La Duquesa, de grootste stortplaats van de Caraïben

Er bestaan harde wegen die je - op het einde van je kracht, schrammen en verwondingen - leiden tot idyllische plekken, zoals een plekje bovenaan de Griekse bergen, bijvoorbeeld. Met een subliem zicht over de marmergroeves, met de Middellandse zee op de achtergrond.

Maar niet iedereen leeft in een droomwereld, en sommige wegen leiden in plaats daarvan naar een toxisch hellegat. In Santo Domingo, de hoofdstad van de Dominicaanse Republiek, zijn er heel wat vuilnisbelten die overvol zitten. La Duquesa - de hertogin in het Nederlands - is er daar een van.

Als een tegenpool van eender welke nobele referentie - met uitzondering van de weinige grammetjes van enkele materialen - is de plek, op een afstand van 12km van de stad, een stort. Maar voor duizenden mensen is dit hun werkplaats. Tussen de meer dan 4.000 ton aan afval van allerlei aard die dagelijks wordt gestort, kunnen kabels, oude stukken plastiek of metaal hier en daar gevonden en gerecycleerd worden, of zelfs winst opbrengen voor zij die “de duikers” (of buzos in het Spaans) worden genoemd. Deze naam kregen deze extreme verzamelaars - vaak van Haïtiaanse afkomst - omdat ze letterlijk duiken in deze zee van afval om iets te vinden dat maar ook het kleinste beetje winst kan opbrengen.

Elk jaar, de afgelopen 10 jaar, verlaat ik de Belgische hoofdstad om naar Zuid-Amerika te gaan om de dagelijkse levens van de mensen die in de marges van de maatschappij leven vast te leggen. De afgelopen jaren heb ik me vooral gefocust op het fotograferen van de sloppenwijken van Santo Domingo. Het was tijdens dit project dat ik hoorde over La Duquesa. Maar na dagen research ontdekte ik dat toegang tot deze plek gevaarlijk was en vooral, dat de kans vrij klein was dat ze de deuren zouden openen voor mij, in een plek die zo vaak besproken is. 

Het was toen ik enkele inwoners van een van de steegjes in de Stad van God fotografeerde, dat ik per toeval een fixer tegenkom die me - in vertrouwen - vertelt dat ze me kan helpen tot aan La Duquesa te komen. Deze persoon is Margarita, ze is 33. Ze geeft taallessen in de openbare Braulia de Paula school, dichtbij de stortplaats. De meerderheid van haar leerlingen in de school leven in hachelijke situaties. Velen van hen zijn Haïtiaanse vluchtelingen die, van tijd tot tijd, klassen moeten skippen om te werken in de stortplaats. 

De deal was gemaakt met Margarita; ik zou naar haar school gaan om er Franse lessen te geven en in ruil vond ze voor mij een manier om binnen te geraken op de site zodat ik foto’s kan maken en de duikers ontmoeten.

La Duquesa wordt opengehouden door corrupte ondernemers. Deze vuilnisbelt is fameus onder de Dominicanen voor de slechte staat ervan. Ze werd jarenlang niet gecontroleerd op veiligheid noch gezondheid. Dit leidde tot de vervuiling van het omliggende terrein en water, wat een directe impact heeft gehad op de omwonenden, zoals ernstige ziektes. 

De controverse rond La Duquesa begon pas echt op het einde van April 2020 luider te worden, toen de vuilnisbelt (opnieuw) in brand stond. Het vuur brandde zo hevig dat het de brandweer zes dagen kostte om het onder controle te krijgen. Volgens de duikers zou de rookwolk vol toxische stoffen zichtbaar geweest zijn vanuit Puerto Rico, wat op een paar honderd kilometer weg ligt van het eiland. Sindsdien zijn er verschillende acties ondernomen door het bedrijf verantwoordelijk voor het vuil in La Duquesa alsook de overheid, maar de situatie blijft erbarmelijk.

Daar geraken is helemaal niet gemakkelijk. De zandweg is stoffig op droge dagen of heel modderig op dagen met veel regen, dat de vorming van gaten en grachten als gevolg heeft. Deze brakke toestanden zijn de angst van de vuilniswagenchauffeurs die op regelmatige basis vastzitten met enkele tonnen aan afval in hun wagen. Hoe dichter je bij de stortplaats komt, hoe meer de grond mixt met het vuil dat van de trucks is gevallen. Ik maakte de trip met Margarita en een van haar 17-jarige leerlingen die er vaak werkt als duiker. Om een buzo mee te hebben die de plek kent was van uiterst belang voor onze veiligheid. Niet alleen is de weg gevaarlijk door diens gebrekkige toestand, maar ook door de talloze geweldplegingen die hier gebeuren. 

Desondanks dat we een 4x4 wagen konden lenen van een familielid van Margarita, konden we niet sneller rijden dan 20km/u door de staat van de weg. Onderweg stelt haar leerling voor om in een begraafplaats dichtbij te stoppen. We merken er op dat veel van de grafstenen gevandaliseerd zijn. Het gebeurt dat dieven in de kisten breken om objecten van waarde te zoeken. Na deze halte komen we eindelijk toe aan de ingang van de vuilnisbelt. De atmosfeer is zo vreemd dat iemand zich zo in een apocalyptische film waant. We ontmoeten de beheerder van La Duquesa die ons uitdrukkelijk verbiedt om binnen te gaan, uit veiligheidsvoorschriften. Na een lang overleg, verandert hij van gedachten. 

La Duquesa bestaat uit verschillende bergen van vuilnis, de volgende telkens imposanter dan de voorgaande. De geur die de bergen verspreiden, dringt binnen in de hele zone, tot zelfs een aantal kilometer erbuiten. Als de vervuilde lucht van deze openluchtvuilnisbak al opgemerkt worden in de omliggende dorpjes, dan is het hier ter plekke pas echt ondraaglijk.

Te midden van deze heuvels kom je langs stromingen van enorm toxische producten gevormd uit de ontbinding van vuilnis en afval van mensen dat hier wordt gedumpt. Volgens een bewaker op de site zouden de run-offs zelfs de ontvlambare gassen vormen die het vuur in 2020 heeft veroorzaakt.

De stortplaats is een collectie van producten van dagelijks gebruik die, op het eerste zicht, een beeld geven van teneinde hun gebruik te zijn. Maar er leeft ook een economie parallel hieraan, een waar honderden mensen van afhankelijk zijn. Doorheen de dag kun je duikers, meestal vanuit de omliggende dorpjes, zien komen en gaan naar de afvalbergen om te zoeken naar enig materiaal van waarde. Maar sinds het verwoestende vuur van 2020 zijn enkele van deze heuvels bedekt met zand om een nieuwe ramp te voorkomen, en dat verspert hun toegang.

Rondom het stort zijn er heel wat recyclagecentra voor papier, plastic en metaal. De duikers gaan daarheen na een dag materialen te verzamelen om hun waren te verkopen voor een paar pesos. Hoewel deze centra illegaal zijn, laat de Staat het toch toe - beter illegaal recycleren dan helemaal niet… Afvalverwerking blijft een groot probleem in de Dominicaanse Republiek, net zoals voor de meeste eilanden in de Caraïben.

Iedereen die ik ontmoette in de omgeving klaagde over de toestand in La Duquesa. De stank van het vuil maakt het dagelijkse leven van de mensen in de omringende dorpen ondraaglijk. Mercedes (42) woont in de Los Casabes wijk en heeft last van herhaaldelijke hoofdpijnaanvallen met misselijkheid, als gevolg van de geuren. In dezelfde buurt hebben verschillende kinderen last van astma. Een andere inwoner vertelde me dat een baby geboren was met ernstige misvormingen, deels veroorzaakt door de toxische stoffen aanwezig in de waterwegen.

Volgens Carlos (23), een jonge Haïtiaanse duiker in Duquesa, zijn er nu veel minder buzos door een strengere controle aan de ingang van het terrein. Net zoals vele anderen hangt zijn leven af van dit werkje: “La Duquesa is de plek die ons voedt en tegelijk ook vermoordt.” 

Volg VICE België en VICE Nederland ook op Instagram.