FYI.

This story is over 5 years old.

Vice Blog

DE NIEUWE LIBIËRS: OP OORLOGSPAD MET REBELLEN IN BENGHAZI


Een man met een AK-47 poseert met zijn kinderen voor een familiefoto. Op de achtergrond zijn rebellen op weg naar een gevechtsgebied. Veel opstandelingen zijn bang voor Kadhafi's wraak en vechten mee om hun familie te beschermen. Ook willen ze dat jonge mensen de kans krijgen om in betere omstandigheden op te groeien. "Ik wil vrijheid voor mijn kinderen," zei de man op de foto.

In ons eerstvolgende nummer zal een stuk staan van Trevor Snapp, die het oorlogspad bewandelde met Libische rebellen. Gezien Joost noch welke God dan ook weet hoe lang het bewind van Kadhafi nog stand houdt en alles wat Trevor beschrijft op dit moment erg leeft, leek het ons geenszins een slecht idee om zijn bevindingen alvast online te publiceren. Hieronder lees je Trevors verhaal.

Advertentie

-
Het Tahrirplein in Caïro was na de succesvolle revolutie gedrenkt in euforie. Op de vrijdag nadat Hosni Moebarak de stad ontvluchtte werd ik er omringd door biddende volwassenen, uitbundige jongeren en giechelende, hoopvolle kinderen. Het plein stond symbool voor een nieuwe wereld. De revolutie bleek een aanstekelijk effect te hebben: protesten staken de kop op in Libië, Bahrein, Jemen, Saudie-Arabië, Djibouti en Syrië. Een lijst die tegen de tijd dat je dit artikel leest misschien nog wel langer is geworden.

Een paar dagen later ging ik op pad naar de Libische grens, die volgens Twitter voor het eerst in tientallen jaren open was. Blijheid ging in Libië (misschien nog wel meer dan in Egypte) gepaard met onzekerheid. Zal Moammar Kadhafi uit eigen beweging en zonder verzet het land verlaten? Of zal hij zijn zelfbenoemde leiderschap tot de laatste snik verdedigen, met alle ellende van dien? Het tweede scenario lag het meest voor de hand, en inderdaad: "Ik zal sterven als martelaar," zei Kadhafi in een verklaring op televisie. "Ik heb nog geen bevel voor het gebruik van geweld gegeven… maar als ik dat doe, gaat alles in vlammen op." Toen ik in Libië aankwam vierden de Libiërs nog steeds hun kersverse overwinningen. Later bleek dat slechts de stilte voor een storm te zijn waarvan het einde nog niet in zicht is.


Een man leest legerdocumenten in een wapenopslagplaats van legerbasis Al-Katiba in Benghazi. Twee mannen op de achtergrond doorzoeken lege dozen die achterbleven nadat burgers de opslagplaats hadden geplunderd. Ze namen duizenden AK-47's en bijbehorende munitie mee, maar waren zo uitgelaten na de overname van het wapendepot dat ze een groot deel van hun buit direct afschoten.

Advertentie

De weg bij de grenspost stond vol met rijen taxi's en bussen. Allemaal wachtten ze op vluchtelingen uit Libië. Een harde wind blies wolken van grijs stof over de duinen, terwijl honderden Nepalese arbeiders in Egyptische douanekantoren wachtten op hun uitleveringspapieren. Alleen met die papieren konden ze Libië veilig verlaten. Deze Nepalezen waren de eerste lichting van in totaal driehonderdduizend vluchtelingen die in de weken daarop hun toevlucht zouden zoeken tot buurlanden Tunesië en Egypte, terwijl de situatie in Libië steeds grimmiger werd.

Aan de Libische kant van de grens was het stiller. Een paar mannen in lange, zwarte jassen stonden te roken, AK-47's in de hand. Ze lieten iedereen die het land binnenwilde door. Geen formulieren, geen paspoortcontrole, geen vragen. In plaats daarvan stond er een busje met draaiende motor klaar om mij en zes andere journalisten naar de opstand te brengen. We reden bevrijd Libië binnen, een land dat na jarenlange onderdrukking ineens werd geleid door rebellen en dissidenten.

"Welkom in een vrij Libië," riep onze chauffeur terwijl we langs troosteloze huizen, tijdelijke grensposten en zwartgeblakerde overheidsgebouwen reden. Iedere stad die we zagen droeg de stempel van de revolutie.


Onervaren rebellen houden hun pas verworven wapens in de lucht, voordat ze uit Benghazi vertrekken om het tegen Kadhafi's leger op te nemen.

Ik bedacht me dat mijn medejournalisten en ik geen flauw idee hadden van waar we naartoe gingen en wat ons daar te wachten stond. Dat maakte eigenlijk ook helemaal niets uit, aangezien alles om ons heen constant veranderde. Het enige waar we met zekerheid van uit konden gaan, was dat Kadhafi knettergek is. Rond de tijd dat we de Libische grens passeerden, noemde hij zijn inwoners "gedrogeerde ratten". "Libië is de leider van de continenten Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Iedereen die het waagt om een vinger te verroeren, krijgt de doodstraf," schreeuwde hij de wereld toe vanuit een gebouw dat zwaar was getroffen door Amerikaanse bommen, bedoeld om hem te doden.

Advertentie

Tijdens zijn totalitaire bewind was Kadhafi de gulle oom waar rebellen en oorlogsmisdadigers bij konden aankloppen voor munitie. Hij doneerde wapens aan onder anderen Charles Taylor, Idi Amin, het Japanse Rode Leger, rebellen in Tsjaad en de IRA. Hij vond Slobodan Milošević een prima vent en gooide olie op het vuur in vele Afrikaanse oorlogen. Voor zijn eigen volk deed hij weinig. Vooral in het oosten van het land waren de omstandigheden slecht, vertelde onze chauffeur terwijl we stopten bij een tankstation. Nadat hij ons een uitgebreide samenvatting van Kadhafi's misdaden had gegeven, leek hij terug te krabbelen. Hij had net zijn hele tank gevuld voor zes euro, misschien had zijn aarzeling daar iets mee te maken. Kadhafi had de benzineprijzen altijd laag gehouden, in een poging het volk tevreden te houden. Ik realiseerde me echter al snel dat zijn aarzeling niets te maken had met een angst voor stijgende benzineprijzen. De revolutie was nog jong en onze chauffeur was net als veel andere Libiërs bang dat hij geen stand zou houden. Ze konden zich Kadhafi's vergeldingsacties nog herinneren van eerdere opstanden, en die waren niet mis.

Kadhafi vond Slobodan Milošević een prima vent en gooide olie op het vuur in vele Afrikaanse oorlogen.


De verpletterde schedel van een vermeende buitenlandse huursoldaat die werd gedood door rebellen tijdens de opstand in Benghazi. Een groot deel van Kadhafi's soldaten komt niet uit Libië, maar uit andere Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara.

Advertentie

De grond was bezaaid met lege kogelhulzen en het politiebureau had zo te zien kort geleden nog in brand gestaan.

Zo zette hij volgens Amnesty International bijvoorbeeld een prijs op het hoofd van Libische dissidenten die in het buitenland woonden, met tientallen moorden als gevolg. In Londen schoten Libische diplomaten op een menigte ongewapende demonstranten bij de Libische ambassade, met tien gewonden en een dode tot gevolg. In het land zelf was Kadhafi's wraak nog veel erger. Duizenden mensen werden gevangen genomen of verdwenen spoorloos. In 1996 vermoordde Kadhafi zo'n 1.600 gevangenen, waarvan wordt aangenomen dat ze islamitisch waren.

Onze chauffeur zette ons af in het centrum van Tobruk, de eerste grote stad die we tegenkwamen op de weg vanuit Egypte. Groepjes mannen dronken thee in tenten op het centrale plein van de stad. De grond was bezaaid met lege kogelhulzen en het politiebureau had zo te zien kort geleden nog in brand gestaan. Een jongetje gaf me een rondleiding door het bureau en wees naar tientallen kleine kamers zonder ramen, met daarin bergen smeulende documenten. Hij keek door het kijkgat van een voormalige isoleercel om aan te geven dat voormalige gevangenen vanuit hun cel nauwelijks iets van de buitenwereld konden zien. "Als je de ramen dichtdoet is het daar binnen heel donker," zei hij, alsof dat het ergste leed was wat hij zich voor kon stellen. De werkelijkheid was vele malen grimmiger. Martelen was voor Kadhafi een religie, hij geloofde er heilig in. Veel Libiërs zagen van kinds af aan de executies van zogenaamde verraders op televisie.

Advertentie

Buiten groeide de groep demonstranten en journalisten ondertussen gestaag. De demonstranten beschilderden hun gezichten als soldaten die zich klaarmaken voor de oorlog, terwijl ze liederen zongen en foto's van gewonde kameraden in de lucht hielden. Ze beklommen gebouwen en zwaaiden met de oude vlag van Libië, het symbool van hun land voordat Kadhafi aan de macht kwam.


Een legerleider geeft instructies aan rebellen nadat een granaatwerper per ongeluk ontplofte in een vrachtwagen die onderweg was naar de frontlinie. Het vervoeren van deze wapens is bijna even gevaarlijk als ze daadwerkelijk afvuren.

De zon ging onder en de demonstranten juichten terwijl het nieuws over hun overwinningen de wereld overging. Het plein in Tobruk deed me denken aan het plein in Egypte, met één groot verschil: de meeste mensen in Libië hadden wapens in hun handen.

Ik vervolgde mijn tocht en kwam na een rit door de woestijn en de bergen aan in Benghazi, de op één na grootste stad van Libië. Wapens waren er in overvloed en de sfeer was zo mogelijk nog uitbundiger dan in Tobruk. Al meer dan tweehonderd mensen waren door Kadhafi's troepen neergeschoten tijdens protesten en de overname van de legerbasis in het centrum van de stad. Na het vrijdaggebed wandelde ik een zwaar door de gevechten beschadigde concertzaal binnen. De zaal was versierd met afbeeldingen van drie vuisten, het symbool van Kadhafi's revolutie in 1969. Muziek wordt er in het gebouw niet meer gemaakt, wel aanvalsplannen. Een groep jonge mannen had er een kamp opgeslagen. Ze droegen geïmproviseerde uniforms, bestaande uit spijkerbroeken, legerjasjes en petjes. "Dit gebouw was van Kadhafi, maar nu niet meer," lachten ze. Ik kreeg een rondleiding. Water stroomde uit vernielde leidingen en sommige kamers stonden zelfs nog in brand. We gingen de straat op, waar de gaten in de weg op kraters leken en van de bomen weinig meer over was. De 25-jarige Ahmad werkte voor de revolutie als ingenieur, maar is nu fulltime rebel. Zijn officierspet stond hem fantastisch. "Kijk, dit is waar we tegen vechten," zei hij, en hij haalde zijn mobiele telefoon uit zijn zak. Dit was de eerste keer dat ik werd geconfronteerd met een fenomeen dat ik voor het gemak 'Libiër Laat Vreemdeling Misselijkmakende Video's Op Zijn Telefoon Zien' heb gedoopt. In de video die ik op het schermpje van Ahmads telefoon zag verplettert een tank een auto. Omstanders proberen de passagiers te redden, terwijl willekeurige lichaamsdelen in het rond vliegen. Daarna liet hij me een filmpje zien waarin een man weigert zich te verstoppen voor de huursoldaten van Kadhafi. De soldaten schieten op demonstranten die zich uit alle macht proberen te verbergen achter geparkeerde auto's, maar de man staat op in een regen van kogels en schreeuwt "Allahu Akbar". "Kijk hoe sterk Allah is," zeiden de rebellen. "De man is ongedeerd."

Advertentie


Links: Een vrijwilliger poseert voor een foto, vlak voordat hij met zijn team op pad gaat om tegen Kadhafi's leger te vechten. De avond erop lag hij in een veldziekenhuis, na een luchtaanval op de weg naar Tripoli. Zijn gezicht was bedekt onder een dikke laag as. Hij was zo getraumatiseerd dat hij niet meer kon praten. Rechts: De rebellen zien er niet altijd even rebels uit en dat geldt zowel voor hun kleding als hun wapens. De Beretta van deze man is prima geschikt om mee in de lucht te schieten, maar legt het af tegen een tank of machinegeweer. Sommige rebellen trokken geheel ongewapend ten strijde.

Aan het begin van de revolutie sloot Kadhafi in heel Libië het internet af, maar dat weerhoudt Libiërs er niet van om via omwegen informatie met elkaar uit te wisselen. De wrede videobeelden werden verspreid via Bluetooth en geheugenkaarten. In het populairste filmpje zie ik lichamen die na meerdere explosies veel weghebben van gemalen gehakt. Allah kan blijkbaar niet iedereen redden. "Wat is hier gebeurd?", vraag ik. De rebellen geven geen antwoord, maar nemen me in plaats daarvan mee naar Al-Katiba, een legerbasis middenin Benghazi. Dit is waar Kadhafi zijn wapens opsloeg en waar zijn geheime politiemacht en huursoldaten woonden. Onder de grond bevond zich een geheime gevangenis, bedoeld voor staatsvijanden. Voordat de opstand uitbrak viel Al-Katiba nauwelijks op. Als je wist wat er gebeurde, was dat meestal geen goed teken. Nu is dat wel anders. Toen ik er was liepen families rond in de voormalige martelkamers en kon iedereen rustig rondstruinen door de enorme ruimtes, waar tot voor kort grote hoeveelheden wapens lagen opgeslagen. Terwijl ik over een tank heen klauterde werd ik ineens overvallen door een gevoel van kinderlijke blijdschap. We hadden allemaal dezelfde gedachte in ons achterhoofd: "Kadhafi zou zo kwaad zijn als hij wist wat we hier deden."

Advertentie

De eerste protesten in Benghazi staken de kop op op 15 februari. Twee dagen later begonnen de soldaten en huurlingen vanuit Al-Katiba de menigte te beschieten. Toen bleek dat dat niet werkte, probeerden ze een tactiek uit die kenmerkend is voor Kadhafi: rondjes rijden door de stad en vanuit de auto op willekeurige burgers schieten. Het was de bedoeling om de mensen dusdanig bang te maken, dat ze binnen zouden blijven. Ook deze aanpak faalde, sterker nog: hij gooide olie op het vuur. De islamitische wet schrijft namelijk voor dat een dode zo snel mogelijk na het overlijden begraven moet worden. Zo'n begrafenis gaat vaak gepaard met een grote optocht van rouwende mensen. Begrafenissen waren het geheime wapen van de massa, een treurige maar geldige reden om zich keer op keer buiten te verzamelen. Hoe meer burgers Kadhafi's mannen doodschoten, hoe groter de optochten in de straten werden.


Links: Een jongen die niet veel ouder kan zijn dan zeventien houdt de wacht bij een gebombardeerde legerbasis. Niemand gaf hem hier opdracht toe, hij kwam op eigen houtje. In de meest chaotische rebellenbeweging ter wereld helpen mensen naar eigen inzicht. Rechts: Als je je net bij het rebellenleger aansluit, lijkt het allemaal zo spannend. Je krijgt een groot geweer, er zijn geen regels en het eten is gratis. Maar dan zet Kadhafi's leger zwaar geschut in om jou en je makkers van de kaart te vegen en is rebel zijn ineens een stuk minder leuk. Veel strijders zijn vrienden van elkaar en claimen dat ze vechten om de dood van hun broeders te wreken.

Advertentie

Boze Libiërs bleven de straat opgaan en deden verwoede pogingen Al-Katiba te veroveren en zo Kadhafi's troepen te verdrijven. Demonstranten probeerden met een bulldozer door de verstevigde muren heen te breken, maar de rebellen werden keer op keer door Kadhafi's soldaten van de passagiersstoel geschoten. Ook pogingen om met kleine tanks en auto's vol explosieven op de verstevigde muren in te rijden hadden geen effect. "De hele dag lang probeerden we de legerbasis te veroveren," vertelt Ahmed. "We verloren zeven man. Scherpschutters schoten een man achter zijn stuur vandaan en een ander nam zijn plaats in."

Uiteindelijk zorgde een zakenman van middelbare leeftijd voor de benodigde doorbraak. Hij was al dagen bezig de lichamen van jonge mensen naar het lijkenhuis te brengen en was dusdanig gefrustreerd dat hij besloot actie te ondernemen. Hij vulde zijn zwarte Kia met bussen propaan en dynamiet. Vervolgens reed hij zijn geïmproviseerde autobom naar de ingang van Al-Katiba en blies hij de toegangsdeuren op. Zijn kameraden verdreven de soldaten en legden beslag op de inhoud van het wapendepot.

Abdullah, een Libische Amerikaan uit Denver die bij de overname van Al-Katiba aanwezig was, gaf me een ooggetuigenverslag. "Je had het moeten zien, het was een gekkenhuis. Iedereen nam pistolen mee, raketwerpers, granaten. Kinderen van vijf hadden geweren vast. Nu zijn we allemaal bewapend. Ik heb een AK-47." De demonstranten drongen ook de voorraadkamers binnen waar camouflagekleding en legerbaretten waren opgeslagen. Kort daarop liepen jonge mannen door de stad met hun nieuwe speeltjes. Velen droegen camouflagekleding en iedereen had een baret op. De revolutie had zelfs zijn stempel op de Libische mode gedrukt.

Advertentie

De rebellen hadden genoeg wapens en passende kleding en het halve land was bevrijd. Wat nu? Het duurde even voordat ze daar uit waren. Het was al snel duidelijk dat de vrijheid niet compleet zou zijn zonder de verovering van Tripoli. Dat was voor een goed getraind leger al een flinke taak, laat staan voor een groep slecht georganiseerde opstandelingen die een paar dagen eerder nog ingenieur of zakenman waren.


Vrouwen bidden voor gesneuvelde jongeren in Benghazi. Sommige vrouwen vechten zelfs mee. Ze willen meer doen dan thuiszitten en rouwen. Tijdens Kadhafi's regime mochten ze niet meedoen aan het publieke gebed en werden ze geweerd uit de moskee. Nu slaan ze terug.

Toch hadden de rebellen vertrouwen in de operatie. Ze waren daarnaast gezegend met een groot uithoudingsvermogen en men hoopte dat dat genoeg zou zijn. Toen Kadhafi probeerde een olieraffinaderij ten westen van Benghazi te veroveren, gingen de jonge rebellen de strijd aan met zijn troepen, die niet alleen beter bewapend waren, maar ook vele malen meer ervaren. Vastberaden en vol goede moed daagden ze hun dictator uit.

De rebellen vertrokken met de toekomst van hun land voor ogen. Ze voelden de mengeling van angst en opwinding die bij oorlogvoeren hoort. Honderden, zo niet duizenden burgers waren al vermoord. Libië en de rest van de wereld kwamen tot dezelfde conclusie: er was geen weg meer terug.

Het rebellenleger vocht een paar dagen lang in het westen, maar werd toen teruggedreven door Kadhafi's troepen en hun superieure wapens. Het verbaasde me niet. Ik heb de rebellen zien vechten en ze schoten vooral veel in de lucht. En niet gericht, alsof het afvuren van kogels in willekeurige richtingen Kadhafi's soldaten dusdanig veel angst zou aanjagen dat ze vanzelf op zouden geven.

Ondertussen bleven de bommen neerdalen en de levenloze lichamen van jonge Libiërs vulden de lijkenhuizen langs de snelweg richting Benghazi. Voor iedere dode kwam er direct een nieuwe rebel in de plaats, klaar om de dood van zijn voorganger te wreken. Ik moet het de jonge rebellen nageven: ze zijn niet bang voor de dood.

"Hij zal ons allemaal één voor één afmaken," zei een jonge rebel over Kadhafi, nadat hij een paar schoten had gelost met het luchtdoelgeschut dat op het dak van zijn Toyota Hilux stond. "We vechten voor vrijheid. Hij vecht nergens voor."

Voordat hij vertrok, op weg naar een nieuwe confrontatie tussen rebellen en Kadhafi's leger, hield hij zijn wijs- en middelvinger omhoog in de vorm van een V. De rebellen gebruiken dit teken als symbool voor hun strijd. "Ze zijn ervan overtuigd dat het hun eigen uitvinding is," aldus een jonge Libische Amerikaan die naar zijn land was teruggekeerd om deel te nemen aan de revolutie. "Het ziet eruit als een vredesteken, maar het betekent iets anders. De eerste vinger staat voor overwinning, de tweede voor dood. Het is winnen of sterven."

TEKST EN FOTO'S: TREVOR SNAPP