Δεν θέλει πολύ, αρκεί μια σφαίρα, ένα δακρυγόνο ή το γκλοπ ενός αστυνομικού για να τραυματιστεί το σώμα της δημοκρατίας. Η αστυνομική βία γίνεται θρυαλλίδα που απεγκλωβίζει τη συσσωρευμένη κοινωνική δυσαρέσκεια. Το παρατηρούμε αυτές τις μέρες στα γειτονικά μας σύνορα, το ζήσαμε πριν μερικά χρόνια στην καρδιά της Αθήνας. Ο θάνατος του 15χρονου Berkin Elvan από δακρυγόνο αστυνομικού στην Τουρκία αναβίωσε στην Αθήνα τις νύχτες του Δεκέμβρη του 2008 μετά τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που ο θάνατος ενός νεαρού από την Αστυνομία γίνεται σύμβολο αντίστασης και ρωγμή στη βιτρίνα της κανονικότητας.

Μερικά από τα ιστορικότερα στιγμιότυπα:

• 11 Μαρτίου 1977, στο αποκορύφωμα της ιστορικής περιόδου που κωδικοποιήθηκε ως «ιταλική αυτονομία», στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια πραγματοποιούνται συγκρούσεις μεταξύ φοιτητών και αστυνομικών. Από τη συχνότητα του Radio Alice ακούγεται αγχωτικά η εξής είδηση: «Έχουμε ένα νεκρό. Έχουμε ένα νεκρό. Η αστυνομία πυροβόλησε κάποιον…». Πρόκειται για το φοιτητή Ιατρικής και ηγετικό στέλεχος της Lotta Continua Φρανσέσκο Λορούσο. Στο κέντρο της πόλης στήνονται οδοφράγματα. Ο αστυνομικός που σκότωσε τον νεαρό φοιτητή δε διώχθηκε ποτέ.
  
  
  Γκραφίτι στη μνήμη του Λορούσο, στη Μπολόνια. Photo by flickr/zeroincondott
  
• 1981, η Αγγλία «χορεύει» στους ρυθμούς του «guns of Brixton». Οι στίχοι του τραγουδιού είχαν γραφτεί ένα χρόνο νωρίτερα από το μπασίστα των Clash, Πόλ Σίμονον, που γεννήθηκε και μεγάλωσε ο ίδιος στο Brixton. Αποδείχθηκαν προφητικοί. Η χώρα βρισκόταν στο σπιράλ του θατσερισμού που ενίσχυε την επιθετική αστυνόμευση ιδίως στα υποβαθμισμένα προάστια που έμεναν κυρίως μετανάστες. Στις 10 Απριλίου οι αστυνομικοί σταμάτησαν για έλεγχο σε μία μόνο μέρα 943 κατοίκους συλλαμβάνοντας πάνω από 100. Την επομένη, 11 Απριλίου, πέρασε από μπροστά τους μαχαιρωμένος στην κοιλιά ο νεαρός μαύρος Μαικλ Μπειλι. Ενώ αιμορραγούσε, οι αστυνομικοί καθυστερούσαν προκλητικά να φωνάξουν ασθενοφόρο. Οι κάτοικοι εξοργίστηκαν και ξέσπασαν συγκρούσεις. Εκείνη η μέρα ονομάστηκε από το περιοδικό Time «Ματωμένο Σάββατο». Ο απολογισμός της 365 πολίτες και αστυνομικοί τραυματίες και καταστροφές ύψους 7,5 εκατ στελρίνων. Οι ταραχές στο Brixton επαναλήφθηκαν το 1985 όταν μια μαύρη γυναίκα πυροβολήθηκε κατά τη διάρκεια αστυνομικής επιδρομής και το 2001 , όταν ένας άνδρας πυροβολήθηκε από αστυνομικούς, οι οποίοι εκτίμησαν λαθεμένα ότι έφερε όπλο.
  
  
  
  Μπρίξτον, 1981.
  
• 1992, το σύνθημα «L.A. L.A. Fuck the USA» αντηχεί σε διάφορες γωνιές του κόσμου ως ένδειξη συμπαράσταση στους εξεγερμένους φτωχοδιάβολους της «Πόλης των Αγγέλων», είναι οι γνωστές και ως «ταραχές του Ροντνει Κινγκ». Στις 3 Μαρτίου το 1991 ο Ρόντνεϊ Κίνγκ αγνοεί ένα σήμα της Αστυνομίας οδηγώντας το αυτοκίνητο του. Συλλαμβάνεται μετά από λίγη ώρα και ακολουθεί ο άγριος ξυλοδαρμός του στην άσφαλτο από τους άνδρες του διαβόητου LAPD, χωρίς να έχουν υπόψη τους ότι ένας περαστικός κατέγραψε με την ερασιτεχνική του κάμερα το στιγμιότυπο που έκανε το γύρο του κόσμου. Οι αστυνομικοί παραπέμπονται σε δίκη. Ένα χρόνο αργότερα η ετυμηγορία ενός δικαστηρίου που έγινε σ’ ένα απομακρυσμένο προάστιο που κατοικούνταν κυρίως από λευκούς μεσοαστούς – αντιστοίχως με το σώμα των ενόρκων – ήταν η αθώωση για όλες τις κατηγορίες. Αμέσως μετά ξέσπασε η εξέγερση στις γκετοποιημένες περιοχές του Λος Ατζελες και εξαπλώθηκε γρήγορα στις άλλες πόλεις. Ο Πρόεδρος Μπους ζήτησε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης να αναθέσει σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της επανάληψη της δίκης και κήρυξε την πόλη σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης». Μέσα σε 3 νύχτες μόνο σκοτώθηκαν περίπου 60 άτομα, τραυματίστηκαν 2300 και συνελήφθηκαν 13200. Είχε προηγηθεί το 1965 η εξέγερση του Watts με αφορμή ρατσιστική μεταχείριση αστυνομικού εις βάρος του αφροαμερικανού νεαρού Marquette Frye.
  
  
  
  Το ιστορικό βίντεο αυτόπτη μάρτυρα από τον ξυλοδαρμό του Ροντνει Κινγκ.
  
• 2001, στην αιχμή του κινήματος ενάντια στην παγκοσμιοποίηση ο νεαρός ακτιβιστής Καρλο Τζουλιάνι βρέθηκε μαζί με χιλιάδες άλλους στη Γένοβα στις κινητοποιήσεις ενάντια στη Σύνοδο G8. Την Παρασκευή 20 Ιουλίου κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης στη «σιδηρόφραχτη» πόλη βρέθηκε μπροστά σ’ ένα αστυνομικό όχημα, ο αστυνομικός Mario Placanica τον πυροβόλησε στο κεφάλι. Η σκηνή όμως που θα μείνει ανεξίτηλη στη μνήμη όλων είναι όταν μετά τον πυροβολισμό και ενώ ο Τζουλιάνι είναι ξαπλωμένος στην άσφαλτο, πέρασε δύο φορές πάνω από το σώμα του νεκρού ακτιβιστή. Πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις διαμαρτυρίας σε όλες τις μεγάλες πόλεις του κόσμου. Κανένας όμως από τους δύο αστυνομικούς δεν τιμωρήθηκε. Ο Τζουλιάνι κέρδισε μια θέση στις αφίσες και τα στένσιλ της νεολαίας.
  
  
  Δέκα χρόνια μετά τον θάνατο του Τζουλιάνι, δημιούργηθηκε στη μνήμη του, το 2011, το «Carlo Giuliani Park», στο Βερολίνο. Photo by flickr/seven resist
  
• 2005, η «Πόλη του Φωτός» βουλιάζει στο σκοτάδι και η ρομαντική παριζιάνικη μελωδία αντικαθίσταται από ένα κοφτό και σκληρό rap. Την Πέμπτη 27 Οκτωβρίου μια ομάδα περίπου δέκα εφήβων μεταναστών, παίζουν ποδόσφαιρο στο Clichy-sous-Bois. Ξεκινά μια αναιτιολόγητη αστυνομική επιχείρηση. Στη θέα τους, τρεις από τους νεαρούς μετανάστες απομακρύνονται τρέχοντας. Οι αστυνομικοί τους κυνηγούν, στην προσπάθειά τους να κρυφτούν σε έναν ηλεκτρικό υποσταθμό της Γαλλικής εταιρίας ηλεκτρισμού, οι δύο από τους νεαρούς και πεθαίνουν από ηλεκτροπληξία. Ξεκινά η εξέγερση των γαλλικών προαστίων με σύνθημα «Θάνατος για το τίποτα». Το Συμβούλιο των Υπουργών εγκρίνει την 12ήμερη επιβολή απαγόρευσης της κυκλοφορίας κατά περίπτωση και την εφαρμογή του νόμου έκτακτης ανάγκης που πρώτη φορά εφαρμόστηκε στην Αλγερία το 1955. Ένας πρόχειρος απολογισμός μέτρησε πάνω από 9000 καμένα αυτοκίνητα και 3000 συλλήψεις. Οι αστυνομικοί που κατηγορήθηκαν για το θάνατο των δύο νεαρών απαλλάχτηκαν οριστικά και τα banlieue -τα χαμένα εδάφη της Republique- επέστρεψαν στην κανονική τους ζωή… που προσομοιάζει σε κλουβί.
  
  
  
  Εξέγερση στα γκέτο του Παρισιού, 2005.
  
• 2008, Αθήνα, «οι μέρες του Αλέξη». Το Σάββατο της 6ης Δεκεμβρίου του 2008, στις 9 το βράδυ, στη συμβολή των οδών Τζαβέλλα και Μεσολογγίου, ο νεαρός Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος έπεσε νεκρός μετά από πυροβολισμό του ειδικού φρουρού της Ελληνικής Αστυνομίας Επαμεινώνδα Κορκονέα, ο οποίος συνοδευόταν από τον συνάδελφο του, Βασίλη Σαραλιώτη. Μεταφέρθηκε στον Ευαγγελισμό, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του , αφού σύμφωνα με την ιατροδικαστική εξέταση η σφαίρα διαπέρασε την καρδιά και καρφώθηκε στον 10ο θωρακικό σπόνδυλο. Μόλις γνωστοποιήθηκε το γεγονός μέσα από το Διαδίκτυο στήθηκαν οδοφράγματα στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας. Ακολουθούν καθημερινές διαδηλώσεις και συγκρούσεις με την Αστυνομία σε όλες τις πόλεις. Μαθητές περικυκλώνουν τα Αστυνομικά Τμήματα, φοιτητές καταλαμβάνουν τα πανεπιστήμια και ομάδες καλλιτεχνών την Εθνική Λυρική Σκηνή. Συνολικά την περίοδο 6 Δεκεμβρίου – 14 Ιανουαρίου έγιναν πάνω από 250 συλλήψεις πανελλαδικά που κατέληξαν σε 67 προφυλακίσεις. Στις 11 Οκτωβρίου 2010, το Μικτό Ορκωτό της Άμφισσας έκρινε και τους δύο ειδικούς φρουρούς ένοχους, τον Κορκονέα για ανθρωποκτονία με άμεσο δόλο, και τον Σαραλιώτη για συνέργεια. Ο Κορκονέας καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και 15 μήνες ενώ ο Σαραλιώτης υποβλήθηκε στην ποινή της κάθειρξης για δέκα χρόνια. Ο Δεκέμβρης έγινε σύνθημα, τραγούδι, πολιτική αντιπαράθεση αλλά κυρίως ήταν το προμύνημα κινδύνου για μια γενιά που , όπως αποδείχθηκε μερικά χρόνια αργότερα, έμελλε να ζήσει χειρότερα από την προηγούμενη. Είχε προηγηθεί στις 17 Νοεμβρίου 1985 η δολοφονία του 15χρονου μαθητή Μιχάλη Καλτεζά από τον αστυνομικό Αθανάσιο Μελίστα ενώ έτρεχε μαζί με άλλους διαδηλωτές προς την πλατεία Εξαρχείων. Η είδηση της δολοφονίας του ανήλικου μαθητή προκαλεί την κατάληψη στο παλιό Χημείο στη Σόλωνος. Το Μικτό Ορκωτό Εφετείο αθώωσε στις 26 Ιανουαρίου το 1990 το Μελίστα. Στις 16 Νοεμβρίου το 1980 κατά τη διάρκεια της πορείας του Πολυτεχνείου δολοφονήθηκαν από την Αστυνομία η Σταματίνα Κανελοπούλου και ο Ιάκωβος Κουμής.
  
  
  
  Ηχητικό ντοκουμέντο του πυροβολισμού του Αλέξη Γρηγορόπουλου από αυτόπτη μάρτυρα.
  
  
  
  Ο χαιρετσιμός που έστειλε ο Κομαντάντε Μάρκος για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου.
  
• 2013, ο 17χρονος φοιτητής Ντάγκλας Ροντριγκεζ πέφτει νεκρός στη συνοικία Τζακάνα του Σαο Πάολο από όπλο αστυνομικού. Ο θάνατος του νεαρού πυροδότησε θύελλα αντιδράσεων και σφοδρές συγκρούσεις στην πόλη. Η πρόεδρος της χώρας Ντίλμα Ρούσεφ καταδίκασε τη δολοφονία με την επισήμανση ότι αποτελεί «την ισχυρότερη απόδειξη της ανισότητας που υπάρχει στη χώρα». Ο αστυνομικός Λουτσιάνο Πινειρο Μπίσμπο συνελλήφθει και του αποδόθηκαν κατηγορίες. Τα επεισόδια αποκλιμακώθηκαν … προσωρινά τουλάχιστον γιατί οι νέοι στις φαβέλες του Ρίο μάλλον δε θα συμμετάσχουν στη φιέστα του Μουντιάλ.
  
  
  Γκραφίτι στη μνήμη του Ντάγκλας Ροντρίγκεζ, στο Σάο Πάολο.
  
• Μάρτιος 2014, ο 15χρονος Μπερκίν Ελβάν που είχε χτυπηθεί τον Ιούνιο του 2013 από μεταλλικό περίβλημα δακρυγόνου και έκτοτε νοσηλευόταν στο νοσοκομείο σε κώμα , πεθαίνει. Η κηδεία του μετατρέπεται σε μεγαλειώδη αντικυβερνητική διαδήλωση. Ένας διαδηλωτής και ένας αστυνομικός χάνουν ακόμα τη ζωή τους στα επεισόδια που ακολουθούν. Ο Ταγίπ Ερντογάν χαρακτηρίζει τους διαδηλωτές «τσαρλατάνους που δεν έχουν σχέση με τη δημοκρατία». Η τουρκική εφημερίδα Hürriyet δημοσιεύει στην ιστοσελίδα της μια φωτογραφία του μικρού Μπερκίν με τον Αλέξη Γρηγορόπουλο. Στη λεζάντα γράφει: «Είσαι ο αδελφός μου Αλέξη, είσαι ο αδελφός μου Μπερκίν»
  
  
  
  Βίντεο που φτιάχτηκε για τη δολοφονία του Μπερκίν στη Τουρκία.