FYI.

This story is over 5 years old.

nieuws

Italië is van plan om te stoppen met de reddingsoperatie die dit jaar al 91.000 vluchtelingen van de verdrinkingsdood heeft gered

Afgelopen jaar zijn er duizenden vluchtelingen aangekomen in Italië, maar er zijn er ook duizenden verdronken in de Middellandse Zee.
7.10.14

Vrijdag was het een jaar geleden dat een boot met honderden vluchtelingen uit Eritrea vlak voor de kust van Italië kapseisde. Minsten 366 mensen kwamen om het leven en de Italiaanse autoriteiten zwoeren dat dit nooit meer zou gebeuren.

Een groep mensen probeerde 3 oktober om te dopen in een nationale dag van rouw. De tragedie van die dag was echter niet de eerste in zijn soort, en zal ook helaas niet de laatste zijn. Nog geen drie weken geleden zijn er 500 vluchtelingen – waaronder 100 kinderen – gedood toen zij Italië probeerden te bereiken. Smokkelaars lieten na een ruzie aan boord de boot opzettelijk zinken.

Advertentie

Ondanks de reddingsoperaties die Italië na 3 oktober 2013 heeft opgezet, zijn er sinds januari al meer dan 3000 mensen verdronken in de Middellandse Zee. De meesten in de buurt van Lampedusa, een klein eiland ongeveer 300 kilometer boven Tripoli.

In minder dan een jaar tijd zijn 91.000 mensen veilig aan land gebracht dankzij de reddingsoperatie Mare Nostrum - Latijn voor “onze zee”.

“Op 3 oktober vorig jaar zijn al die mensen ongeveer 200 meter voor de kust van Lampedusa omgekomen. Ze waren er praktisch al,” vertelt Gabriele Del Grande aan VICE News. Hij is een vluchtelingenactivist en auteur van het blog Fortress Europe. “Dat ongeluk zorgde voor een publiek schandaal. Niet omdat het zo’n grote ramp was – het was niet de eerste, noch de grootste – maar omdat het voor het eerst was dat er lichamen zichtbaar waren.”

“Toen een paar weken terug 500 mensen verdronken, gebeurde dat op open water. We zagen daarom geen lijken en niemand maakte zich kwaad,” voegt hij toe. “3 oktober zagen we rijen lijken op de kant liggen. Mare Nostrum was het directe gevolg van de woede die daardoor ontstond.”

Het initiatief kost enorm veel geld – zo’n € 9 miljoen per maand – en het is politiek controversieel. Anti-migratiepartijen in Italië zeggen dat het smokkelaars in de hand werkt, terwijl de Italiaanse autoriteiten klagen dat de rest van Europa Italië in de steek laat wat betreft dit probleem.

“We zijn trots op de levens die we gered hebben,” zegt de minister van binnenlandse zaken Angelino Alfonso tijdens een persconferentie in augustus. “Maar Mare Nostrum houdt het niet nog een jaar vol omdat het als een korte termijn operatie bedoeld was. Europa heeft de verantwoordelijkheid over het Middellandse Zeegebied. Deze vluchtelingen willen niet naar Italië komen, ze komen naar Europa.”

Italië is van plan de operatie in november te beëindigen. Initiatieven van Frontex zullen het werk waarschijnlijk overnemen. Frontex is een Europees coördinatiebureau uit Polen, dat de Europese financiën zal besteden aan zeepatrouilles en militaire interventies door verschillende landen.

Over de nieuwe operatie Frontex Plus zijn maar weinig details vrijgegeven, maar het bureau achter het initiatief is niet in staat om het soort humanitaire werk te doen dat Mare Nostrum heeft gedaan.

Advertentie

“Frontex is simpelweg een coördinatiebureau. Ze hebben geen boten of helikopters,” legt Del Grande uit. “Ze zijn een kantoor in Warschau en ze coördineren geld.” Frontex Plus zal geen internationale wateren betreden zoals Mare Nostrum dat deed, en zal ook aanzienlijk minder subsidies ontvangen.

“Frontex Plus zal Mare Nostrum niet vervangen. Wat er met Mare Nostrum zal gebeuren is aan Italië, niet aan ons,” zegt Cecilia Malmstrom, de commissaris van binnenlandse zaken van de EU. “Frontex heeft niet de capaciteit om te doen wat Mare Nostrum doet. We hebben niet dezelfde hoeveelheid mensen, niet dezelfde vergunningen, we hebben geen geld. We hebben de middelen niet.”

Er komen meer vluchtelingen aan via zee dan ooit, alleen al 91.000 dit jaar. De Europese tak van Human Rights Watch vreest dat het stilleggen van het programma leidt tot meer doden, schrijft researcher Judith Sunderland in een open brief.

“De beste manier waarop Europa alle overledenen die geprobeerd hebben de overkant te halen zou kunnen herdenken, is met concrete acties,” voegde ze toe. “Totdat dat gebeurt zou Italië door moeten gaan met Mare Nostrum.” Volgens haar heeft Frontex Plus als missie vooral “het beveiligen van de grens, niet het redden van levens.”

De Italiaanse regering voerde voorheen een schrikbewind wat betreft migrantenboten – wat er in de praktijk op neerkwam dat vluchtelingen gewoon werden gedwongen terug te gaan. Een tijdlang zorgde dat ervoor dat de stroom vluchtelingen afnam, totdat aanhoudende kritiek daar een einde aan maakte; deze tactiek zou zowel maritieme- als asielwetten overtreden. Sommige individuen op die boten zouden wel degelijk recht op asiel hebben, en het simpelweg terugsturen van hele groepen was daarom niet wetmatig.

Bovendien: mensen die Europa in wilden, vonden uiteindelijk toch wel een manier. En de tochten die ze ondernamen werden steeds gevaarlijker.

Advertentie

Inmiddels gaan de meeste boten richting Spanje, Griekenland, Cyprus en Malta, maar nog altijd gaan de meeste schepen naar Italië. 70 procent van alle aankomsten via zee in 2013 kwamen voornamelijk naar Lampedusa. Voorheen kwamen ze uit landen ten zuiden van de Saharawoestijn, nu komen er veel uit conflictgebieden als Syrië en Libië.

In een poging meer druk uit te oefenen op andere Europese landen om meer actie te ondernemen, is de Italiaanse overheid vorig jaar gestopt met het afnemen van vingerafdrukken bij nieuwe migranten – wat ingaat tegen de zogeheten Dublin-verordening. Daarin staat dat alle niet-Europeanen die asiel aanvragen moeten worden geregistreerd in het eerste land waar ze aankomen.

Dat betekent dat de bootvluchtelingen die in Italië aankomen eigenlijk alleen dáár asiel mogen aanvragen, terwijl veel van hen al snel hun tocht willen voortzetten naar andere landen in Europa, richting Nederland, Groot-Brittannië en Duitsland.

Volgens Del Grande heeft Italië het afgelopen jaar alleen de mensen geregistreerd die daadwerkelijk van plan waren in Italië te blijven. 50.000 anderen zijn nooit geregistreerd.

Andere Europese landen bagatelliseren volgens Del Grande de Italiaanse vluchtelingencrisis als vals alarm, in vergelijking met de eigen hoeveelheid asielaanvragen. Zelfs zonder een grens aan de Middellandse Zee heeft Duitsland 100.000 aanvragen per jaar. Het grootste deel van de Syriërs dat aankomt in Italië gaat uiteindelijk door naar noordelijker gebieden. Ongeveer 50.000 Syriërs hebben vorig jaar asielaanvragen gedaan in Zweden.

“Europa is gewoon egoïstisch. Elke overheid kijkt alleen naar zijn eigen belangen,” zegt Del Grande. “Er is een serieuze hervorming van het asielzoekersbeleid nodig en een gezamenlijke Europese aanpak. In plaats daarvan kijkt nu iedereen enkel naar zijn eigen cijfers: ik heb er 100.000 en jij maar 20.000, dus jij moet er meer nemen. Dat is het niveau waar we nu op zitten.”

Een gezamenlijke Europese aanpak wordt al lange tijd besproken, zonder dat er concrete plannen in zicht zijn.