Slaagt de Mexicaanse overheid erin om haar journalisten te beschermen?

Anabel Hernández is één van de succesvolste journalisten in Mexico. Op dit moment brengt zij verslag uit voor het weekblad Proceso en voor het online tijdschrift Reporte Indigo. Vanaf 2008 wordt zij in de gaten gehouden door de machtige, corrupte rechtshandhavers in Mexico. In 2008 publiceerde zij haar onthulling over Genaro García Luna; het hoofd van Mexico’s equivalent van de FBI en destijds ook president Felipe Calderóns rechterhand in de drugsoorlog. Zij onthulde dat hij veel onroerend goed bezat. Eigendommen die hij onmogelijk betaald kon hebben van zijn bescheiden rijksambtenarensalaris. In 2010 verscheen Los Señores del Narco: een 588 pagina’s lange geschiedenis van de Mexicaanse drugsmaffia. Hierin werden de misdaden van García Luna en zijn kliekje van corrupte ambtenaren gedetailleerd beschreven. Kort daarna ontving Anabel een waarschuwing dat de Mexicaanse toppolitieman een plan beraamde om haar te laten vermoorden.

Anabel waarschuwde de autoriteiten in Mexico-Stad. Sindsdien bewaken zij haar en haar twee kinderen 24 uur per dag. Tot nu. Op 26 april ontving zij een brief van de regering in Mexico-Stad. Zij lieten haar weten dat haar lijfwachten zich zouden terugtrekken. Haar bescherming zou de verantwoordelijkheid worden van dezelfde federale politie die haar doodsbedreigingen stuurde en haar bronnen intimideerde, opsloot en in sommige gevallen zelfs vermoordde.

Ik belde haar op toen ze in Los Angeles was. Zij was hier om haar nieuwste boek Mexico en Llamas: El Legado de Calderón (Mexico in Vlammen: De Erfenis van Felipe Calderón) te promoten. Ik vroeg haar naar het gevaar waarin ze verkeert en over hoe de Mexicaanse regering er niet in slaagt om journalisten zoals zij te beschermen.

VICE: Zou u iets kunnen vertellen over de bedreigingen die u heeft ontvangen vanwege uw werk?

Anabel Hernández: In 2008 begon ik een onderzoek naar een groepje Mexicaanse politieagenten die al meer dan twintig jaar in dienst zijn. Zij zijn betrokken bij criminele activiteiten zoals gijzelingen en drugshandel. Sindsdien word ik bedreigd door deze groep agenten onder leiding van Genaro García Luna, Luís Cárdenas Palomino en Facundo Rosas Rosas.

Ik ontving doodsbedreigingen. Mijn bronnen zouden ze opsluiten. Op dat moment publiceerde ik onderzoeken naar het criminele verleden van Luis Cárdenas Palomino. Hij stond op dat moment aan de top van de politie van Felipe Calderóns regering. Ik publiceerde ook verhalen over het vastgoed van Genaro García Luna. Hoe ver zijn uitgaven zijn salaris overstegen. Velen beweerden dat hij geld verdiende met criminele activiteiten. Ik publiceerde ook stukken waarin beschreven werd hoe de federale politie, op verzoek van García Luna, gijzelingen uitvoerde. Een bekende zaak is die van Fernando Martí, de 14-jarige gijzelaar die werd vermoord in 2008. De politieagenten die hem gijzelden stonden dicht bij García Luna. Zij werkten voor de federale politie, op de anti-gijzelingsafdeling. In plaats van gijzelingen te voorkomen, voerden zij ze uit.

Al die gepubliceerde onderzoeken maakten de corrupte politieagenten woedend. Toen ik in 2010 Los Senores del Narco publiceerde, waarschuwde een politieagent mij dat er een plan werd beraamd om mij te laten vermoorden. Hij vertelde mij dat hij net bij een vergadering was geweest waarin García Luna politieagenten aanwees die mij moesten vermoorden. Ze moesten de moord laten lijken op een ongeluk. In ruil voor deze taak zouden de agenten opslag krijgen en promotie maken binnen de regering. Dankzij die waarschuwing had ik genoeg tijd om mijzelf te beschermen. Als ik niet was gewaarschuwd, dan zou ik er nu niet meer zijn. Ik zou dan één van de vermoorde journalisten zijn in Mexico. Toen ik gewaarschuwd werd diende ik meteen een klacht in bij De Nationale Commissie Mensenrechten. Deze mensenrechtencommissie begeleidde mij naar het kantoor van de officier van justitie in Mexico-Stad. Zij openden snel een zaak en wezen mij bewapende beveiliging toe.

De afgelopen twee jaar heb ik 24 uur per dag met lijfwachten om mij heen geleefd. Op deze manier kon ik door blijven werken zonder gevaar te lopen.

In januari 2011 richtten twee mannen pistolen op mijn dochters. Ze bedreigden mijn familie met wapens. De boodschap was duidelijk: ‘Wij kunnen doen wat we willen, wanneer we dat willen en met diegenen waar jij het meest van houdt’. Mijn familie wordt sinds die aanval beschermd.

In de afgelopen twee jaar ben ik ook fysiek bedreigd. In januari 2010 werd ik lastiggevallen door een man in een restaurant. Mijn lijfwachten renden naar binnen om mij daar weg te halen. Ik maakte nog snel een foto van de man die mij bedreigde, maar de autoriteiten hebben geen verder onderzoek verricht.

In mei 2012 werd een bron van mij gegijzeld en gemarteld door de federale autoriteiten, om hem een valse verklaring over mij te laten afleggen. Andere bronnen zijn in de gevangenis opgesloten. Weer anderen zijn zelfs vermoord. Ik krijg verschillende berichten van mensen die dicht bij García Luna staan dat hij zijn plan om mij te laten vermoorden niet heeft opgegeven. Hij zou gezegd hebben dat ik zijn grootste vijand ben, en dat hij wel van mij af zou komen. Dit is geen eerlijk gevecht. Ik ben slechts een journalist. Deze man is één van de machtigste mannen in Mexico. Het gaat mij te buiten. Hoe kan een rijksambtenaar nou denken dat een journalist en haar pen gevaarlijker zijn dan de drugskartels waar hij zogenaamd tegen vecht?

Hoe denkt u over de procedures die journalisten dienen te beschermen in Mexico?
Mijn ervaring met de hele procedure is verschrikkelijk. Nu begrijp ik hoe het kan dat er telkens weer journalisten worden vermoord in Mexico, en waarom anderen het land uit vluchten. Op 26 april ging ik naar een vergadering met de secretaris van binnenlandse zaken. Ik zei dat de procedure niet toegewijd genoeg is. De overheid lijkt te denken dat de wet zichzelf ten uitvoer brengt, zonder enige inspanning van de mannen en vrouwen die de wet zouden moeten handhaven. Het is mij duidelijk geworden dat het journalistbeschermingsprogramma nergens op slaat. Het is slechts een manier om internationaal gezichtsverlies te voorkomen. Internationale relaties zijn belangrijker dan het beschermen van de vrijheid van meningsuiting.

Ik ben bezorgd, want de regering weet dat mijn leven in gevaar is, en toch willen zij mijn beveiliging terugtrekken. Ik ben bang dat het hun doel is om mij het land uit te laten vluchten. Hoe goed zou het hen uitkomen als een journalist die lastige vragen stelt gedwongen wordt om het land te verlaten in plaats van haar strijd voor de vrijheid van meningsuiting in Mexico voort te zetten?

Ik verlaat Mexico niet. Als mij iets overkomt, dan kom ik op de lange lijst van vermoorde journalisten. Dit ligt niet aan mij, maar aan de Mexicaanse regering die weigert mij te beschermen. Een regering die niet eens haar journalisten wil beschermen.

Wat is de omvang van de beveiliging van het journalistenbeschermingsprogramma dat zij u hebben verschaft?
Ik heb lijfwachten die afkomstig zijn uit het kantoor van de officier van justitie in Mexico-Stad. Dat is de enige concrete bescherming die ik heb ontvangen. Daarom verzocht ik hen ook om deze bescherming niet van mij af te nemen. Deze beveiliging is het enige wat mij ervan heeft weerhouden om Mexico te verlaten de laatste jaren. Mijn familie en ik zijn de laatste jaren bedreigd en aangevallen. De plannen om mij om te brengen maken duidelijk dat het terugtrekken van mijn beveiliging erg gevaarlijk is. De vertegenwoordiging die wordt voorgezeten door de federale regering heeft mij alleen een zogenaamde paniekknop gegeven. Als ik word gegijzeld of aangevallen, zoals menig ander hier in Mexico, dan kan ik een telefoonnummer bellen als ik daar de kans toe krijg. Het beschermingsprogramma is een grap, en de hele wereld mag dit weten.

Waarom geven ze u geen beveiliging meer?
Ik moet zeggen dat de staatssecretaris van binnenlandse zaken heeft voorgesteld mij in het journalistenbeschermingsprogramma op te laten nemen. Voor die tijd had het kantoor van de officier van justitie na twee jaar afstand gedaan van het onderzoek naar samenzweringen om mij te vermoorden. Dus kwam mijn geval in handen van het kantoor van de procureur-generaal.

Ik moet erop wijzen dat ik toen al aangifte had gedaan tegen Genaro García Luna. Ik had hem aangewezen als de man achter de bedreigingen tegen mijn familie in 2011, naast de aangifte die ik deed tegen de Mexicaanse autoriteiten in 2011. Toen de autoriteiten in Mexico-Stad zich ontdeden van mijn zaak, en het onderzoek overging naar de federale autoriteiten, vroeg ik het kantoor van de procureur-generaal om mij mijn dossier te laten zien. Toen ontdekte ik dat het kantoor van de procureur-generaal al anderhalf jaar niets had uitgevoerd aan mijn zaak. Ze hadden niets gedaan. Ze hadden niets onderzocht. Ze hadden niemand ondervraagd. Ze hadden niet eens de aanwijzingen gevolgd die ik gegeven had over de mensen die mij lastigvielen. Dus meedoen met het journalistenbeschermingsplan was nog mijn enige mogelijkheid.

Als de autoriteiten in Mexico-Stad de beveiligers weghalen, is de enige bescherming die ik ontvang die van de federale politie. Dat is stom, onlogisch en extreem absurd. Dit is dezelfde politie die onder bevel van García Luna staat. Ze leveren mij dan over aan degenen die mij dood willen hebben. Bescherming door de federale politie is geen optie. Dus ik vraag aan de autoriteiten in Mexico-Stad om door te gaan met het geven van bescherming.

Het journalistenbeschermingsprogramma zou een oplossing moeten bieden voor deze situatie. Bij een vergadering op 26 april met de staatssecretaris van binnenlandse zaken, de regering van Mexico-Stad, de VN, het kantoor van de procureur-generaal en mensen van het beschermingsprogramma, werd er gezworen dat mij bescherming gegeven zou worden. Het onderzoek zou alleen in handen van de federale autoriteiten blijven. Echter, een week geleden werd mij verteld dat het beschermingsprogramma in juni terug zou worden getrokken. Daarbij werd geen datum of tijd vermeld. En dat terwijl het programma erkent dat het risico op gevaar groot is.

De federale regering wil mij dood, of dat ik vertrek. Natuurlijk overweeg ik geen van deze twee opties.

Welke conclusie kunnen we trekken op basis van uw ervaring met het journalistenbeschermingsprogramma?
Op basis van mijn ervaring zou ik willen zeggen dat de federale regering mensen die journalisten bedreigen niet straft. De regering stelt geen belang in het opsluiten van mensen die journalisten om het leven hebben gebracht. Een regering die dit toestaat is even schuldig als diegenen die de trekker overhalen. In de afgelopen twaalf jaar zijn er negentig journalisten vermoord. Als de regering het zou willen, zouden hun moordenaars allang zijn opgesloten. De regering moet García Luna angst aanjagen. Zij zouden hem in een cel moeten opsluiten voor de schade die hij in de afgelopen vijf jaar heeft aangericht. Maar de regering ziet liever journalisten vermoord worden dan dat zij corrupte politiemannen naar de gevangenis moet sturen