niet aangepast aan vrouwen
Beeldbewerking: VICE

We leven in een wereld die ontworpen is voor en door mannen

Wanneer ontwerpers en onderzoekers het hebben over mensen, bedoelen ze nog te vaak mannen. Dat heeft vaak levensgevaarlijke gevolgen voor vrouwen.
22 maart 2020, 5:45am

In maart 2019 moest NASA de eerste volledig vrouwelijke ruimtewandeling ooit op het laatste moment annuleren. De astronauten Anne McClain en Christina Koch konden niet allebei de ruimte in, omdat er slechts één pak beschikbaar was dat geschikt was voor vrouwenlichamen. En dus mocht McClain helaas niet mee.

Of het nu bedrijven of overheden zijn: wanneer ontwerpers en onderzoekers kijken naar gebruikersbehoeften, baseren ze die over het algemeen op de lichamelijke kenmerken van een witte man van tussen de 25 en 30 jaar, met een gewicht van ongeveer 70 kilo. Deze standaardnormen zijn mannelijk omdat onze dagelijkse gebruiksvoorwerpen ook vooral door mannen ontworpen worden. En het ziet ernaar uit dat dit gebrek onder invloed van de moderne technologie alleen nog maar groter zal worden, aangezien dit soort gebreken worden overgenomen door algoritmes.

De lijst van slecht aangepaste voorwerpen is enorm lang. En sommige voorwerpen zijn zo ongeschikt voor vrouwen dat het tot levensgevaarlijke situaties kan leiden.

In feite is dit een verhaal over de onzichtbaarheid van vrouwen, van wie de behoeften simpelweg worden vergeten in het ontwerp- of onderzoeksproces. De Britse journalist Caroline Criado Perez heeft er drie jaar onderzoek aan gewijd, wat leidde tot haar boek Invisible Women: Exposing Data Bias In A World Designed For Men. Hieronder geven we een aantal voorbeelden uit dat boek, aangevuld met voorbeelden die we zelf hebben verzameld.

1. Vrouwen hebben 17 procent meer kans dan mannen om te sterven in de auto

Crashtestdummy's worden ontworpen op basis van de gemiddelde grootte van een man. De overgrote meerderheid daarvan houdt dus geen rekening met de (nogal andere) lichaamsbouw van vrouwen, en dat heeft uiteraard gevolgen. Volgens een onderzoek van het Centrum voor Biomechanica van de Universiteit van Virginia hebben vrouwen bij een botsing 71 procent meer kans op een licht letsel, 47 procent meer kans op ernstige verwondingen en 17 procent meer kans om te overlijden dan mannen onder vergelijkbare omstandigheden.

Je zou denken dat de recente opkomst van vrouwelijke crashdummy’s daar wel verandering in zou brengen, maar dat is helaas niet het geval. De vrouwelijke dummy’s worden meestal alleen op de passagiersstoel getest, en niet als bestuurder. Daarnaast zijn de 'vrouwelijke' crashpoppen eigenlijk gewoon mannelijke modellen waarvan de verhoudingen wat verkleind zijn, in plaats van dummy’s die daadwerkelijk gebaseerd zijn op het vrouwelijke lichaam.

Welke lichamelijke verschillen tussen mannen en vrouwen zorgen voor dit verschil in veiligheid? "Wij vrouwen hebben een andere verdeling van de spiermassa, een lagere botdichtheid en een andere afstand tussen onze wervels. En laat al die verschillen nu net van cruciaal belang zijn voor het aantal verwondingen dat mensen oplopen bij verkeersongevallen," verklaart Caroline Criado Perez in haar boek.

2. Gezichtsherinningssoftware ziet Oprah Winfrey als een man

Only white people

Witte mensen worden bijna altijd herkend door gezichtsherkenningssoftware

Gezichtsherkenningstechnologie heeft wat seksisme en racisme betreft nog een hoop te leren. Het beruchtste voorbeeld daarvan is de gezichtsherkenningssoftware van Google Photos die in opspraak kwam nadat er twee Afro-Amerikanen bestempeld waren als gorilla's.

Rekognition, de gezichtsherkenningssoftware van Amazon, heeft soortgelijke gebreken. Volgens Joy Buolamwini, een activist van het MIT Media Lab, heeft Rekognition moeite om gezichten van vrouwen te herkennen, al helemaal als ze zwart zijn. Het succespercentage bedraagt 100 procent voor witte mannen, 98,7 procent voor zwarte mannen, 92,9 procent voor witte vrouwen en slechts 68,8 procent voor zwarte vrouwen. Ter illustratie: op deze foto van Oprah Winfrey ziet Rekognition met 76,5 procent zekerheid een man.

Oprah Winfrey looks male

Op het eerste gezicht lijken deze tests nog ver verwijderd van ons dagelijks leven, maar in feite zijn we al gevaarlijk dicht bij een tijdperk waarin alle veiligheid gebaseerd is op gezichtsherkenningstechnologie. Het ergste valt nog af te wachten: zullen zelfrijdende auto's en hun detectiesystemen voor voetgangers zwarte mensen wel kunnen herkennen? Ook op dat vlak zijn de eerste resultaten niet veelbelovend.

3. Smartphones zijn te groot voor vrouwenhanden

iPhone XS big screen

Zoals Apple het zelf al zegt: 'big screens' | Foto: Apple

Dat telefoons geen knoppen meer hebben, en je niet meer vier keer op de 7-toets moet drukken om de letter 'S' te typen, lijkt op het eerste zicht een goede zaak. Maar de steeds groter wordende touchscreens leiden ook weer tot andere uitdagingen.

Uiteindelijk wil je een zo groot mogelijk scherm voor optimaal visueel comfort, maar wil je je smartphone ook met één hand kunnen gebruiken. Dat vrouwen meestal kleinere handen hebben dan mannen, wordt door smartphoneproducenten nogal eens vergeten. De gemiddelde schermdiagonaal van 14 centimeter is namelijk gebaseerd op de de gemiddelde grootte van een mannenhand.

Naast het risico om je telefoon te laten vallen en met een beetje pech een heel maandloon voor je neus naar de klote te zien gaan, kan het gebruik van een te grote telefoon ook spier- en gewrichtsproblemen veroorzaken. Dat zijn niet bepaald leuke vooruitzichten in een wereld waarin we allemaal een smartphone aan onze handen hebben geplakt.

4. Er zijn altijd minder vrouwen- dan mannen-wc's

Cosy men's toilet

Dit voorbeeld is bijzonder schrijnend, aangezien er juist méér situaties zijn waarin vrouwen naar het toilet moeten, zoals menstruatie en baby’s die een schone luier moeten krijgen (want laten we eerlijk wezen: dat doet nog steeds meestal de moeder). En toch maakt de manier waarop wc's ontworpen zijn het vrouwen niet makkelijker in deze (nood)situaties – integendeel.

Dat de wachtrijen langer zijn bij de vrouwen-wc's, komt heus niet doordat daar altijd theekransjes worden gehouden. Het komt simpelweg doordat de oppervlakte voor mannen- en vrouwen-wc's in praktisch elk gebouw even groot is, maar de hokjes voor vrouwen veel meer ruimte in beslag nemen dan de urinoirs bij de mannen.

Ook op het gebied van wc-gelijkheid is er dus nog veel werk aan de winkel. In juni 2005 ondertekende Michael Bloomberg, de toenmalige burgemeester van New York, de Women's Restroom Equity Act, die voorschrijft dat er twee keer zoveel toiletten voor vrouwen moeten zijn dan voor mannen. De meeste van die maatregelen zijn echter alleen van toepassing op nieuwe gebouwen, aangezien het aanpassen van bestaande gebouwen vrij complex kan zijn.

5. Kogelvrije vesten zijn amper te dragen voor vrouwen

In oktober 1997 stond de Londense agent Nina Mackay op het punt een man in zijn huis te arresteren. Voordat ze binnenviel trok ze haar kogelvrije vest uit, omdat dat zo slecht zat dat ze er de deur niet mee in kon rammen. Eenmaal in het appartement werd ze meteen in haar buik gestoken door de verdachte, een paranoïde schizofreen. Twee uur later overleed ze aan haar verwondingen.

Twee jaar later verklaarde een andere Britse politieagent, Jackie Smithies, een borstverkleining te hebben ondergaan om zich comfortabeler te voelen in haar kogelvrije vest, dat ze verplicht moest dragen tijdens haar dienst. Het was dan wel een persoonlijke beslissing, maar als ze haar baan wilde uitoefenen had ze eigenlijk geen keuze.

De politie besloot vervolgens om nieuwe vesten te ontwerpen, maar volgens een rapport van vakbondsorganisatie Trade Union Congress (TMC) heeft dat de problemen nog niet verholpen. De vesten veroorzaken nog steeds bij heel wat vrouwen klachten aan de borst, schouders, rug, nek of heupen.

6. De gemiddelde kantoortemperatuur is te koud voor vrouwen

Women stuck under ice

Hoewel vrouwen nog steeds in de minderheid zijn in hogere functies, vormen ze over het algemeen wel de helft van het totale personeel van een bedrijf. Ook op werk worden vrouwen benadeeld, toont het Fanger-model aan, dat de ideale temperatuur berekent voor mensen aan de hand van hun omgeving, kleding en activiteit.

Vrouwen hebben een trager metabolisme dan mannen, waardoor ze zich pas even comfortabel voelen als het 4 graden warmer zou zijn. Volgens de Battle for the Thermostat-studie zou je baas er voordeel uit halen om af te wijken van de Fanger-standaard: de temperatuur met 1 graad verhogen zou de prestaties van vrouwen op vlak van wiskundig en cognitief denken, en ook hun verbale communicatie verbeteren. De prestaties bij mannen zouden wel iets verminderen, maar de productiviteit zou in totaal stijgen. Omhoog dus, met die thermostaat.

7. Onveilige kleding bij praktische beroepen

Female constructionworker calling

Vrouwelijke bouwvakkers hebben vaak geen passende kledij

Bij veel praktische beroepen bestaat geen uitrusting in vrouwenmaten: denk aan dingen als veiligheidsschoenen, helmen, beschermende handschoenen en broeken. Dat is niet alleen onprettig, maar ook gewoon onveilig: je kunt je er wel wat bij voorstellen wat er gebeurt als een veiligheidsharnas niet goed past of een veiligheidsbril te groot is.

Verschillende merken doen wel hun best om hun assortiment ook aan vrouwen aan te passen. Maar aangezien er maar zo weinig vrouwen zijn die deze beroepen uitoefenen, besluiten maar weinig bedrijven om ook veiligheidskleding voor vrouwen aan te bieden.

In hun rapport adviseert de Britse vakbondsorganisatie TMC vrouwelijke werknemers om vragen over beschermende kleding te melden bij hun vakbond, maar ook om een baan niet aan te nemen als de werkgever geen aangepaste kleding aanbiedt.

8. Spraakherkenning benadeelt vrouwen op meerdere manieren

In 2016 ontdekte taalonderzoeker Rachael Tatman dat de spraakherkenningssoftware van Google eerder de stem van een man dan die van een vrouw correct herkent, en dat lag niet aan het volume of de verstaanbaarheid. Het verschil ontstond simpelweg omdat spraakherkenningstechnologie beter wordt naarmate mensen ermee spreken, en ze zo 'getraind' wordt. En omdat de onderzoekers die deze software trainen vooral mannen zijn, kreeg de software vooral mannenstemmen te horen.

Bij het vergelijken van de prestaties van de spraakherkenningssoftware zag Tatman dat de automatische ondertitels van YouTube 60 procent van de mannelijke stem correct formuleert, vergeleken met 47 procent van de vrouwelijke stem.

Voice recognition

De spraakherkenningssoftware van YouTube kan vrouwelijke stemmen (rood) minder goed correct ondertitelen dan mannelijke stemmen (blauw).

“Het is natuurlijk geen kwestie van leven of dood dat deze ondertiteling van YouTube verkeerd is. Maar er zijn ook toepassingen die heel wat meer gevolgen kunnen hebben, zoals medische dicteersoftware die gebruikt wordt om medische dossiers snel in te voeren. En dan heb ik het nog niet eens over de veiligheidskwesties van spraakherkenning in auto's,” zegt Tatman.

Het probleem van stemherkenning is eigenlijk nog veel groter. UNESCO publiceerde een rapport over de vrouwenstemmen die standaard geprogrammeerd staan op stemassistenten zoals Siri of Alexa, en de genderstereotypen die daardoor in stand worden houden, en wat bleek: deze vrouwelijke assistenten versterken het beeld van de dienstbare en onderdanige vrouw. En als ze geconfronteerd worden met verbale agressie reageren ze vaak passief. De UNESCO stelt dat "Amazon en Apple [wiens ingenieurs voornamelijk mannelijk zijn, red.], stellen dat mensen graag een mannenstem horen als het gaat om bevelen geven, en een vrouwenstem als het gaat om mensen te helpen.”

Er is geen dokter in de zaal

Painting man sleeping

Ook bij autismestoornissen en hart- en vaatziekten worden vrouwen en mannen niet op dezelfde manier behandeld, simpelweg omdat deze ziekten altijd al in verband zijn gebracht met het mannelijke geslacht. Mannen hebben bijvoorbeeld vier keer meer kans om gediagnosticeerd te worden met autismespectrumstoornissen. Maar dat betekent niet per se dat dat minder vaak voorkomt bij vrouwen. Vrouwen hebben simpelweg heel verschillende symptomen, die de geneeskunde nog niet volledig heeft bestudeerd.

Het merendeel van medicijnen en therapieën wordt getest op mannen. Maar omdat de twee geslachten een verschillende stofwisseling hebben, werkt de uiteindelijke behandeling ook niet op dezelfde manier. Een behandeling gericht op de verlaging van het cholesterolgehalte veroorzaakt bij vrouwen bijvoorbeeld bijwerkingen die bij mannen niet voorkomen, zoals krampen of spijsverteringsproblemen. Dat lijkt mogelijk op de klachten die zouden optreden bij een overdosis. Mogelijk, want daar is nog niet genoeg onderzoek naar gedaan.

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen op VICE BE.