FYI.

This story is over 5 years old.

Stuff

Wat we over onze angst voor de duivel kunnen leren van de jaren tachtig

We spraken de schrijvers van een boek over de periode waarin iedereen bang was voor de duivel over Ozzy Osbourne, The Exorcist en de toekomst van het satanisme.

De duivel zag er in de jaren tachtig iets minder cool uit. Foto via Spectacular Optical

Dat de eerste druk van het boek Satanic Panic: Pop-Cultural Paranoia in the 1980s vrijwel direct uitverkocht raakte kwam als een complete verrassing voor de auteurs. De tweede uitgave van Spectacular Optical – een Canadese uitgeverij die is vernoemd naar de onheilspellende winkeletalage uit David Cronenbergs Videodrome – behandelt de hysterie die ontstond in de jaren tachtig – toen de duivel achter elke deur verscholen leek; in film, tv, muziek en zelfs in speelgoed. Satan was overal. Niemand was veilig.

Advertentie

Gelukkig heeft de Britse uitgeverij FAB het boek nu opnieuw uitgegeven, om aan de grote vraag te kunnen voldoen. We spraken met de auteurs Kier-La Janisse en Paul Corupe over het succes van het boek, of Satan in 2016 nog relevant is, en wat ons nog te wachten staat.

VICE: Waren jullie verbaasd dat het boek zo snel uitverkocht raakte? Of waren jullie verbaasd dat het boek zo snel omarmd werd?
Kier-La Janisse: Ik was heel erg verbaasd over het feit dat het zo snel uitverkocht raakte omdat ik normaal gesproken niet dit soort geluk heb. Bovendien verkochten we het in eerste instantie alleen in de voorverkoop via Indiegogo, op onze website en op een paar evenementen. Bijna niemand recenseerde het – maar het goede daaraan is dat de FAB-uitgave nog grootser kan uitpakken. Maar dat ons werk zoveel mensen aanspreekt verbaast me eigenlijk niet – mensen zijn nou eenmaal geïnteresseerd in dit soort onderwerpen, ze hebben allemaal wel een oppervlakkig begrip van hoe het zit, welke invloeden er speelden etcetera. Daarom probeert dit boek te laten zien hoe alle verschillende elementen bij elkaar kwamen en zo samen een soort 'perfect storm' veroorzaakten.

Welke gedeeltes uit het boek zijn nog relevant in 2016?
Paul Corupe: Uiteraard is de fascinatie die er in die tijd heerste een beetje weggeëbd, maar het meeste ervan weerklinkt tegenwoordig nog, aangezien de meeste vragen nog niet beantwoord zijn. Er zijn nog steeds ontzettend veel discussies op het internet over dit onderwerp, en huidige schandalen als de aantijgingen tegen Jimmy Savile doen denken aan die tijd. En als dit soort dingen echt zijn gebeurd, dan is de zaak rondom de McMartin-kleuterschool niet zo ver gezocht, toch? Elke keer dat een tiener in de rechtbank z'n acties verklaart aan de hand van een heavymetal- of rapnummer, laait de paniek weer op.

Advertentie

Janisse: Zoals ook in het boek staat, kwam de paniek weer bovendrijven in de nasleep van het Jimmy Savile-schandaal en in beide zaken kwam het idee van georganiseerde kindermisbruik samen met een bovennatuurlijk complot dat de aanklachten ondermijnde. Die angst en paniek die voortkwamen uit het seksueel misbruik ten tijde van de Satanic Panic, zijn alleen maar zichtbaarder geworden in de afgelopen jaren. Maar de connectie met heavy metal en Dungeons & Dragons is echt iets uit de jaren tachtig. Die connectie is voor sommige mensen belangrijk omdat ze die typische jarentachtigesthetiek missen. De angst voor het onbekende lijkt nu belachelijk ,ook al had ik als kind nachtmerries over Satan. Mijn broers poster van Iron Maiden maakte me bang. Hadden jullie dat soort angsten?
Ik ben Katholiek opgevoed dus ik was als kind zeker bang voor Satan, demonen en dat soort dingen. En het katholicisme is absoluut een plek waar deze angsten nog extra aangezet worden, omdat de katholieke beeldvorming vrij gewelddadig en grimmig is. Maar ik denk dat het katholicisme tegelijkertijd mijn liefde voor horrorfilms heeft aangewakkerd – maar mijn liefde voor deze films en voor duistere, gruwelijk theatralie muziek– Alice Cooper was als kind mijn lievelingszanger – zorgden er ook voor dat ik me realiseerde dat je met dit soort elementen kon werken zonder dat je kwaad in de zin hebt – dus toen muzikanten als Ozzy Osbourne vervolgd werden, of toen er over kinderen die Dungeons & Dragons speelden werd gezegd dat ze in de ban waren van Satan, raakte me dat, omdat ik een van die kinderen had kunnen zijn. Gelukkig is mij nooit de toegang tot horrorfilms ontzegd omdat mij ouders er ook wel van hielden, maar mijn moeders angst voor satanisme uitte zich op andere rare manierten, meestal mochten we bepaalde huishoudelijke producten niet kopen omdat ze een satanistische oorsprong hadden (bijvoorbeeld alles van Procter & Gamble).

Advertentie

Afgaande op het feit dat er in dit boek een essay van Alison Lang is gepubliceerd over de Geraldo tv-special, en het boek daarnaast nog een essay van Ralph Elawani bevat over satanistische angstoornisen in Quebec, neem ik aan dat dit boek de macht en hypocrisie van witte, mannelijke autoriteiten in de katholieke kerk wil aankaarten.

Corupe:

Dat is zeker een goede interpretatie van wat er is gebeurd, hoewel we wel hebben geprobeerd om te focussen op de pop-culturele aspecten van de paniek. Voor mij persoonlijk gaat het boek meer over de oplichters, complotdenkers, en mentaal instabiele individuen die een ongekende impact hadden op popcultuur in die tijd. Ik geloof persoonlijk niet dat de paniek door de kerk en extremistische religieuze types werd aangewakkerd, maar eerder door herboren satanistische priesters die sektes oprichtten en een cultus om zichzelf creëerden door te claimen dat ze satanistische daden pleegden voordat ze God zagen.

Het is waar dat veel invloedrijke religieuze organisaties deze figuren omarmden en hun verhalen als waar accepteerden, wat hypocriet is, maar het is niet heel verassend want er werd ze verteld wat ze wilden horen – dat zij die zonder God leven in de klauwen van Satan belanden.

Janisse: We wilden de dingen zo objectief mogelijk documenteren – hoewel we wel afzonderlijke meningen van auteurs toestonden – en terwijl we eraan werkten, werd het iets veel heftigers dan waar we op hadden gerekend, iets dat vol zat met tragedies als gevolg van hypocrisie, onwetendheid en profiteurs. Dus ja, dat werd het overkoepelende thema van het boek.

Advertentie

Houden films over Satan zich nog staande vanwege hun primaire kracht, of zijn ze simpelweg onnozel?
Janisse: Rosemary's Baby, The Exorcist, en The Omen zijn hun kracht niet verloren. Dat is gedeeltelijk te wijten aan de oerdrang om deze verhalen te geloven omdat we er al eeuwen mee worden doodgegooid, maar het is ook een indicatie van expertise in het produceren van films. Een briljante filmregisseur zou in staat moeten zijn om een film met die kracht te doordenken, of het publiek nu bekend is met het katholicisme of niet. Neem een film als The Believers of Angel Heart – ik denk dat een groot gedeelte van hun publiek niet bekend is met de rituelen uit voodoo of santeria – maar het idee van een religie die je niet begrijpt en waar je geen lid van bent is zelfs nog enger voor de meeste mensen dan iets als traditionele duivelsbeeldspraak zoals die in de christelijke bijbel. Hoe dan ook, de klassiekers die ik heb genoemd maken geen deel uit van de Satanic Panic-tijdperk – veel van de films uit dat tijdperk bijven ontzettend plezierig – Trick or Treat of The Gate bijvoorbeeld – maar zijn zeker ook kitscherig en dom.

Zien jullie een terugkeer naar het occulte in de bioscoop, met films als The Witch, Kill List, en het serieuze joods-christelijke The Conjuring? En hoe zou dat komen? Hiervoor leek het alsof we in een periode zaten waarin het grootste monster bestond uit het feit dat Michael Myers een slechte jeugd heeft gehad.
Corupe: Ja, House of The Devil (2009) is te zien als de aftrap van een nieuwe golf satanistische thrillers uit het afgelopen decennium. Ik kan niet echt zeggen waar die opleving vandaan komt, maar misschien het heeft het iets te maken met de toenemende polarisatie van politieke visies in de VS. En met groeperingen als de Westboro Baptist Church, die veel media-aandacht kreeg. Voor velen kan religie nog steeds een allesoverheersend en eng ding zijn.

Janisse: Daar ben ik het mee eens – we leven in een tijd van religieus extremisme, dus het is logisch dat religie weer een populair gif is geworden in horrorfilms, en ik denk dat satanisme en andere marginale en mysterieuze religies gemakkelijk te demoniseren zijn zonder direct in een politieke discussie te belanden.

Wat is je favoriete, verzonnen, belachelijke 'feit' dat in die tijd de ronde deed?Corupe: Er zijn allerlei verzonnen dingen die in tv-programma's en christelijke video's uit die tijd worden aangehaald, van het offeren van baby's en dat de Smurfen kinderen alvast laten wennen aan de dood tot satanisten die worden ingehuurd als adviseur bij horrorfilms. Maar ik ben vooral dol op het stripboek Spellbound van Jack Chick, waarin staat dat alle rocknummers (inclusief christelijke rock) eigenlijk kwaadaardige magische spreuken zijn die worden gemaakt door eeuwenoude druïdische melodieën te combineren met songteksten die worden geschreven door heksen. Daarna worden de opnames gezegend door de "topdemoon van Satan" bij een ceremonie onder de volle maan, voordat het in de handen valt van makkelijk te beïnvloeden tieners. Klinkt aannemelijk, toch?

Wanneer kwam de Satanic Panic tot een einde?
Al die beschuldigingen liepen nooit uit op iets concreets. De McMartin-rechtszaak liep met een sisser af, de West Memphis 3-zaak begon, en rockmuzikanten begonnen zich actief in te zetten voor hun zaak. Sommige van de zorgen over heavy metal en Dungeons & Dragons verdwenen naarmate die dingen in de jaren negentig ook steeds minder populair werden. Het was een beetje alsof de situatie in de jaren tachtig ideaal was voor de paniek om zich te verspreiden, maar in de jaren negentig begon het idee dat de duivel de popcultuur beheerst te vervagen. Maar er zijn natuurlijk nog steeds wel mensen die dat geloven.

Dit is het tweede boek dat jullie hebben uitgegeven. Komt er nog een derde aan?
Ja, ons volgende boek gaat over kersthorror in films en op tv. Niemand heeft dit fenomeen nog echt uitgebreid onderzocht, en we willen kijken naar alles van "Santa-slashers" en kerstmisspookverhalen tot Krampus.