Het perfecte anticonceptiemiddel voor mannen bestaat al

De toekomst is gearriveerd, hoewel we hem misschien iets anders hadden voorgesteld. Maar weet je wat: rot lekker op met je vliegende auto's en hoverboards, waar blijft de perfecte anticonceptie?

Ik herinner me dat ik Brave New World voor het eerst las, een boek uit 1931. Eén jaar nadat wetenschappers de hormonen isoleerden die later een primaire form van geboorteregeling mogelijk zouden maken. Pas dertig jaar later kwam de pil op de markt, en je moest zelfs een decennium langer wachten als je ongetrouwd was.

Vandaag de dag komt anticonceptie vooral terecht op het bordje van de vrouw. Behalve het koperen spiraaltje brengen alle anticonceptiemiddelen voor vrouwen veranderingen aan in de hormoonhuishouding, wat rare bijwerkingen kan opleveren. Als het om voorbehoedsmiddelen voor mannen gaat, is naast het condoom en 'voor het zingen de kerk uit gaan (allebei niet echt betrouwbaar), een sterilisatie de enige manier om ongewenste zwangerschappen te voorkomen. Er is ongeveer vijftig procent kans dat het terug te draaien is en deze kans is nog te klein voor mannen van onder de veertig om het te overwegen. Er worden op dit moment meerdere anticonceptiemiddelen voor mannen getest, maar er zijn nog geen goedgekeurde middelen op de markt te vinden.

Wat als er een simpele manier zou zijn voor mannen om zich uit te leven, zonder risico te lopen op ongewenste kinderen?

Medisch gezien bestaat er al een manier. De techniek wordt al dertig jaar op mensen en dieren getest, en er zijn nauwelijks complicaties bekend. Deze techniek staat bekend als de male birth control injection, een toepassing van de RISUG (Reversible Inhibition of Sperm Under Guidance). De injectie werd in de jaren zeventig door de biomedicus Sujoy Guha ontdekt bij het India Institute of Technology. Het middel is betaalbaar, weinig ingrijpend en volledig omkeerbaar. Bovendien is het de meest effectieve methode om zwangerschap te voorkomen die tot nu toe bekend is.

In 2010 kocht een Amerikaans bedrijf genaamd The Parsemus Foundation het patent van RISUG over voor 100.000 dollar. De organisatie paste het middel wat aan en ze ontwikkelden een injectie genaamd Vasalgel, die een grote kans maakt om de Amerikaanse markt op te gaan.

Het proces neemt een kwartier in beslag. Een dokter injecteert een kleine hoeveelheid synthetische gel in de spermavervoerende buis in de testikels. Eenmaal ingebracht gaat de gel als een soort filter fungeren; er kan wel vloeistof doorheen, maar geen spermacellen. "Op een manier dat water ook door gelatine heen kan sijpelen," zei Elaine Lissner, directrice van de Parsemus Foundation.

Het is werkt niet volkomen anders dan de bekende prik-pil die je één keer per maand moet gebruiken. Als de gel eenmaal is geïnjecteerd, blijft hij tien jaar lang werken. Als de man in de tussentijd besluit dat hij toch kinderen wil, hoeft er alleen maar wat bicarbonaat (ook wel bekend als bakpoeder) te worden geïnjecteerd om de gel te laten oplossen, en de spermafabriek weer operationeel te maken.

Het klinkt misschien te mooi om waar te zijn, maar de onderzoeken die in India werden uitgevoerd lieten vrijwel perfecte resultaten zien, en geen serieuze bijwerkingen. De injectie is, in tegenstelling tot de pil en condooms, niet vatbaar voor menselijke foutjes. "Je kunt het niet verpesten," zei Aaron Hamlin, uitvoerend directeur van het Male Contraceptive Initiative. "Als er een methode is die je niet verplicht om iets te moeten onthouden, zoals bij Vasalgel, kun je onbezorgd seks hebben, terwijl de gel gewoon zijn werk doet."

Dus wat gebeurt er met het sperma? Guha (de uitvinder van RISUG) kwam met de hypothese dat de cellen exploderen of vermalen worden. Anderen vermoeden dat de zaadcellen niet door de gel heen kunnen, en daarom opnieuw opgenomen worden in het lichaam. Ook is er de mogelijkheid dat de de elektromagnetische lading van de gel de cellen deactiveert. "Het is moeilijk om precies te vertellen wat er met het sperma gebeurt, behalve dat het er niet meer uit komt," zei David Sokal, medeoprichter van het Male Contraception Initiative.

Er blijft natuurlijk één overduidelijke uitdaging: op een aantal fetisjisten na zijn de meeste mannen geen fan van scherpe objecten in de buurt van hun balzakken. Maar kom op, vijftien minuten pijn lijden voor tien jaar veilige seks? Het bespaart je waarschijnlijk veel kopzorgen: een ongewenst kind moet je namelijk minimaal achttien jaar lang verzorgen.

"Je kunt veel profijt hebben van de mogelijkheid om een zwangerschap op elk gewenst moment te vermijden," zei Hamlin. Maar sommige mannen verzetten zich tegen alles wat met anticonceptie voor mannen te maken heeft, vooral omdat er veel misverstanden bestaan over het fenomeen. Het gaat hier niet om sterilisatie; het is officieel niet eens een echte operatie. Er is geen scalpel nodig is, je scrotum krijgt slechts een kleine prik, en het gaatje is zo klein dat er geen hechtingen nodig zijn. "Ik hoor vaak veel misvattingen over Vasalgel: dat de injectie in je penis gaat bijvoorbeeld. Het klinkt misschien erg beangstigend voor mannen, maar het is gebaseerd op een misverstand," zei Sokal.

Ik stuitte bij mijn onderzoek wel op een paar redenen om sceptisch te zijn over de RISUG-techniek. Bijvoorbeeld: de RISUG-data van de onderzoeken naar het middel zijn niet openbaar, en pilot-studies die een decennium terug werden uitgevoerd zijn uitgevoerd op een zeer kleine groep proefpersonen. Toen ik contact zocht met de Indian Council for Medical Research (ICMR), zei de plaatsvervangend directeur Radheys Sharma dat ze geen informatie konden vrijgeven aan buitenlandse media zonder toestemming van de overheid, en sindsdien heb ik geen reactie meer ontvangen.

Het lukte me wel om Guha, de uitvinder van RISUG, te bereiken: "Er is na het onderzoek nooit meer contact met me opgenomen door proefpersonen met problemen. Ik neem daarom aan dat er geen complicaties zijn opgetreden," schreef hij in een e-mail. Een ander raar aspect van het onderzoek, is dat een studie naar RISUG in 2002 in een vroege fase werd afgebroken. Het Indiase Ministerie van Gezondheid deed dit vanwege een bijwerking die ontdekt werd. Er werden geen details over vrijgegeven, en er werd in de eerdere onderzoeken ook niet over gerapporteerd.

Er zijn verder geen rapporten over het falen van het middel, behalve één geval waarin een Indiase man aangaf dat z'n vrouw toch zwanger werd nadat hij het middel geïnjecteerd had gekregen (maar het is natuurlijk niet ondenkbaar dat zijn vrouw door iemand anders bezwangerd werd). Ik vond wel een paper waarin werd beschreven dat er polymeer in de gel gevonden werd, een stof die voorheen beschouwd werd als kankerverwekkend vanwege een aantal incidenten in fabrieken. De hoeveelheden in de gel zijn echter erg laag. De belangrijkste reden om sceptisch te zijn over RISUG en Vasalgel is de culturele factor: mannen willen over het algemeen niet over hun ballen praten met de dokter. De proefpersonen na tien jaar follow-up-vragen stellen is daarom erg moeilijk, met als gevolg dat de onderzoekers moeilijk aanvullende data kunnen verzamelen. Toch hebben de verschillende Indiase studies genoeg successen behaald om de interesse van de Parsemus Foundation op te wekken. De stichting besteedde een groot deel van haar budget aan verder onderzoek. De toekomst van het meest praktische voorbehoedsmiddel kent echter nog twee grote hindernissen: de instanties die de medicatie moeten gaan goedkeuren, en het geldtekort. "Het zal geen patriarchaal complot zijn dat deze ontwikkeling tegenhoudt, het zal eerder aan een tekort aan geld liggen."

Omdat de FDA, de Amerikaanse medische waakhond, onderzoek dat buiten de VS is gedaan niet erkent, zal er lokaal onderzoek gedaan moeten worden. Dan hebben we het over onderzoek op dieren en mensen, en op grotere schaal. Al deze stappen kosten miljoenen dollars, aldus Lissner. Humanitaire organisaties zouden hier te hulp kunnen schieten, maar Lissner denkt dat een goed doel als de Bill and Melinda Gates Foundation geen punt ziet in deze ontwikkeling, omdat ze zich nu vooral op vrouwen in ontwikkelingslanden richten. Lissner wijst ook op het feit dat de periode dat een mens wel vruchtbaar is maar nog geen kinderen wil, ongeveer tussen de dertien en de dertig ligt. Een periode waarin farmaceutische bedrijven die voorbehoedsmiddelen maken veel kunnen verdienen.

"De farmaceutische industrie houdt van middelen die mensen jaar in, jaar uit elke dag kunnen nemen," zei Sokal. Vasalgel kost minder dan de naald waarmee het geïnjecteerd wordt. Met andere woorden: geen goed winstmodel.

"Farmaceutische bedrijven hebben targets; als ze geen vijfhonderd miljoen kunnen verdienen aan een medicijn, is het hun tijd en geld niet waard." Deze constatering baseerde Sokal op de gesprekken die hij had met vertegenwoordigers van de industrie. Dus zelfs als een geniale campagne de anticonceptie voor mannen razend populair zal maken, dan is er nog geen reden voor grote farmaceutische bedrijven om er in te investeren. Ze hebben immers stuk voor stuk grote belangen in de verschillende hormonale anticonceptiemiddelen.

Sokal ziet hier geen complot, maar meer een gefaalde doorbraak. "Ik weet niet of de farmaceutische bedrijven de Vasalgel proberen te blokkeren, ik denk eigenlijk eerder dat ze het niet echt als een bedreiging zien," zei hij. "De mainstream wetenschap heeft het ook genegeerd, en er is bovendien weinig media-aandacht voor geweest. Als ze de onderzoeksresultaten zien, realiseren ze zich waarschijnlijk wel dat het een ondergefinancierd project is."

De Parsemus Foundation besloot uiteindelijk om het onderzoek naar RISUG te staken en zich hoofdzakelijk op Vasalgel te richten. Het grootste probleem met RISUG is dat het weinig chemische stabiliteit heeft: het middel verzuurt na verloop van tijd. De stichting heeft hier met de Vasalgel echter een oplossing voor gevonden.

Guha blijft zijn onderzoek naar het RISUG ook gewoon voortzetten bij het Indian Institute of Technology in Kharagpur. Hij is optimistisch over het middel en denkt dat de markt in India er klaar voor is. "De technische en medische uitdagingen zijn overwonnen, en er is nu genoeg geld, ik zie dus geen problemen meer," vertelde Guha. Hij benadrukte wel dat het belangrijk is om de proefpersonen over een lange termijn te blijven volgen.

De bovenstaande onderzoekers en stichtingen bieden hoop voor duizenden mensen die Vasalgel willen gaan gebruiken. Er staan volgens Lissner op dit moment 22.000 mannen op de wachtlijst die bereid zijn om als proefpersoon te fungeren. "We weten niet hoe deze cijfers bij Guha zijn, maar ik hoop dat hij ook vorderingen maakt. Op welke manier we ook bij een oplossing komen: de wereld gaat er veel profijt van hebben."

Volgens Lissner komen de meeste aanmeldingen van mannen in de twintig die meer controle willen hebben over hun voortplanting, of met een vrouw zijn die moeite met de bekende middelen heeft. Ze voegde hier aan toe dat jongemannen die zich in het datingcircuit begeven vooral bang zijn voor het oeps-moment. Twintig jaar geleden zouden mannen er misschien niet voor warmlopen, maar de moderne man ziet volgens haar minder bezwaar.

Parsemus is van plan om een bij bavianen uitgevoerd onderzoek te publiceren. Het wil deze zomer ook een crowdfundcampagne gaan lanceren, en hoopt in 2016 tests te gaan uitvoeren. Een aantal artikelen uit 2014 voorspelde de lancering van de Vasalgel in 2017, maar Hamlin zei dat 2020 waarschijnlijk realistischer is.

Het is de vraag of het product ooit in de schappen komt te liggen. Maar ik kijk zelf uit naar een toekomst waarin dudes een pasje voor de injectieclub op zak hebben, een wereld waarin het leven van tieners niet langer wordt verscheurd door ongewenste zwangerschappen en seks een ultieme zorgeloze ervaring is. Ondanks dat het antwoord voor onze zorgen al dertig jaar voorhanden is, zijn we voorlopig aangewezen op middelen die een onverwachte zwangerschap niet volledig kunnen uitsluiten.