kan worden gelinkt aan de syfilisepidemie van de zestiende eeuw.

De 'Franse Pokken' zoals de ziekte ook wel werd genoemd, verspreidde zich snel door Europa. Bij de symptomen hoorden zweren op de penis, vuile afscheiding en pijnlijk gezwollen liezen, wat uiteraard leidde tot problemen met lopen en urineren. Een smeersel gemaakt van kwik en dierlijke vetten was de meest voorkomende behandeling van syfilis. Met dergelijke symptomen en remedies in het achterhoofd, was de braguette een grote, veilige kamer die a) het verband op zijn plek hield, b) voorkwam dat de vettige zalf vlekken maakte op de weelderige stoffen waarvan kleren gemaakt waren, and c) zorgden voor camouflage, aangezien alle mannen braguettes droegen en je zo niet kon zien wie syfilis had en wie niet, behalve dan wanneer men werd onderworpen aan inspectie van 'de kleine arm'.

En ja, uiteraard waren braguettes een belangrijk onderdeel van het harnas. Om daarover meer te weten te komen, sprak ik met Dirk Breiding, assistent curator van de wapens-en-harnassenafdeling in het Metropolitan Museum of Art in New York. We spreken af in de wapens-en-harnassenzaal van het Met bij een beroemde braguette die daar tentoongesteld wordt. Hij zit vast aan het harnas van Ferdinand I en stamt uit 1549.

Vice: Hallo Dirk. De braguette is een accessoire dat flink de aandacht trekt, klopt dat?
Dirk Breiding: Klopt. Maar welk modeaccessoire trekt geen aandacht? Trends komen en gaan. Sommige zijn onnozel, sommigen zijn belachelijk en sommige extravagant. Ik vraag me af wat toekomstige generaties zullen denken van broeken die zo laag hangen dat je achterste eruit hangt en je amper kunt lopen. Ik zeg er niks over, als mensen dat leuk vinden dan is dat prima. Maar elke generatie heeft zo zijn grappige aspecten. Denk maar eens aan big hair in de jaren tachtig, of hoe ze bij Miami Vice de mouwen van hun jasjes opstroopten.

Advertentie

Maar het is vreemd om de middeleeuwen een generatie te noemen.
Dat is waar. De braguette ging wel twee, bijna drie generaties mee.

En het besloeg een leeftijdsgroep die behoorlijk breed was. Kinderen droegen het, oudere mannen droegen het…
Iedereen droeg het, waarschijnlijk vanaf een jaar of acht.

Ze waren gemaakt van stof voordat ze aan harnassen werden toegevoegd, toch?
Rond 1510 begon men ze van metaal te maken en kwam er een evolutie waarin de vorm veranderde. Braguettes werden meer prominent en minder kelkachtig. Toen ik voor onze website moest omschrijven hoe de braguette eruit ziet, heb ik daar heel lang over nagedacht. Uiteindelijk kwam ik op de term "cashewachtig". Ik heb ook weleens gezien dat het beschreven werd als "Franse kromming". Ergens op de wereld is er iemand met een idiote theorie waarin beweerd wordt dat het de vorm van een halve maan heeft en daarom een referentie is naar de Ottomanen. Maar waarom zouden ze ooit gebruik maken van Ottomaanse iconografie? Voor mij is het meer een hoorn des overvloeds. Of het is simpelweg wat het is - een stijve penis, wat altijd een teken van mannelijke vruchtbaarheid, kracht en gezondheid is geweest.

Werden ze op maat gemaakt?
Op de maat van het lichaam? Ik weet het niet. Gemaakt op de maat van dromen en ideeën? Waarschijnlijk. Er is een theorie die zegt dat, aangezien Henry VIII problemen had met het produceren van een erfgenaam, hij zich juist liet portretteren in enorme braguettes en hij zijn harnassen liet maken met zelfs nog grotere braguettes eraan. Ik denk dat hij ze gebruikte om indruk te maken.

Advertentie

Wat denk je van de theorie van de syfilisepidemie?
Medische schrijvers zeggen allemaal dat het erg moeilijk is om dat te bewijzen, maar net zo lastig om het te weerleggen. Het enige wat ik me zou afvragen -aangezien de braguette zo'n duidelijk teken van vruchtbaarheid is, en syfilis juist dat deel van je leven aantast- is: Wil je echt de nadruk leggen op dat deel van je lichaam waar je syfilis hebt?
Wat mij betreft is de schaambuidel meer een modeding dat zich langzaam ontwikkelde tijdens bijna een hele generatie, iets waar mensen veel plezier aan beleefden, net zoals met de meeste modeaccessoires, alleen ging dit proces zo'n 60 of 70 jaar door. In de laatste decennia van de zestiende eeuw was hij snel verdwenen. De braguette verdween uit de harnassen voordat 'ie uit het kostuum verdween, ik denk dat dat te maken heeft met dat het in harnassen eigenlijk erg onpraktisch was.

Dat wilde ik net vragen. Ging men echt naar een oorlog met zo'n ding aan?
Nee! Uiteraard zou de braguette het kruis beschermen, maar dat kun je veel beter doen met maliën, dat is veel flexibeler en biedt alsnog goede bescherming. En met maliën kun je op een zadel zitten, terwijl paardrijden met een braguette waarschijnlijk ongelofelijk pijnlijk is.

Hoe makkelijk kun je een braguette uitdoen om even naar de wc te gaan?
Meestal hebben ze een gat aan de bovenkant, met een veerslot erop dat je snel kunt verwijderen. Het is niet zo moeilijk. Maar als je in een oorlog beland bent, is dat waarschijnlijk het laatste waar je je zorgen over maakt.
Trouwens, er is onderzoek gedaan bij West Point, en de meeste soldaten die onder stress staan of in strijd zijn, merken dat hun metabolisme er volledig mee ophoudt .Ze hoeven niet naar de wc. Ze moeten hun leven redden.

Advertentie

Interessant. Ik verwachtte juist het tegenovergestelde. Wat zou iemand in een harnas onder zijn braguette dragen?
Ondergoed is een van de geheimen van de geschiedenis, want je ziet het bijna nooit.

Wie droegen braguettes? Ik heb gehoord dat het eerst soldaten waren en later toen syfilis uitbrak ook de adel ze ging dragen.
Ik denk dat het andersom was. Als je teruggaat naar de originele bronnen van die tijd en je kijkt naar de afbeeldingen, dan kun je zien dat het begint zoals bijna alle modedingen: in de hoogste kringen van de samenleving. De adel droeg braguettes en de rest wilde op hen lijken, dus het werd gekopieerd. De soldaten spelen hun rol door het te verspreiden. Door al hun oorlogen waren ze constant op pad en brachten ze trends heel snel van het ene deel van Europa of de wereld naar het andere.

Ik heb iets gelezen over dat braguettes waren gevuld met allerlei dingen. Klopt dat?
Ze waren zeker gevuld! Er zijn beroemde voorbeelden van burgers die hun braguette gebruikten als zakken. Er is een beroemd schilderij in Madrid uit ongeveer 1510 -ik geloof dat het door Carpaccio is gemaakt- dat een jonge ridder in zijn harnas laat zien, en hij heeft brieven in zijn baguette gestopt. Ze hadden geen zakken in die tijd, dus de braguette was een plek waar men iets kon opbergen.

Ja, en heel toegankelijk!
Precies. De Franse schrijver Rabelais vermelde hier ooit iets over. Hij schreef over mensen die sinaasappels in hun braguettes bewaarden, om ze vervolgens alleen in het overstaan van een vrouw te verwijderen.

Advertentie

Wat is volgens jou de beroemdste braguette?
Die van keizer Ferdinand II. Die is in Wenen. En er waren veel leden van de Medici-familie met metalen schaambuidels. Ik bedoel, iedereen had ze!

Henry VIII, uiteraard.
Ja, het beroemde Holbein-portret, en zijn harnas in de Tower of London. Er bestaat een harnas dat heel beroemd is omdat de braguette zo groot is. Iedereen lacht erom. Dat gebeurt hier in het Met ook. Soms denk ik dat mensen dat uit verlegenheid doen, of omdat ze het niet helemaal begrijpen.

Ik vind het interessant dat schaambuidels in deze tijd alleen nog worden gedragen door bands als Mötley Crüe en Gwar.
Klopt. Dat doet me denken aan dat erg weinig mensen in Europa tegenwoordig nog Speedo's dragen, terwijl iedereen ze vroeger had. Toen ik een klein jongetje was, was een Speedo wat iedereen droeg op het strand. Misschien heb ik te lang in Engeland en America gewoond, maar wanneer ik tegenwoordig een jongen met een Speedo zie, lach ik net zo hard als mijn Amerikaanse vrienden.

Dus mensen lachen om de braguette?
Als je hier staat en naar het publiek kijkt, zie je dat twee van de drie mensen moeten lachen en ernaar wijzen.
Het is de bedoeling dat we plezier hebben met de menselijke vorm, dus waarom niet? Ik zie geen enkele reden om het te verstoppen of het te ontkennen.

NATALIE EPINOSA
Foto door Bryan Derballa

Portret Henry VIII geript van Wikimedia Commons