Tekening van vrouw die bang naar haar telefoon kijkt
Illustratie door Calum Heath 
Identiteit

Moet je de nieuwe partner van je gewelddadige ex waarschuwen?

Door sociale media kom je er zo achter of je gewelddadige ex een nieuwe relatie heeft. Maar is het een goed idee om diens nieuwe geliefde te waarschuwen?
21 november 2018, 12:56pm

Ieder jaar worden er vrouwen vermoord door stalkers en daders van huiselijk geweld, zelfs als ze hier eerder al mee naar de politie zijn gestapt. Met de campagne Unfollow Me willen we stalken, een vorm van misbruik die vaak onderbelicht blijft, onder de aandacht brengen. Tegelijkertijd steunen we het initiatief van de anti-stalkerorganisatie Paladin om een stalkersregister te introduceren in het Verenigd Koninkrijk.

*Alle namen in dit stuk zijn veranderd om iedereens privacy te beschermen

Rachel* werd maandenlang gestalkt door haar ex-vriendje Dan*. Afgelopen september stopte hij daar ineens mee. “Eerst dacht ik: dit is geweldig,” vertelt de 27-jarige uit Londen. “Maar toen zag een van mijn vrienden op Instagram dat hij een een nieuwe vriendin had. Ik was meteen enorm ongerust.”

Rachel en Dan hadden twee jaar een relatie. In mei gingen ze uit elkaar. Dan schold haar regelmatig uit, en verweet haar dat ze hem voor schut zette als ze samen uitgingen. Een keer ging hij zover dat hij haar tegen de muur gooide. “Hij gaf me het gevoel dat ik geen andere opties had, en dat de manier waarop hij me behandelde mijn eigen schuld was,” zegt ze. “Als je keer op keer te horen krijgt dat je dom bent, denk je na een tijdje: oh, ik ben ook gewoon dom.”

Uiteindelijk lukte het Rachel om de relatie te beëindigen. Maar toen begon Dan haar te stalken. Hij belde haar aan een stuk door en nam contact op met haar baas en al haar familieleden. Hij logde in op haar Facebook en dreigde om de mensen waarmee ze had gechat aan te vallen. Hij stuurde haar zelfs een betalingsverzoek op Paypal zodat ze wel moest antwoorden, of hem moest betalen. Rachel ging naar de politie en Dan kreeg een contactverbod. Toen hield het stalken ineens op.

Rachel denkt dat het feit dat Dan een andere vrouw had gevonden op wie hij zijn misbruik kon botvieren, de enige reden was waarom hij haar niet meer lastigviel. Rachel wilde zijn nieuwe vriendin graag waarschuwen, en maakte notities van berichten die ze via Instagram van plan was te sturen. “In het eerste bericht omschreef ik wat hij me had aangedaan. Een onsamenhangend en niet zo fraai verhaal,” zegt ze. “Een ander bericht, wat ik wel bijna van plan was om te verzenden, was eerder een soort handreiking. Ik wilde haar laten weten dat als hij onmenselijke dingen zei of deed, ik hetzelfde had meegemaakt, en dat ze niet alleen was.”

Rachel heeft de berichten nooit verstuurd. “Mijn vrienden zeiden dat het gevaarlijk was, en dat het hem misschien zou aansporen om weer contact met me op te nemen,” vertelt ze. “Het voelde alsof het mijn verantwoordelijkheid was, maar dat begrepen ze niet. Ik had informatie die haar misschien kon besparen wat ik had meegemaakt. Dat voelde soms overweldigend.”

Rachels vrienden begrepen niet dat ze zich verantwoordelijk voelde voor de nieuwe vriendin van Dan, maar veel mensen die huiselijk geweld en stalking hebben meegemaakt, herkennen dat gevoel wel. Slachtoffers kunnen lang achtervolgd worden door schuldgevoel. Zelfs als hun eigen trauma begint te vervagen ervaren sommigen een verantwoordelijkheidsgevoel voor het welzijn van de nieuwe partner van hun ex. Slachtoffers van stalking vertelden aan Broadly dat ze zich hierdoor schuldig, bang en zelfs misselijk kunnen voelen. Ze omschreven deze gevoelens als een extra laagje trauma bovenop het zelfverwijt en de schaamte die het misbruik achterliet.

Hoewel het natuurlijk nooit het geval is, is het wel te begrijpen waarom slachtoffers zich verantwoordelijk kunnen voelen voor het gedrag van hun ex-partner. Dankzij sociale media is het heel makkelijk geworden om het gedrag van een voorheen stalkende ex in de gaten te houden en te weten wanneer ze een nieuwe relatie krijgen – en om die nieuwe partner vervolgens direct een bericht te sturen. Een verslag van de Britse overheid uitgevoerd in 2015 - 2016 schatte dat er meer dan 25.000 herhaaldelijk overtreders van huiselijk geweld en stalking waren in Groot-Brittannië. Momenteel kan de politie heel weinig doen om toekomstige slachtoffers te waarschuwen voordat het te laat is. Dit komt doordat de politie stalkers en mishandelaars niet proactief controleert en identificeert, en in plaats daarvan op de slachtoffers rekent om individuele gevallen van misbruik als een misdaad te melden. Het is geen verrassing dat overlevenden zo in een onmogelijke situatie terechtkomen: of ze riskeren hun veiligheid door contact op te nemen met de nieuwe partner, of ze moeten leven met het schuldgevoel als ze niks zeggen.

Terwijl Rachel haar trauma pas net begint te accepteren, probeert Grace al meer dan een jaar haar schuldgevoel te verwerken. De 25-jarige Londenaar kreeg toen ze 21 was een relatie met haar baas Jason. Hij was 15 jaar ouder. Op het begin leek hij lief en zorgzaam, maar toen wilde hij bepalen wat ze wel en niet mocht eten en begon hij haar seksueel te misbruiken. Toen het uitging in 2016 stuurde hij haar zes maanden lang talloze berichtjes en emails. “Op een gegeven moment zei hij dat hij zijn polsen zou doorsnijden als ze hem niet zou bellen, dus toen ik belde een ambulance,” zegt ze. “Ze gingen naar zijn huis en ontdekten daar dat hij vrolijk videospelletjes aan het spelen was. Hij werd gearresteerd en kreeg een waarschuwing omdat hij me lastig viel. Sindsdien heb ik niks meer van hem gehoord.”

Toen Grace ontdekte dat Jason een nieuwe vriendin had probeerde ze het eerst uit haar hoofd te zetten. Therapie hielp, maar ze kon haar schuldgevoel niet onderdrukken. “Afgelopen jaar maakte ik me heel veel zorgen om zijn nieuwe vriendin. Ik denk veel aan haar,” zegt ze. “Het voelt als mijn verantwoordelijkheid om haar te vertellen over zijn geschiedenis. De politie kan dat niet doen en ik weet zeker dat mijn ex ook niks gaat zeggen.”

Maar Grace is bang dat ze de situatie alleen maar erger zal maken voor zijn nieuwe partner, of dat de vrouw al gehersenspoeld is – net als zij ooit was – waardoor ze denkt dat hun relatie perfect is. Ook Rachel benadrukt dat: “Ik wil graag geloven dat ik dankbaar was geweest als Dans ex-vriendin me had benaderd, maar ik weet niet zeker of ik zo had gereageerd. Op het begin van onze relatie vertelde hij dat hij het had uitgemaakt met zijn ex omdat ze gestoord was.”

Grace en Rachel maken zich terecht zorgen over de consequenties van contact zoeken met de nieuwe partner van hun ex, en of ze überhaupt wel geloofd zouden worden. Laura Richards van de anti-stalking-liefdadigheidsinstelling Paladin waarschuwt: “Er is altijd het gevaar dat je niet wordt geloofd, niet wordt bevestigd in je gevoel, en dat je jezelf in moeilijkheden brengt. Je loopt altijd een groot risico omdat dit vaak de gevaarlijkste gevallen zijn.”

Het kan opnieuw een traumatische ervaring worden als een overlever contact zoekt met een nieuwe partner en wordt afgewezen. De 47-jarige Lauren probeerde de nieuwe partner van haar ex James te waarschuwen voor het geweld dat hij elf jaar lang tegen haar en haar kinderen had gepleegd. Toen Lauren en James in 2004 met elkaar begonnen te daten leek hij de perfecte vriend. Dat begon te veranderen toen ze zwanger werd. “Hij duwde me een keer ‘s nachts uit bed, op de grond,” vertelt ze.

In 2015 vertelde James aan Lauren dat hij iemand anders had ontmoet. Op dat moment was ze bezig om de relatie te beëindigen – ze had hem zelfs al overtuigd om te verhuizen.

Lauren wilde de nieuwe vriendin van James waarschuwen en besloot contact op te nemen. “Ik belde haar en vertelde dat James was opgepakt voor huiselijk geweld,” zegt Lauren. “Ze reageerde kortaf en antwoordde dat hij dat had verteld en dat ze hem heel eerlijk vond. Hij had al tegen haar gezegd dat ik gek was en dat ik haar zou gaan bellen.”

De 21-jarige Tara uit Cambridge vertelt dat ze de ex van haar gewelddadige vriendje negeerde toen zij een poging deed om haar te waarschuwen voor zijn gedrag. “Ik lachte het weg,” zegt ze. “Hij zei dat ze een jaloerse ex was die hem berichten bleef sturen en hem smeekte of hij haar terug wilde nemen. Ik geloofde hem. Toen het een jaar later uit ging begreep ik het eindelijk. Ze was niet gewoon een ‘gestoorde ex’. Ze had me oprecht gewaarschuwd voor zijn overheersende gedrag en neiging tot misbruik.

Doordat Tara weet hoe ze destijds zelf reageerde, is ze terughoudend om de nieuwe vriendin van haar ex over zijn gedrag te vertellen. “Ik voel me machteloos omdat ik haar niet kan helpen of waarschuwen,” zegt ze. “Ik denk namelijk niet dat ze naar me zal luisteren of me zal geloven.”

Dus wat is de oplossing? Advocaten van slachtoffers zeggen dat de verantwoordelijkheid om toekomstige partners te waarschuwen niet bij hen zou moeten liggen. “Als je van plan bent je hand in een wespennest te steken door iemand te waarschuwen,” zegt Richards, “wil je een veiligere manier hebben om dat te doen, een waar de politie bij betrokken is. Een stalkersregister zou de politie verplichten om daders in de gaten te houden en nieuwe partners te waarschuwen voor hun gedrag in het verleden. Het zou er niet alleen voor zorgen dat toekomstige slachtoffers beschermd worden voordat het geweld daadwerkelijk plaatsvindt, maar ook overlevenden helpen om zich niet langer verplicht te voelen om zichzelf in een positie te plaatsen die hun veiligheid in gevaar brengt.

Een stalkersregister had volgens haar kunnen voorkomen dat vrouwen als Lauren en Grace relaties aangingen met mannen die hun mishandelen. Maar het zou ook het schuldgevoel van overlevenden kunnen verzachten. Lauren zegt dat ze de nieuwe partner van haar mishandelaar niet had gewaarschuwd als ze zou hebben geweten dat de politie al contact met haar zou opnemen. “Het zou het verantwoordelijkheidsgevoel dat ik ervaar tegenover Jasons nieuwe vriendin wegnemen. Dat zou zo bevrijdend zijn,” aldus Grace.

Voorlopig kunnen alle slachtoffers van stalking en huiselijk geweld alleen hopen dat de nieuwe partners van hun ex niet op dezelfde manier lijden als zij ooit deden. Rachel denkt nog vaak aan Dan’s nieuwe vriendin: “Ik voel me nog steeds schuldig, en ik heb nog steeds het gevoel dat ik iets moet zeggen.”